De kern van de federale regering heeft vandaag opnieuw geen akkoord bereikt over het gevangenisplan van justitieminister Annelies Verlinden (CD&V). Dat plan moet de recordhoge overbevolking in onze gevangenissen aanpakken. Intussen ontspoort de situatie verder en zitten de gevangenissen bijna 20 procent boven hun capaciteit. Wij brengen voor u in kaart hoe groot het probleem is in elke gevangenis.
IN KAART: Zo overbevolkt zijn onze Belgische gevangenissen
Anne Vanrenterghem
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Samenvatting:
De overbevolking in Belgische gevangenissen bereikte op 5 januari 2026 een recordhoogte van 19,6%
Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) stelde een tienpuntenplan voor maar dat werd nog niet goedgekeurd door de federale regering.
"We trekken het niet meer", schreven alle gevangenisdirecteurs in oktober in een open brief.
De noodkreten vanuit de gevangenissen zijn al lange tijd duidelijk hoorbaar. De situatie lijkt steeds prangender. "We trekken het niet meer", was de duidelijke boodschap in een open brief van alle gevangenisdirecteurs van ons land in oktober. "Het gaat fout lopen en er gaan zich drama's voordoen", zei minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) vorige maand in 'De Afspraak'. Maar hoe groot is het probleem nu echt? En is het echt ongezien? VRT NWS dook in de cijfers.
Al decennialang is overbevolking in de Belgische gevangenissen een normale situatie. En hoewel er met de jaren capaciteit is bij gekomen - denk aan de grote gevangenis in Haren in Brussel - bleek het vechten tegen de bierkaai. Waar 2024 nog afsloot met een gemiddelde overbevolking van 12,7 procent, klokte 2025 volgens de laatste - voorlopige - cijfers af op 17,3 procent.
Op 5 januari 2026 zaten er 13.478 mensen in de Belgische gevangenissen. Dat zijn 2.182 personen meer dan de capaciteit (11.296) aankan. Omgerekend is dat een overbevolkingsgraad van 19,6 procent.
In oktober 2025 draaide VRT NWS daarover nog deze reportage in de gevangenis van Mechelen
Nergens zo penibel als in Mechelen
De situatie is traditiegetrouw nergens zo penibel als in de gevangenis van Mechelen. Zo zaten daar op 5 januari 156 mensen opgesloten, terwijl er maar plek is voor 84. Dat betekent een overbevolkingspercentage van liefst 86 procent. Klik op de kaart voor het percentage in andere gevangenissen.
618 matrassen op de grond
Een andere indicatie voor het alarmpeil van de overbevolking zijn de zogenoemde grondslapers. Matrassen op de grond in de gevangenissen zijn - ook nu weer - al lang geen uitzondering meer. Maar de afgelopen 2 jaar haalden de cijfers ongeziene hoogtes.
Waar we 2024 eindigden met 170 grondslapers, ligt dat aantal nu tegen de 600 aan. De piek was op 15 december, toen 618 gevangenen op de grond sliepen. Afgelopen week werd er wel een daling opgetekend - er waren toen 482 grondslapers -, maar dat zou mogelijk te verklaren zijn door een traditioneel lagere instroom op het einde van het jaar.
Kan regering het tij keren?
Federaal minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) legde voor de kerstvakantie al een nieuw plan op tafel om de overbevolking aan te pakken. Maar dat raakte nog niet goedgekeurd. Dat kwam vooral door het voorstel om alle gevangenen een strafkorting van 1 jaar te geven. Twee jaar geleden al werd zo'n strafkorting ingevoerd van 6 maanden. Dat betekent concreet dat veroordeelden 6 maanden voor hun strafeinde voorwaardelijk in vrijheid kunnen worden gesteld. De minister wilde dat nu verdubbelen tot 1 jaar, maar sommige regeringspartners vinden dat te verregaand.
Privébewakers
De minister heeft nu een nieuw plan ingediend bij de federale regering. Daarbij zou nog steeds gepleit worden voor extra strafkorting, maar wel minder dan eerst voorgesteld. Ook wil men kortere gevangenisstraffen vaker vervangen door een enkelband.
De minister denkt ook na over de inzet van privébewakers in de gevangenissen, bleek eerder al. Ook diplomavereisten voor cipiers zouden versoepeld worden. Want er moeten natuurlijk niet enkel plaatsen zijn in de gevangenissen, er is ook nood aan genoeg personeel om die te bewaken. Zo is in april wellicht de nieuwe gevangenis in Antwerpen klaar voor opening, maar is het niet duidelijk of er wel genoeg personeel voor gevonden wordt.
De kern van de federale regering kwam vanochtend speciaal bijeen om over het prangende thema te spreken. Maar opnieuw werd er geen akkoord bereikt.
