In Teheran, de hoofdstad van Iran, is protest uitgebroken aan de Grote Bazaar. Het kwam tot confrontaties tussen betogers en de ordetroepen. Die laatsten treden hard op tegen het protest, dat al 10 dagen aanhoudt. Ook in het westen van het land is het erg onrustig. Volgens mensenrechtenactivisten zijn al 25 tot 35 doden gevallen.
Betogers en ordediensten slaags aan Grote Bazaar in Teheran, economische en politieke hart van hoofdstad van Iran
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Iran is al 10 dagen lang in de ban van protest. Het brak op 28 december uit in Teheran en verspreidde zich over zo goed als heel het land.
In Teheran zijn ook vandaag demonstranten op straat gekomen. Ze scandeerden slogans tegen het theocratische regime in Iran.
"Vrijheid! Vrijheid!", werd geroepen, en "Pahlavi zal terugkeren", een verwijzing naar de dynastie die Iran bestuurde vóór de islamitische revolutie van 1979. Ook de leuze "Seyyed Ali (Khamenei, de hoogste geestelijke leider, red.) zal worden omvergeworpen".
Bekijk: ordediensten drijven protest uiteen in Grote Bazaar van Teheran
De betogers steunen de handelaren van de Grote Bazaar, die de deuren hebben gesloten. De handelaren in de bazaar worden bij de protestbewegingen in Iran als zeer invloedrijk beschouwd. Zij zijn het die 10 dagen geleden de aanzet hebben gegeven tot de nieuwe protestgolf in het land.
Dat ook de handelaren van de Grote Bazaar protesteren is veelzeggend
Iran-kenner en historicys Peyman Jafari
"Traditioneel vormden zij de basis voor de aanhang van de Islamitische Revolutie. Dat zij nu ook protesteren, is dus veelzeggend", zegt Peyman Jafari, Iran-kenner en historicus aan de William & Mary University in Virginia (VS).
De historisch belangrijke Grote Bazaar is het economische en politieke hart van Teheran. Het netwerk van kronkelige, overdekte steegjes strekt zich uit over meerdere vierkante kilometers en telt een groot aantal winkeltjes.
Het protest in de bazaar is uitgemond in confrontaties met de ordediensten. Getuigen zeggen dat demonstranten die een sit-in hielden uit elkaar werden gedreven, onder meer met traangas.
Zeker 35 doden bij protest, zegt mensenrechtengroep
Al dagenlang treden de ordediensten in Iran hardhandig op tegen het aanhoudende protest. Al gaan ze minder driest te werk dan bij het heel grootschalige protest van 3 jaar geleden.
Toch zeggen mensenrechtenorganisaties dat het aantal mensen dat tijdens betogingen is gedood, de voorbije dagen is gestegen.
HRANA, een organisatie die gevestigd is in de VS en zich baseert op een netwerk van activisten in Iran, spreekt van zeker 35 doden: 29 betogers, 4 kinderen en 2 mensen van de veiligheidsdiensten.
De cijfers van de mensenrechtenorganisatie zijn niet geverifieerd, maar bij eerder protest bleken hun cijfers betrouwbaar te zijn. Een andere organisatie, de Koerdische mensenrechtengroepering Hengaw in Iran, spreekt van 25 doden, onder wie 4 minderjarigen.
Erg onrustig in het westen van het land
In een poging de protesten in de kiem te smoren hebben de Iraanse autoriteiten het internetverkeer aan banden gelegd. Maar dat neemt niet weg dat op sociale media veel beelden de ronde doen.
Daarop is te zien dat de ordediensten slaan, maar ook zouden schieten op betogers. Op een video is ook te zien hoe ze een ziekenhuis binnenvallen in de provincie Ilam, ruim 500 kilometer ten zuidwesten van Teheran. In die westelijke regio wonen veel Koerden.
Zoals wel vaker is het protest in het Koerdische westen van het land. Daar is het ook vanavond erg onrustig.
Volgens het nieuwsagentschap Fars is er een politieagent doodgeschoten. Dat zou zijn gebeurd tijdens onlusten tijdens een afscheidsplechtigheid voor mensen die de voorbije dagen bij het protest waren gedood.
Protest uitgebreid tot zowat het hele land
Het protest begon in de hoofdstad Teheran. Winkeliers sloten hun deuren uit onvrede over de hyperinflatie en een chronisch gebrek aan goederen.
Frustratie over de economische instabiliteit was de aanleiding van het protest, maar dat richtte zich ook snel tegen de politieke machthebbers.
In bijna heel Iran komen intussen mensen op straat: volgens mensenrechtenorganisaties zijn er betogingen gehouden op 250 plaatsen in 27 van de 31 Iraanse provincies.
De vraag zal zijn: blijft het protest uitbreiden of valt het terug?
Iran-kenner en historicus Peyman Jafari
Toch lijkt het protest niet zo grootschalig als de massale betogingen in 2022, die volgden na de dood van Mahsa Amini, de jonge vrouw die stierf nadat ze was opgepakt door de zedenpolitie.
"We zien nu nog tienduizenden mensen op straat, niet honderdduizenden", zegt Peyman Jafari. "De vraag zal zijn: blijft het protest de komende dagen uitbreiden, of valt het terug?"
Dreiging van VS en Israël
Het regime in Iran kampt niet alleen met het aanhoudende straatprotest, maar ook met nieuwe dreiging van de VS en Israël.
De Amerikaanse president Donald Trump uitte afgelopen weekend, volgend op de aanval in Venezuela, dreigementen aan andere landen. Hij richtte zich onder meer tot Iran.
Trump zei dat hij de situatie daar in de gaten houdt. "De VS zal krachtig ingrijpen als het regime in Iran net als in het verleden weer mensen begint te vermoorden", klonk het.
In juni voerde de Amerikaanse luchtmacht samen met Israël al aanvallen uit op nucleaire installaties in Iran. Israël heeft al aangegeven dat opnieuw te overwegen.
"Trump grijpt elk protest in Iran aan om zich te mengen en het regime een klap toe te brengen, maar tot nu toe bleef dat altijd bij woorden", zegt Peyman Jafari. Maar door wat hij ziet als een succes in Venezuela, zou het wel eens een andere wending kunnen krijgen, door een mogelijke interventie in Iran, wellicht ook via Israël."
Jafari vreest wel dat zoiets averechts zou kunnen uitpakken. "Want het regime krijgt dan het argument dat het protest wordt aangedreven door het buitenland. Het zou verdeeldheid scheppen bij de demonstranten. Sommigen zijn zo wanhopig dat ze denken: laat Trump maar helpen. Anderen willen zo'n buitenlandse inmenging helemaal niet."
Beluister: het gesprek met Peyman Jafari in De Wereld Vandaag
