Zelensky onthult 20 punten vredesplan, gesteund door VS: "Maar territoriale geschillen blijven onopgelost"

Het 20-puntenplan is duidelijk een veel gunstiger plan voor Oekraïne dan het 28-puntenplan dat de Amerikaanse president Donald Trump vorige maand op tafel legde en dat erg pro-Russisch was. Het oorspronkelijke vredesplan werd herzien na marathonbesprekingen van de onderhandelaars in Florida. 

Het is de eerste keer dat de Oekraïense president Volodymyr Zelensky details van dit herziene plan aan journalisten presenteert. "We hebben de meeste standpunten aanzienlijk dichter bij elkaar gebracht. In principe is over alle andere punten in deze overeenkomst een consensus bereikt", zegt Zelensky. "Maar er is nog geen consensus met de Amerikaanse zijde over het gebied van de regio Donetsk en over de kerncentrale van Zaporizja."

Het huidige voorstel met gedemilitariseerde zone is wel het dichtst dat de partijen bij een mogelijke overeenkomst hebben gestaan over het gevoelige territoriale geschil in het oosten van Oekraïne, namelijk de Donbas-regio dat de provincies Loegansk en Donetsk omvat. "Zelensky zet voorzichtig een stap richting een gedeeltelijke terugtrekking uit de Donbas-regio, een belangrijke eis van Rusland", legt Ruslandkenner Marijn Trio uit.

"Maar Zelensky koppelt daar een duidelijke voorwaarde aan: als de VS zijn compromisvoorstel van een gedemilitariseerde zone in de Donbas wil doorduwen, moet het eerst worden voorgelegd aan de bevolking via een referendum. Daarnaast is een staakt-het-vuren nodig van 60 dagen om dat referendum te kunnen organiseren. Bovendien eist Zelensky dat Rusland in dat scenario een gelijkaardige beweging maakt en zich op een vergelijkbare afstand van het front terugtrekt", gaat Trio verder. "Dit voorstel opent een deur, maar wel met verregaande voorwaarden die de kans klein maken dat Moskou hiermee instemt."

Een ander twistpunt is hoe de kerncentrale van Zaporizja in het zuiden van Oekraïne zal worden beheerd. Momenteel staat de centrale onder Russische bezetting. Zelensky zei dat de VS voorstelt om de bezette kerncentrale gezamenlijk te laten exploiteren door Rusland, Oekraïne en de VS. Maar hij voegde eraan toe dat hij zich tegen dat voorstel kant. "Dit lijkt ongepast en onrealistisch", aldus Zelensky. 

Volgens Zelensky vraagt de nieuwe versie van het plan niet dat Oekraïne formeel afziet van een toetreding tot de NAVO. "Het is aan de NAVO om te beslissen of zij Oekraïne al dan niet als lid wil toelaten. En onze keuze is gemaakt", aldus de Oekraïense leider. In een eerdere versie van het plan werd van Oekraïne verlangd dat het niet zou toetreden tot het militaire bondgenootschap. Dat is een belangrijke eis van Rusland. 

Voorts garandeert het voorstel ook dat Oekraïne zal worden voorzien van "sterke" veiligheidswaarborgen die vergelijkbaar zijn met Artikel 5 van de NAVO, wat de partners van Oekraïne zou verplichten om in actie te komen bij hernieuwde Russische agressie. Daarnaast zou Oekraïne in vredestijd volgens het plan een leger mogen behouden van 800.000 manschappen. 

Het plan bepaalt ook dat er presidentsverkiezingen moeten komen na de ondertekening van een akkoord dat een einde maakt aan de vijandelijkheden, zei Zelensky nog. 

Het plan werd aan de Russische onderhanderlaars overhandigd, volgens Zelensky. Hij verwacht vandaag een antwoord van Rusland op de hernieuwde versie. "We zullen een reactie van de Russen krijgen nadat de Amerikanen met hen gesproken hebben", luidde het.

Het Kremlin reageerde intussen al kort dat "het niet gepast is om via de media te communiceren" over de vorm en details van dit plan.