"De Wever is niet de baarlijke duivel": duizenden berichten tonen hoe ze in Oekraïne en Rusland naar België en Euroclear kijken

Er is de afgelopen maanden, weken en dagen al veel inkt gevloeid over het Euroclear-dossier. Europa wil de geblokkeerde Russische tegoeden bij het Belgische bedrijf Euroclear lenen aan Oekraïne. Ons land ligt dwars, omdat het eerst duidelijkere garanties wil van de andere Europese landen. België wil immers niet dat de financiële en juridische risico’s bij het vrijmaken van het geld enkel op Euroclear en ons land afgewenteld worden.

Het Oekraïense inlichtingenbedrijf Osavul heeft nu onderzocht hoe er over België en Euroclear wordt gesproken op (pro-)Russische websites en sociale media. Ze hebben daarvoor heel precies gezocht naar de combinatie van 'Russische tegoeden' met trefwoorden als 'België', 'Europa', 'Bart De Wever' en 'Maxime Prévot'. Het gaat dan over openlijk toegankelijke bronnen, maar ook over besloten Telegramgroepen en wat er op TikTok binnen (pro-)Russische middens wordt gedeeld.

Op basis daarvan hebben ze vastgesteld dat het gesprek er gedomineerd wordt door het Russische Pravda-netwerk: (nieuws)websites in verschillende Europese landen die vanuit Rusland worden aangestuurd. Ze spenderen "enorme hoeveelheden middelen" om via dat netwerk het debat over Euroclear in verschillende Europese landen te beïnvloeden.

Opvallend daarbij is dat de Russen nauwelijks gebruikmaken van nepnieuws of desinformatie. "Tot een paar jaar geleden voerde Rusland een zeer agressieve desinformatiecampagne tegen Europa", zegt Carine Van den Putte van Osavul. "Het was vaak overduidelijk dat het over desinformatie ging. Nu nemen ze de Chinese manier over: het gebruiken van bestaande feiten, maar die in hun voordeel uitvergroten."

Ze gebruiken met andere woorden zaken die echt zijn gezegd of gebeurd, maar vergroten die uit of trekken die uit hun context. "Het is een pak minder agressief en minder voor de hand liggend, maar veel effectiever." Het is tegelijk veel moeilijker om er iets tegen te doen, want wat ze verspreiden zijn namelijk geen leugens.

Ze maken gebruik van het democratische debat en gebruiken dat in hun voordeel. Neem bijvoorbeeld het recente artikel van Politico  waarin premier Bart De Wever 'een stroman van Rusland' genoemd wordt en op één lijn wordt gezet met de Hongaarse premier Viktor Orbán. Dat wordt massaal door Russische bronnen gedeeld binnen Europa om aan te tonen dat De Wever 'de stem van de rede' is binnen Europa.

Wat wordt nog verteld over ons land? België wordt afgeschilderd als een betrouwbaar land dat eenzaam de rechtsstaat verdedigt en juridische bezwaren gebruikt om "de diefstal" van de Russische tegoeden bij Euroclear tegen te houden. In de berichten wordt de verdeeldheid van Europa uitvergroot.

Het plan om de geblokkeerde Russische tegoeden te gebruiken zou "economische zelfmoord" zijn voor Europa door de enorme juridische en financiële risico's die dat met zich mee zou brengen. België wordt daarin steevast voorgesteld als de laatste barrière om die zelf veroorzaakte financiële crisis tegen te houden.

Dezelfde analyse is gemaakt voor Oekraïne: wat wordt er online en op sociale media binnen Oekraïne gedeeld over België en Euroclear? Is België daar de 'stroman van Rusland', de boze boeman die het broodnodige geld weghoudt waarmee Oekraïne de verdediging van haar grondgebied tegen de Russen kan bekostigen?

Opmerkelijk genoeg helemaal niet: in de berichten die daar gedeeld worden, lijken ze opvallend mild en genuanceerd te zijn voor ons land. Er is begrip voor de moeilijke situatie waarin België beland is in het Euroclear-verhaal. "Dat was voor ons ook een beetje een verrassing", zegt Van den Putte. "Je ziet een gematigde opstelling, helemaal niet dat premier De Wever de baarlijke duivel zou zijn."

Volgens de onderzoekers heeft die 'begripvolle reactie' te maken met de aanslepende informatieoorlog met Rusland. "In Oekraïne is het niet meer zo dat we al die Russische informatie gewoon slikken", klinkt het. "Deze informatieoorlog duurt al zo lang dat mensen steeds beter in staat zijn om te herkennen wanneer ze op het verkeerde been worden gezet."

Volgens de onderzoekers zijn ze daarnaast beter in staat om hun emoties opzij te zetten en zaken rationeel te bekijken, omdat ze bijvoorbeeld afhankelijk zijn van steun uit Europa of van Trump. "Het zijn lessen die de Oekraïners op de harde manier hebben geleerd en die we in Europa nog niet hebben gehad."

Tegelijk gaat dat niet op voor het deel van Oekraïne dat bezet wordt door Rusland. "Ook als de situatie voor Oekraïne verslechtert, kan het zijn dat de Russische boodschap meer aanslaat in Oekraïne", legt Van den Putte uit. "Rusland is heel goed in zaadjes planten. We zien die nog niet naar boven komen, maar als de situatie voor Oekraïne verslechtert, kan het zijn dat dat naar boven komt."