Al de hele week protesteren duizenden Iraniërs, verspreid over het hele land. Het protest ontkiemde in de hoofdstad Teheran toen zondag bekend raakte dat de rial, de lokale munt, een historisch dieptepunt bereikte. Gevolgen: het leven is een pak duurder geworden. Het protest heeft zich intussen ook gericht tegen het islamitisch regime, weet politicologe Elly Mansoury. "Ze zien het regime als de oorzaak van de wantoestanden."
Torenhoge inflatie en woede tegen islamitisch regime: waarom Iraniërs massaal op straat komen
Jarno Treuttens
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Duizenden Iraniërs protesteren al een week in verschillende steden tegen de hoge kosten van levensonderhoud.
De aanleiding is de sterke waardedaling van de rial, waardoor basisproducten fors duurder zijn geworden.
De protesten richten zich nu ook tegen het islamitisch regime, dat volgens velen verantwoordelijk is voor de crisis.
Bij de protesten zijn al zeven doden gevallen, vooral in de stad Azna. Maar onafhankelijke berichtgeving is beperkt.
President Pezeshkian ontsloeg de gouverneur van de centrale bank en benoemde Abdolnasser Hemmati als opvolger.
Teheren, Azna, Isfahan, Shiraz, Mashhad, Kermanshah en Hamadan. Het zijn enkele Iraanse steden waar al dagenlang wordt geprotesteerd tegen de regering van president Masou Pezeshkian. Het eerste protest vond afgelopen zondag plaats in de hoofdstad Teheran.
Zaakvoerders in de Grote Bazaar van Teheran, het kloppend hart van Iran, sloten de deuren van hun winkels nadat het nieuws bekend raakte dat de rial, de Iraanse munt, tot een nieuw dieptepunt was gezakt. Eén Amerikaanse dollar was 1,42 miljoen rial waard. Dat is het laagste ooit.
De devaluatie van de munt is ook het gevolg van de westerse sancties tegen Iran door het vermoedelijk nucleaire wapenprogramma. In september hebben de Verenigde Naties nieuwe sancties opgelegd vanwege het Iraanse nucleaire programma. Iraanse tegoeden in het buitenland zijn opnieuw bevroren en wapentransacties met Teheran zijn stopgezet.
De gevolgen zijn groot: een hyperinflatie van 42,2 procent, de prijs van eten stijgt met 72 procent, die van medicijnen met 50 procent.
"Daarnaast heeft het islamitische regime recent nieuwe belastingen ingevoerd", weet Elly Mansoury, politicologe (VUB) en Iran-experte. Een cocktail dus die voor de Iraniërs voldoende is om op straat te komen. Ze eisen maatregelen die moeten leiden tot economische stabiliteit.
Woede tegen theocratisch regime
Maar wat begon als een protest tegen de economische instabiliteit, heeft zich nu ook uitgebreid tegen de politieke machthebbers in Iran: het theocratisch regime. "Je merkt dat ook in de leuzes die gescandeerd worden", zegt Mansoury.
"De protesten hebben zoals steeds het doel om het regime omver te werpen. De Iraniërs herhalen telkens opnieuw dat ze het regime niet vertrouwen en het als oorzaak zien van de wantoestanden."
De hamvraag is of deze protesten zullen zorgen voor een kantelpunt waardoor het islamitische regime toch omver geworpen kan worden
Elly Mansoury, politicologe (VUB)
Dat regime heeft klappen gekregen tijdens de Amerikaanse en Israëlische aanvallen in juni vorig jaar tegen verschillende nucleaire sites en topmannen van het Iraanse leger en de Iraanse Revolutionaire Garde. Dat is het eliteleger van Iran en staat onder bevel van de geestelijke leider ayatollah Khamenei.
7 doden
De protesten van de voorbije week zijn de grootste sinds 2022 en de dood van de 22-jarige Mahsa Amini, een vrouw die stierf in een politiecel. Wat wel duidelijk is, is dat deze protesten nog niet die grootte of intensiteit hebben. Nog niet.
Toch zijn er ook bij deze protesten al doden gevallen: zeven om precies te zijn. Het gaat om zowel betogers als een lid van Revolutionaire Garde. Het meeste geweld vindt plaats in Azna, een stad in de Iraanse provincie Lorestan, op zo'n 300 kilometer ten zuidwesten van Teheran.
Het blijft echter moeilijk om een volledig, duidelijk en waarheidsgetrouw beeld te krijgen van de situatie op het terrein, want veel onafhankelijke journalisten telt Iran niet. Dat merkt ook Mansoury op.
"Het protest vindt plaats in 72 grote en kleine steden. Het is duidelijk dat de protesten breedgedragen zijn, maar de vraag blijft: hoe grootschalig is het? Dat is nu nog moeilijk te zeggen", zegt Mansoury. "De hamvraag is ook: zullen deze protesten zorgen voor een kantelpunt waardoor het islamitische regime toch omver geworpen kan worden?" Om die vraag te beantwoorden is het nu nog te vroeg, aldus de politicologe.
Op verschillende plekken in Iran wordt geprotesteerd
Trump waarschuwt
Veel internationale reacties op de protesten zijn er nog niet, wel vanuit de Verenigde Staten. President Donald Trump waarschuwt Iran en zegt op zijn socialemediaplatform Truth Social dat "als Iran zoals gewoonlijk vreedzame demonstranten neerschiet en op gewelddadige wijze doodt, de Verenigde Staten hen te hulp zullen schieten". "Wij zijn klaar, gewapend en paraat om in te grijpen", aldus Trump.
Pezeshkian erkent "legitieme eisen"
In tegenstelling tot de protesten in 2022, zegt het regime de "legitieme eisen" van de Iraanse betogers te erkennen. "Als we het probleem niet oplossen, zullen we in de hel belanden", zegt president Pezeshkian op de staatstelevisie.
Pezeshkian probeert zo te zalven, maar vanuit de Iraanse veiligheidsdiensten klinken ook waarschuwende woorden. "Elke poging om economische protesten te gebruiken als instrument voor onveiligheid, vernieling van openbare eigendommen zal onvermijdelijk worden beantwoord met een wettelijke, proportionele en resolute reactie", zegt de Iraanse procureur-generaal.
Nieuwe gouverneur centrale bank
Grote maatregelen heeft het regime nog niet getroffen. Veel kunnen we niet doen, klinkt het bij Pezeshkian. Wel heeft de president besloten om de gouverneur van de Iraanse centrale bank te ontslaan. Er is intussen ook al een nieuwe topman aangesteld: Abdolnasser Hemmati. De 68-jarige man was eerder minister van Economie en Financiën, maar werd in maart vorig jaar ontslagen wegens wanbeheer.
Fatemeh Mohajerani, de woordvoerster van het regime, zegt dat Hemmati's mandaat zich zou richten op het beperken van de inflatie, het versterken van de rial en het aanpakken van de zwakke punten in de bankensector.
