Haalt premier De Wever zijn slag thuis? Europese leiders buigen zich over Russische tegoeden voor Oekraïne

De EU wil Oekraïne de komende twee jaar 90 miljard toestoppen zodat het land kan blijven draaien en het leger de strijd tegen Rusland kan blijven voeren.

Voor het eerst kijkt de EU naar de geblokkeerde Russische miljarden bij Euroclear. Bij dat effectenhuis staat intussen 185 miljard van de Russische Centrale bank vast als straf voor de inval in Oekraïne in 2022.

De inzet van het geld is omstreden en wordt riskant genoemd, maar blijft om twee redenen interessant: de agressor betaalt, Rusland moet opdraaien voor de schade die het aanricht in Oekraïne. En de Europese landen moeten niet in hun eigen begrotingen op zoek naar de steun die Oekraïne broodnodig heeft. “Het is de enige haalbare piste, zowel financieel als politiek”,  zei vicevoorzitter Valdis Dombrovksis daar al over.

Premier De Wever is het daar niet mee eens. Hij ziet in een gezamenlijke Europese lening nog altijd de eenvoudigste en goedkoopste manier om Oekraïne bij te staan. Het stoort hem dat die optie al snel werd weggezet als politiek onhaalbaar. Over zo’n lening moeten alle landen het eens zijn en Hongarije gaat niet akkoord.  Die unanimiteit is niet nodig voor de herstellening met Russisch geld.

De Wever wil al maanden hetzelfde: harde, allesomvattende garanties in wetteksten, die zwart op wit stellen dat België als thuisland van Euroclear niet alleen opdraait voor risico’s en gevolgen. Die voorstellen zijn er intussen, de Commissie lanceerde er 6, waarvan er eentje intussen al is goedgekeurd. Via een noodwet staan de Russische tegoeden sinds vorige vrijdag permanent geblokkeerd. Daarvoor werd artikel 122 van het Europees Verdrag ingeroepen, dat toelaat om in tijden van economische crisis beslissingen met meerderheid te nemen. 

Tot nu toe moesten de sancties die dat bepalen, om de 6 maanden opnieuw goedgekeurd worden door de 27. Eensgezind. Het risico dat Hongarije daarbij zou dwarsliggen, is zo van de baan. Het geld bij Euroclear staat vast tot Rusland de oorlog beëindigt en Oekraïne vergoedt voor de schade en het leed van de oorlog.

België stemde in met dat voorstel, maar liet er in een brief samen met Malta, Italië en Bulgarije aan toevoegen dat hun goedkeuring op geen enkele manier te linken valt aan het gebruik van Russisch geld. 

Premier De Wever vroeg en kreeg al garanties. Hij wil ook de banken in andere landen, waar ook nog zo’n 25 miljard Russisch geld vaststaat, mee in bad. Dat zal gebeuren. Andere EU-landen zullen ook hun bilaterale handels- of investeringsverdragen met Rusland moeten opzeggen, zodat België niet alleen in het oog van de storm belandt als Rusland zou terugslaan.

Ook is intussen vastgelegd dat Euroclear meteen kan terugbetalen aan de Russische Centrale Bank als dat nodig zou zijn. De waarborgen van de landen afzonderlijk zijn ook versterkt. Landen kunnen zelf kiezen of ze meestappen in de garanties maar wie dat doet, moet mee betalen. Wie niet kan wanneer het moet, zal bij de Commissie geld kunnen lenen.

Alleen de omvang van de garantie, is nog niet bepaald. Welk bedrag moet je voorzien? België wil dat alle mogelijke gevolgen mee in rekening genomen worden. Hoever moet en kan dat gaan? Is dat zelfs mogelijk? Het blijft onduidelijk.

Het diplomatieke werk is geen seconde gestopt de voorbije uren, dagen en weken. En ook al verliep dat constructief, het leverde nog geen akkoord op. En dus zal het aan de leiders zelf zijn om de knoop door te hakken op de top.

Raadsvoorzitter Costa benadrukte in een interview aan VRT NWS dat er constructief wordt samengewerkt met België en hij begrip heeft voor de rol die De Wever als premier heeft. Zijn bezorgdheden zijn legitiem, klonk het. “De Wever heeft zich altijd geëngageerd om een oplossing te vinden. En dit is geen gevecht, we werken samen aan die oplossing.”

De Wever heeft altijd gezegd van niet, al bleef lang onduidelijk welke landen zich achter België scharen.  Tot de brief van vorige week, ondertekend door België, Malta, Bulgarije en Italië met daarin de oproep aan de commissie om andere oplossingen te zoeken.

Gisteren herhaalde premier Meloni in het Italiaanse parlement dat het Russische geld gebruiken “verre van eenvoudig” is. Italië steunt Oekraïne, klonk het. Ook “Rusland moet betalen voor de schade die het veroorzaakt in Oekraïne, maar de EU heeft een solide basis nodig. Doorgaan met wat nu op tafel ligt, zou een geschenk zijn voor Rusland.”

Opvallend is dat Von der Leyen gisteren in het parlement zei dat ze 2 opties op tafel legde om Oekraïne te helpen: de herstellening met Russisch geld en een gemeenschappelijke Europese lening. De voorbije tijd stak ze haar voorkeur voor de herstellening niet onder stoelen of banken. Vraag is dan nog altijd hoe je alle leiders overtuigd krijgt om samen te gaan lenen.

Dan duikt plots weer dat artikel 122 op, waardoor je de eensgezindheid niet meer nodig hebt. Is die piste haalbaar? Bronnen spreken elkaar tegen.

Zeker is dat Duits bondskanselier Merz zich de voorbije maanden steeds forser uitsprak voor de herstelling met Russisch geld. Ook hij waakt als premier over de belangen van Duitsland, nog eens schulden maken, is eigenlijk geen optie in zijn land.

Een ruime meerderheid van de leiders is voor het gebruik van het Russische geld, zeggen verschillende diplomaten. Maar België buitenspel zetten tijdens een stemming wil niemand, zegt Costa. “We blijven proberen om iedereen aan boord te krijgen.”

De leiders moeten politiek de weg wijzen en doen dat zoveel mogelijk in consensus. De voorbije jaren gebeurt dat met 26 als het over Oekraïne gaat, omdat Hongarije het land niet wil steunen. België op dezelfde manier aan de kant schuiven, zou dus niet gebeuren.  

Wat de top zal opleveren, is erg moeilijk te voorspellen. Niemand zegt dat de keuze voor het Russische geld het zal halen. Leiders moeten kiezen op welke manier ze Oekraïne willen bijstaan de komende twee jaar, dat maakte Von der Leyen nog eens duidelijk. 137 miljard heeft Oekraïne volgens het Internationaal Muntfonds nodig, twee derde daarvan (90 miljard) wil de Commissie voorzien.

De top wordt de belangrijkste sinds de coronaperiode genoemd. Van de beslissing hangt af of Oekraïne vanaf april zonder geld valt om de samenleving en het leger draaiende te houden.

En er is sinds de uitspraken van de Amerikaanse president Trump ook weer het beeld van de Europese Unie die veel praat, maar geen beslissingen neemt. Zei ik al dat de inzet hoog was?