Spannende dagen voor handelsdeal tussen EU en Latijns-Amerikaanse landen: wat is het en waarom willen boeren betogen?

Mercosur staat voor Mercado Común del Sur, Spaans voor 'zuidelijke eengemaakte markt'. Het is een douane-unie tussen Argentinië, Brazilië, Paraguay, Uruguay en Bolivia (lid sinds juli 2024). De samenwerking moet zorgen voor vrije handel en vrij verkeer van goederen, personen en kapitaal tussen de 5 landen. Samen vormen ze de op 4 na grootste economie ter wereld. 

De EU kwam vorig jaar, na maar liefst 25 jaar onderhandelen, tot een vrijhandelsakkoord met de Mercosurlanden. Dat zou normaal gezien dit weekend ondertekend worden.

Het moet de handel tussen de Latijns-Amerikaanse landen en de Europese lidstaten vergemakkelijken. Importheffingen op bepaalde goederen en ingewikkelde administratieve procedures om handel te voeren aan beide kanten vallen weg of worden fors verlaagd.

Mercosurlanden snoeien bijvoorbeeld in de nu soms erg hoge importtarieven op Europese auto's, textiel, chemische producten, schoenen, chocolade, wijn, technologie en machines. Omgekeerd zullen de landen goedkoper landbouwproducten naar ons kunnen uitvoeren. 

Het akkoord bevat ook afspraken over de voorwaarden waaraan producten moeten voldoen en over het naleven van klimaat- en milieudoelstellingen. 

De deal geeft de Europese producenten vooral meer mogelijkheden in tijden waarin de economische druk van zowel China als de VS bijzonder groot is. Met de Mercosurdeal zou Europa makkelijke toegang krijgen tot een groeiende markt met 270 miljoen klanten. Onder meer de kwakkelende Europese auto-industrie hoopt zo wat meer zuurstof te krijgen.

Ook voor kritieke grondstoffen is het akkoord enorm interessant voor Europa, met name voor de groene transitie. Denk aan lithium, waarmee onder meer batterijen gemaakt worden. Zo zouden we op dat vlak wat minder afhankelijk kunnen worden van China.

Nee, want het moet eerst nog goedgekeurd worden door de lidstaten in de Raad, met een zogenoemde gekwalificeerde meerderheid (minstens 55 procent van de lidstaten, die bovendien samen minstens 65 procent van de EU-bevolking vertegenwoordigen), en door het Europees Parlement. 

Voordat Commissievoorzitter Ursula von der Leyen de handelsdeal kan gaan ondertekenen in de Braziliaanse stad Foz do Iguaçu, moet ze dus die interne 'go' krijgen. Maar onder meer Frankrijk sleept weer met de voeten en vraagt om uitstel. Ook België zegt zich te zullen onthouden, omdat er geen politieke eensgezindheid is over de deal (N-VA en Vooruit zijn voor, maar CD&V, MR en Les Engagés zijn tegen).

Dat heeft vooral te maken met aanhoudende kritiek van de boeren, die komende donderdag in Brussel komen betogen. Die vrezen dat de Europese markt overspoeld zal worden met goedkope landbouwproducten die aan lagere standaarden geproduceerd worden. Lees: dat Europese producten weggeconcurreerd zullen worden door pakweg goedkoop Zuid-Amerikaans runds- en kippenvlees of sojabonen. Onder meer de Franse en Poolse regering zijn zeer gevoelig voor die kritiek. 

Daarnaast heerst er nog altijd bezorgdheid over resten van pesticiden in de Zuid-Amerikaanse producten die hier zullen binnenkomen en over de lagere milieu-eisen waaraan Mercosur-boeren moeten voldoen. Nochtans benadrukt Europa dat, volgens het akkoord, de ingevoerde producten alle Europese standaarden moeten volgen.

De Europese Commissie doet er alles aan. Zo heeft het Europees Parlement vandaag nog een reeks beschermingsmaatregelen goedgekeurd die de bezorgdheden van de landbouwers moeten counteren en de twijfelende lidstaten over de streep moeten trekken. 

"Met die vrijwaringsmaatregel kan de Europese Commissie dan een procedure opstarten om een grote explosie in de import van pakweg rundsvlees te stoppen", legt professor internationale politieke economie Dirk De Bièvre (UAntwerpen) uit in De Ochtend op Radio 1. "Maar dat is een puur technisch amendement. Het gaat dus niet over die bezorgdheid over pesticiden of over de milieustandaarden."

Maar Frankrijk blijft zelfs dan om meer tijd vragen. Maros Sefcovic, de Europese commissaris voor Handel, waarschuwde gisteren al dat "de geloofwaardigheid van de EU op het spel staat". Uitstel zou ook andere handelsakkoorden met India of Australië kunnen bemoeilijken. Sommige diplomaten vrezen zelfs dat de Mercosurlanden dan definitief dreigen af te haken.

De Bièvre noemt dat "gespeculeer". "De inschatting is dat dat bangmakerij is dat een beetje uitstel en nog wat extra garanties wel doenbaar zijn. De Mercosurlanden hebben al 25 jaar geduld. Zij willen nu eenmaal toegang tot die heel attractieve interne markt die Europa is. Dat wordt vaak vergeten."

De Bièvre wil dat tegenspreken. "Nee, Europa is niet verdeeld. Het wil gewoon het onderste uit de kan halen. Dit is een onderhandeling en er staan nu eenmaal veel belangen op het spel."

Volgens hem heeft Von der Leyen overigens wel degelijk gelijk om dit akkoord na te streven. "Het is veel beter een handelsakkoord te sluiten met een grote markt dat alle partijen tevreden kan stellen, dan je te laten fijnmalen in de rivaliteit tussen de VS en China. Maar dat zorgt natuurlijk voor een grotere onderhandelingsmacht van de lidstaten om dan nog een paar extra garanties te vragen."

Von der Leyen heeft trouwens een belangrijke reden om nu op de gaspedaal te duwen, ziet De Bièvre. "De VS is zo dom geweest zichzelf helemaal in de voet te schieten door een protectionistische handelspolitiek te voeren en totaal onbetrouwbaar te worden. Vandaag nog krabbelen ze terug over een technologiedeal met het Verenigd Koninkrijk. Je kunt met de VS gewoon geen zee meer bezeilen."

Het Deens voorzitterschap van de EU laat alvast weten dat het wel degelijk nog altijd het plan is om tegen eind deze week te stemmen over het handelsakkoord.