Veiligheidsgaranties, de Donbas en een kerncentrale: dit is de inzet van het gesprek tussen Zelensky en Trump 

De ontmoeting tussen Zelensky en Trump staat vanavond rond 19u (Belgische tijd) gepland in Mar-a-Lago, het bekende buitenverblijf van de Amerikaanse president in Florida. Centrale agendapunt: de lopende vredesonderhandelingen tussen Kiev en Moskou, die bemiddeld worden door de Verenigde Staten. 

De ontmoeting is cruciaal voor het verdere verloop van de onderhandelingen. Tegelijk is het ook een teken van vooruitgang in de gesprekken: Trump liet eerder namelijk al weten dat hij Zelensky alleen zou ontvangen als een akkoord binnen handbereik lag.

Meer specifiek wil Zelensky er een herwerkte versie voorstellen van een 20-puntenplan: een raamwerk voor mogelijke vrede dat het resultaat is van wekenlange onderhandelingen tussen Oekraïne en de VS. Het plan is een herwerking van een oorspronkelijk - eerder pro-Russisch - voorstel van 28 punten dat Trump vorige maand lanceerde, en dat door Kiev werd teruggebracht tot 20.

Vrijdag zei Zelensky dat het plan al voor "90 procent" af was. De ontmoeting met Trump zou "specifiek zijn bedoeld om te finaliseren wat nog nodig is". 

Tegelijk blijven er nog een aantal heikele punten op tafel. In de gesprekken tussen Washington en Kiev gaat het vooral om de volgende knelpunten: de veiligheidsgaranties voor Oekraïne, de toekomst van de Donbas-regio in het oosten van het land en de controle over een door Rusland bezette kerncentrale.

Veiligheidsgaranties zijn cruciaal voor Oekraïne. Zonder duidelijke garanties van de Verenigde Staten heeft Zelensky weinig vertrouwen dat Rusland niet opnieuw zou aanvallen. Zijn plan voorziet daarom garanties die vergelijkbaar zijn met artikel 5 van de NAVO, waardoor partners van Oekraïne verplicht zouden zijn in te grijpen bij nieuwe Russische agressie.

Washington liet tijdens de recente gesprekken al verstaan bereid te zijn zulke garanties te bieden. Dat signaal kwam er nadat Zelensky had aangegeven dat Oekraïne zijn ambitie om tot de NAVO toe te treden wil laten varen (een harde eis van Rusland), op voorwaarde dat het land in ruil gegarandeerde bescherming krijgt tegen toekomstige aanvallen. 

Wat die garanties precies zouden inhouden, is niet helemaal helder. Duidelijk is wel dat Rusland tegen Europese troepen in Oekraïne is. Elke vorm van buitenlandse troepeninzet wordt door Moskou als dreiging beschouwd.

Zo waarschuwde de Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, Europa vanmorgen voor het inzetten van militaire troepen in Oekraïne. "Elke Europese troepenmacht die naar Oekraïne wordt gestuurd, zou een legitiem doelwit zijn voor de Russische strijdkrachten", zo berichtte het Russische staatsagentschap TASS.

Een ander bijzonder gevoelig dossier is de territoriale integriteit van Oekraïne, en meer bepaald de Donbas in het oosten van het land waar het zwaarst gevochten wordt. 

Daar zitten Oekraïne en Rusland in een gridlock. De voorbije 4 jaar slaagde Rusland er niet in de Donbas volledig te veroveren, anderzijds slaagde Oekraïne er niet in de Russische troepen terug te dringen uit de bezette gebieden.

Moskou eist nochtans de volledige regio op,  een toegeving die aanvankelijk zelfs in Trumps oorspronkelijke 28-puntenplan stond. Voor Zelensky is dat onbespreekbaar: het zou neerkomen op een beloning voor Russische agressie.

Gridlock dus. En om die impasse te doorbreken stelt Zelensky nu voor om in de regio een gedemilitariseerde zone in te stellen. 

Daarvoor zou Oekraïne zich 40 kilometer terug trekken uit 25 procent van Donetsk, dat dus nog in handen is van Oekraïne. Rusland zou hetzelfde doen in de andere richting. Zo zou de Donbas voorlopig aan geen van beide partijen worden toegewezen.

Daarnaast is er discussie over de kerncentrale van Zaporizja, vlak bij de frontlinie in het zuiden van Oekraïne. Het gebied is momenteel in handen van Rusland. De centrale ligt sinds 2022 stil, maar is met een capaciteit tot 6 gigawatt wel de grootste van Europa. Lees: groot economisch belang.

Het plan zou voorzien in de oprichting van een vrije economische zone rond de centrale. Volgens diplomatieke bronnen stelde de VS voor om zowel de controle als de opbrengsten van de kerncentrale te delen tussen Kiev en Moskou.

En dan is er misschien nog wel het belangrijkste heikel punt in de vredesonderhandelingen: Rusland. Zelensky heeft de voorbije dagen in de pers herhaaldelijk de vraag gesteld of Moskou serieus was over vrede of gewoon tijd aan het rekken was. 

Bovendien heeft het plan waarmee Zelensky vanavond naar Trump stapt geen Russische goedkeuring. Daarover was Moskou de afgelopen week helder: meerdere van de 20 punten zijn voor hen onaanvaardbaar.

Op het terrein hebben de Russen hun ongenoegen al laten voelen. In aanloop naar de gesprekken vanavond heeft Rusland zijn aanvallen op Oekraïne dit weekend stevig opgevoerd. In de nacht van vrijdag op zaterdag heeft Rusland meer dan 500 drones en raketten afgevuurd richting Kiev. 

Bij de Russische aanval vielen verschillende gewonden en werden verschillende gebouwen in de hoofdstad gebombardeerd. Daarbij werden ook energievoorzieningen geraakt waardoor honderdduizenden huishoudens in Kiev zonder stroom en verwarming zitten. 

In een reactie op de Russische aanvallen, hekelde Zelensky de houding van Moskou. Volgens hem probeert Rusland op deze manier de onderhandelingen te torpederen. "Russische vertegenwoordigers willen wel lange gesprekken aangaan, maar in de realiteit spreken Kinzhals en Shaheds (Russische raketten en drones, red.) voor hen", aldus de Oekraïense president.