Studeer je beter met behulp van AI? "Neemt zoveel mogelijk denkwerk van je over"

Een ruime meerderheid van de studenten gebruikt regelmatig AI tijdens het studeren of bij het schrijven van papers. Dat blijkt uit een bevraging van educatieve uitgeverij Acco. Maar liefst 4 op de 5 studenten (82 procent) geeft toe vorig academiejaar regelmatig ChatGPT gebruikt te hebben.

"Dat studenten AI massaal gebruiken, weten we, maar het is niet altijd duidelijk op welke manier", stelt Laura Koenders, onderzoeker aan de Universiteit Utrecht. Maar hoe positief is het voor je leerproces als student?

"Er zijn intussen verschillende overzichtstudies gepubliceerd, maar die geven geen eenduidig beeld", aldus Koenders. Studenten die ChatGPT gebruiken, zouden volgens recent onderzoek meer gemotiveerd zijn om complexe taken af te ronden. Die studenten geven in de studies ook aan dat ze minder mentale inspanningen hoeven te leveren.

"Bovendien lijken sommige studies te suggereren dat wie AI gebruikt hogere testscores behaalt." Maar, waarschuwt Koenders, zulke studies kijken enkel naar een afgewerkt resultaat van studeren, zoals een paper. "Op die manier kan je niet per se weten hoeveel de student effectief heeft bijgeleerd over het achterliggende proces om tot dat resultaat te komen", zegt ze. 

Voor technologiebedrijven en AI-ontwikkelaars is zo'n onderzoek handig: het geeft hun product een betere reputatie. "Maar over veel van de beloftes van AI als studiehulp ben ik eerder sceptisch, zoals over het maken van samenvattingen." 

Het gebruik van AI-gegeneerde flashcards of oefenvragen, juicht Koenders dan weer wél toe. "Daarbij leer je immers wel zelf nadenken over de leerstof, het vraagt een mentale inspanning en inzicht in de materie."

Volgens Koenders is het simpel: wie wil bijleren, moet intellectuele moeite doen. "Maar AI-toepassingen zijn ontworpen om zoveel mogelijk denkwerk van je over te nemen", zegt ze. "Het risico is dat je het verleert om kritisch om te gaan met wat AI aan jou voorschotelt."

Het resultaat is wat in het onderzoek 'cognitive offloading' genoemd wordt: het uitbesteden van cognitieve taken aan AI.

Dat kan volgens haar tot een vicieuze cirkel leiden: hoe meer mensen AI vertrouwen, hoe sneller ze taken uitbesteden. Hoe minder ze kritisch denken, hoe meer ze AI vertrouwen, en weer meer uitbesteden. 

Zelfs als AI ingezet wordt als een soort leraar, dan blijkt volgens Koenders dat studenten er anders mee omgaan dan met een menselijk iemand. Bij een 'AI-docent' stellen studenten meer 'operationele' vragen, en zijn ze eerder met pragmatische en taakgerichte activiteiten bezig.

Bij een echte docent zijn studenten meer pro-actief aan het nadenken, en reflecteren ze meer over ontvangen feedback. 

"Om een samenvatting te maken", benadrukt Koenders, "moet je een tekst grondig lezen, hoofdzaken van bijzaken onderscheiden en de leerstof goed begrijpen." En dat is net een van de vele dingen die AI niet in jouw plaats kan doen.

"Het is mijn schrik dat er door toedoen van AI veel impliciete oefenmomenten beginnen weg te vallen uit de leergewoontes van studenten. Naar de gevolgen daarvan is het voorlopig nog gissen, maar die lijken me in ieder geval niet goed te zullen zijn."

De laatste jaren is een wildgroei aan AI-toepassingen op de markt verschenen die zich specialiseren in studiehulp of het genereren van studiesamenvattingen. Zo helpt Perplexity AI om geschikte bronnen te vinden en kan je met Jungle AI flashcards laten maken over bepaalde leerstof.

In Vlaanderen is Acco momenteel de enige educatieve uitgeverij met een eigen, speciaal ontwikkelde AI-toepassing. Met Amigo - 'de vriend waar je écht iets aan hebt' - kunnen studenten een generatieve AI-software loslaten op al hun studiemateriaal. De software maakt in een wip samenvattingen van hoofdstukken, verduidelijkt bepaalde passages en helpt je om oefenmateriaal te ontwerpen.

De belangrijkste studiecursussen die Acco verkoopt, zijn opgenomen in het model, en ook alle nieuwe cursussen worden voortaan automatisch geïntegreerd. Op de website klinkt het ambitieus: "Amigo neemt studiewerk van je over, zodat jij meer tijd hebt voor leukere dingen."

En dat slaat aan. "Sinds de lancering, ongeveer een jaar geleden, hebben we al heel wat gebruikers", zegt CEO Inge Vander Velpen, al kan ze voorlopig geen exacte cijfers delen. Voor 16 euro krijgen studenten zes maanden toegang tot de software.

Over de kritiek op het gebruik van AI-gegenereerde samenvattingen is Vander Velpen duidelijk. "We erkennen dat het niet zelf samenvatten van cursusmateriaal minder goed kan zijn voor het leerproces", zegt ze.

"Maar dat gebeurde vroeger ook al. Als het op een verantwoorde manier wordt ingezet, kan het net erg nuttig zijn. Met Amigo willen we ervoor zorgen dat zowel studenten als docenten zeker weten dat ze met kwalitatief materiaal werken."

Acco benadrukt bovendien dat Amigo veel meer doet dan alleen samenvattingen genereren. De software biedt ook aanvullend studiemateriaal aan.