De protesten in Iran tegen het islamitische regime zijn echt. Maar niet alle beelden die ervan circuleren zijn dat ook. Sommige foto’s werden met artificiële intelligentie subtiel aangepast: zo werd een megafoon bijvoorbeeld een waterkanon. De foto's zijn gemaakt om ze 'sterker' te maken, maar verdraaien tegelijk de werkelijkheid.
Een zittende man en een waterkanon: deze protestfoto’s uit Iran zijn bewerkt met AI
In het kort:
Naast echte beelden van protesten in Iran, circuleren er ook beelden die bewerkt zijn met AI.
Sommige foto's zijn helemaal met AI gemaakt.
Een iconisch beeld van een man die op de grond gaat zitten voor een rij politie-agenten, werd opgesmukt. Een ander beeld werd zo gemanipuleerd dat het lijkt alsof een waterkanon veel dichterbij stond dan in werkelijkheid het geval was.
Op 28 december begonnen duizenden Iraniërs te protesteren in Teheran. Al snel volgden ook protesten in andere grote Iraanse steden.
De Iraanse autoriteiten hebben in een poging de protesten in de kiem te smoren het internetverkeer aan banden gelegd. Dat verhindert niet dat op sociale media veel beelden van de protesten de ronde doen.
Beelden van protesten zijn vaak chaotisch en niet professioneel gemaakt. Regelmatig zien we dan ook dat mensen AI-beelden maken van gebeurtenissen bij gebrek aan goede echte beelden. Bij deze protesten in Iran zien we dat AI wordt ingezet om echte beelden iets ‘beter’ of 'sterker' te maken en ze zo makkelijker viraal te laten gaan. Twee voorbeelden.
1. Zittend protest in het midden van de straat
Wanneer burgers in opstand komen, levert dat af en toe iconische beelden op, zoals de Chinese man die tanks van het Chinese leger tegenhield op het Tiananmenplein in Beijing. Op sociale media gaat nu een beeld rond uit Teheran dat gelijkenissen vertoont met die beelden uit 1989.
Twee foto’s tonen iemand die in het midden van de straat zit tegenover ordetroepen op brommers, waarbij het lijkt alsof de zittende persoon ze zo tegenhoudt. De foto’s worden onder andere gedeeld door de Perzischtalige X-accounts van de ministeries van Buitenlandse Zaken van Israël en de VS .
De afbeeldingen hierboven komen uit een video die dezelfde scène toont . Die beelden werden verspreid door Iran International, een Perzischtalige mediaorganisatie die in Londen gebaseerd is. Een journalist van de BBC postte nog een andere video die dezelfde scène uit een andere hoek toont. De scène is dus echt. De beelden zijn gemaakt op de Jomhouri-laan in Teheran. Verschillende details uit de beelden stemmen overeen met wat je op Google Street View terug kan vinden van die straat. Let in de beelden hieronder bijvoorbeeld op de groene scooter.
Die groene geparkeerde scooter, staat er duidelijk wel vaker. Je vindt hem ook terug op beelden op Google Street View. (Zie de afbeelding hieronder.) Ook de betonnen blokken die de straat afsluiten en de grote gele telefoons die voor het raam hangen, komen overeen.
Maar toch is er met de twee afbeeldingen iets aan de hand. Ze zijn namelijk niet exact terug te vinden in de oorspronkelijke videobeelden. Als we goed kijken, zien we dat op een van de bewerkte afbeeldingen een politieagent twee hoofden heeft. Op de oorspronkelijke beelden, rechts boven, zijn die twee hoofden er niet. De afbeeldingen zijn ook scherper gemaakt dan het originele videobeeld.
In de foto links boven is een zebrapad te zien. Dat zebrapad is er niet in het oorspronkelijke materiaal rechts. Ook op Street View is geen zebrapad te zien. Wel is in de video, die van achter een raam gemaakt is, de weerspiegeling van een pianoklavier in het raam te zien.
De foto’s blijken dan ook met AI gemaakt. Ze bevatten veel originele details van de video, maar er zijn toch nog een paar fouten ingeslopen. Zo heeft het AI-programma de weerspiegeling van een piano aanzien voor een zebrapad. De scène is echt, de video ook, maar de foto’s die rondgaan zijn dat niet. Wellicht werd de vreemde weerspiegeling van het pianoklavier weggewerkt om de foto te "verbeteren".
2. Agent draagt luidspreker en geen waterkanon
Rond 1 januari begint een beeld te circuleren waarop een Iraanse agent schijnbaar een waterkanon richt op 2 manifestanten in de Iraanse stad Hamadan.
De foto wordt breed gedeeld, onder andere door het officiële Perzischtalige X-account van het Israëlische Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Vrij vertaald staat in het bijschrift dat “het Iraanse volk niet bang is voor een regering die de grip met de realiteit kwijt is en verzwakt is. Integendeel, het is de regering die beeft onder de macht van het volk.”
Maar het beeld is gemanipuleerd, want in realiteit heeft de agent geen waterkanon vast, wel een luidspreker. Dat zien we in de originele video van de scène.
Bekijk hier de originele video van de beelden en hoe het waterkanon niet door de agent wordt bestuurd:
Daaruit blijkt dat de scène op zich wel degelijk heeft plaatsgevonden, we konden de locatie daarvan verifiëren. De manifestanten zijn dus echt met een waterkanon bespoten, maar dat staat verder buiten beeld.
De actie was met andere woorden minder “direct” dan het beeld ons wil doen geloven: het waterkanon stond verder weg van de manifestanten en het is niet de agent die de betogers persoonlijk bespuit.
Het beeld werd wellicht als een schermafbeelding uit de video gehaald en nadien met AI bewerkt. Dat merken we ook aan kleine inconsistenties in het beeld. Zo zien we dat er een voet ontbreekt bij een van de manifestanten en dat er als het ware “een hap” uit het been van de agent is. Aan de knie heeft een flink stuk van het been de grijze kleur van de tegelvloer in plaats het zwart van het uniform.
Als Google laten zoeken op de afbeelding, zegt ook Google dat het beeld met AI werd gemaakt.
Conclusie: is dit nu echt of nep?
Moeten we deze foto's nu voor waar aannemen of net niet? Ze tonen een gebeurtenis die min of meer echt heeft plaatsgevonden. Maar niet alle details kloppen en de exacte situatie op de afbeelding heeft nooit bestaan.
De details die fout zijn, kunnen onbenullig lijken. Maar ze tonen wel aan dat er duidelijk werd geprobeerd om de afbeeldingen zo sterk mogelijk te maken. De vreemde weerspiegeling van een pianoklavier werd omgevormd tot een zebrapad dat er nooit was. De foto van het waterkanon werd zo gemanipuleerd dat het lijkt alsof twee betogers pal blijven staan tegenover een politie-agent die hen van heel dichtbij met een waterstraal probeert weg te krijgen.
Daarom zijn de foto's van de zittende man en de politieagent onwaar. Maar de minder scherpe videobeelden van diezelfde gebeurtenissen zijn wel waar. Het blijft dan ook belangrijk om telkens weer waakzaam te zijn met beelden die via sociale media verspreid worden.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
