"Het gaat fout lopen en er gaan zich drama's voordoen": minister Verlinden begrijpt noodkreet van Gevangeniswezen

In een open brief roept Mathilde Steenbergen, directeur-generaal van het Gevangeniswezen, op tot meer politieke moed om de overbevolking en slechte omstandigheden in de gevangenissen aan te pakken. Het is al de zoveelste noodkreet van het Gevangeniswezen in enkele maanden tijd, oplossingen volgen er niet.

"We hadden allemaal gehoopt om een oplossing te hebben, maar die hebben we nog niet", zegt Annelies Verlinden (CD&V) in De Afspraak op VRT Canvas. Als minister van Justitie ziet ze ook hoe de situatie in de gevangenissen week na week verslechtert.

"We zien al een tijdje een wekelijkse toename van het aantal gedetineerden. Er waren nog nooit zoveel gedetineerden en zoveel grondslapers. Die statistieken liegen niet." De oorzaak voor die toename valt niet ver te zoeken. "Er is een hogere instroom en een lagere uitstroom."

Verlinden volgt dan ook de oproep van het Gevangeniswezen om de overbevolking te stoppen. "We moeten iets doen voor de veiligheid van het gevangenispersoneel. Je moet nog mensen vinden die willen werken op Kerstmis of met oudejaarsavond, in omstandigheden die onveilig zijn en onrecht doen aan het beroep dat je wil uitoefenen."

In de open brief luidt de vraag om een signaal te geven dat het "iemand nog wat kan schelen". Op de vraag van Bart Schols wie het binnen de regering niet kan of wil schelen, geeft Verlinden geen antwoord.

Al heeft ze wel een duidelijke oproep voor haar collega-ministers. "Er is geen alternatief. Het gaat fout lopen en er gaan zich drama's voordoen."

Dat er oplossingen nodig zijn, lijkt dus duidelijk. Alleen die oplossingen vinden, blijkt een moeilijker probleem. "We hebben naar verschillende oplossingen gezocht, maar uit de voorstellen die we hebben gedaan, is tot op vandaag geen akkoord. Ik heb heel wat gesprekken gehad met de premier, ook hij denkt mee na."

Toch lijken er al enkele oplossingen in de maak. "Vandaag is er de afspraak dat gedetineerden in aanmerking kunnen komen om 6 maanden voor hun strafeinde vrij te komen. Zo kunnen we het aantal grondslapers al terugdringen en meer capaciteit creëren." 

Ook een alternatieve straf behoort tot een mogelijke oplossing. "In Nederland bedraagt de gevangenisstraf in veel gevallen twee derde minder dan bij ons, maar is de recidivegraad even hoog. Extra detentiedagen bij ons garanderen dus geen veiligere samenleving. We moeten meer inzetten op werkstraffen, elektronische detentie en ervoor zorgen dat ze hun voorwaarden naleven."

Verlinden heeft ook een stappenplan om de overbevolking structureel aan te pakken. "Er zijn helaas noodmaatregelen nodig om de hoge druk weg te nemen. Op korte termijn kunnen we dan bijkomende capaciteit creëren door oude gevangenissen open te houden en cellen te renoveren."

"Op middellange termijn willen we detentiecentra openen en mobiele units op bestaande sites plaatsen. Op langere termijn moeten we investeren in nieuwe gevangenissen met moderne infrastructuur."

Zulke grondige maatregelen zijn volgens de ministers noodzakelijk voor een veiligere samenleving. "We moeten ervoor zorgen dat gedetineerden goed voorbereid zijn op re-integratie als ze weer vrijkomen."

En dat lukt niet in de omstandigheden waarin ze nu zitten. "Ik ben onlangs in de Antwerpse gevangenis geweest en je moet het ruiken, voelen en horen om het te beseffen. Ze zitten soms met 8 op 1 kamer of met 3 op een kleine kamer met enkel een stapelbed en een extra matras. Het sanitair is dan afgeschermd met een doek, dus er is 0 privacy."

"Je moet ze voorbereiden op een deftige re-integratie, maar dit is niet vol te houden. In 2014 zijn we al veroordeeld voor rechten van de mens voor mensonterende omstandigheden in onze gevangenissen. 10 jaar later is de situatie er niet beter op geworden."