Hoe Trumps importheffingen de wereldeconomie compleet op haar kop zetten (en hoe hard we dat hier zullen voelen)

"Pretty fucking bad", aldus een groen lachende Koen Schoors, professor economie aan de UGent. "Tarieven van 20 procent opleggen, dat is extreem en absurd. Als je dan ziet hoe die tarieven berekend zijn, dan weet je dat de stupiditeit regeert."

Ook Hylke Vandenbussche, professor internationale economie aan de KU Leuven, ziet het somber in. "Alles gaat hierdoor veranderen. Dit lijkt op een totale handelsoorlog. Eigenlijk is iedereen hier een verliezer."

Trump heeft alles op zijn kop gezet, zegt ze. "Ons hele handelssysteem moet worden herbekeken. De Wereldhandelsorganisatie (WTO) betekent niks meer, die mag haar eigen begrafenis organiseren. Het IMF, de Wereldbank...: het hele spel van multilaterale onderhandelingen en internationale samenwerking, dat mag je vergeten."

Schoors en Vandenbussche zien de wereldeconomie zich daardoor terugplooien in blokken, regionaliseren dus. "Internationaal zie je dat die grote blokken - Amerika, Europa en China - meer op zichzelf komen te staan", stelt Vandenbussche. "Daarom ook dat de VS zo kijkt naar Groenland en het Panamakanaal: dat zijn kritieke elementen in die strategie."

"De EU komt in dat geval tussen hamer en aambeeld te zitten", vreest Vandenbussche. "Wij kunnen een minder autonome koers varen dan de VS en Azië, want wij kunnen niet voor onze eigen energievoorziening instaan en we hebben nauwelijks grondstoffen."

Schoors stelt dat het overmijdelijk is dat de handelsstromen zich zullen verleggen en dat landen onderling nieuwe handelsakkoorden zullen beginnen te sluiten. Zo zie je dat de EU al naar de Mercosur-landen kijkt (dat zijn Zuid-Amerikaanse landen als Argentinië, Brazilië, Paraguay, Uruguay, ...) en India. "Maar die gaan de handel met de VS in de eerste 10 jaar nooit kunnen vervangen", oppert Vandenbussche.

En China? "Het risico bestaat dat de Europese markt nu overspoeld wordt door Chinese producten", stelt Schoors. "De vraag is dan of wij daar dan onze eigen tarieven op moeten leggen of eerder akkoorden moeten sluiten, bijvoorbeeld met vrijwillige exportbeperkingen. Ik denk wel dat China daarvoor open staat, omdat ze anders hier in eenzelfde situatie belanden als met de VS."

"We moeten ons intern gewoon beter economisch integreren", vindt Schoors. "Als je alles optelt - en ook landen als Zwitserland, Turkije, Noorwegen meerekent - zijn wij economisch even sterk als de VS."

Vandenbussche is het daarmee eens. "Het klinkt misschien raar op een moment dat de VS de EU uit elkaar probeert te spelen, maar het zou een goed idee zijn om de interne handel binnen Europa verder uit te diepen." 

"Die Europese handelsintegratie is nog lang niet voltooid, door een hoop belemmeringen die niks met tarieven te maken hebben. Zo is er nog werk aan productstandaarden, aan een bankenunie, ... Het zou een goed idee kunnen zijn voor de EU om die samenwerking dus te versterken en de geproduceerde goederen in te zetten in de eigen Europese markt. Het is nu het moment om de krachten te bundelen."

"Wel, dat de wereld economisch wat meer regionaliseert, hoeft op zich geen slechte zaak te zijn", stelt Schoors, die daarover ook zijn boek 'Alles wordt anders' heeft geschreven. "Een meer lokale productieketting bijvoorbeeld kan een aantal milieu- en klimaatproblemen aanpakken."

"Lokaal produceren maakt je ook autonomer, minder afdreigbaar", stelt hij. Al zal dat niet evident zijn nu we, na Rusland, van de VS afhankelijk zijn voor aardgas. "Dat betekent: nog meer inzetten op offshore wind- en zonne-energie. Ten tijde van de energiecrisis zagen sommigen dat als ons probleem, maar het is onze redding geweest. Dan zeg ik nu: laten we doorpakken op dat vlak."

Ook op het vlak van grondstoffen, is dat belangrijk, zegt hij. "Olie en gas, dat is weinig circulair, dat verbrand je gewoon. Maar alles wat je nu koopt op vlak van zonnepanelen en batterijen is voor een deel recycleerbaar. In dat opzicht is het dus belangrijk om als eerste die omslag te maken en lokale stocks op te bouwen. Dan heb je die grondstoffen in huis."

Dat gezegd zijnde, wil Schoors niet naïef zijn. "Meer dingen zelf doen, dat is economisch gezien logisch en kan positief uitdraaien. Maar je wilt dat niet doen als gevolg van een blinde handelsoorlog die de VS ontketent. Die gaat ons, hoe je het ook draait of keert, gewoon veel geld kosten. Dus het is zoeken naar een 'silver lining' in een verdomd donkere wolk."

"Dat gaat niet gebeuren", klinkt het stellig bij Vandenbussche. "Trump doet dit misschien wat meer 'in your face' maar de VS vaart deze koers al veel langer, ook onder Biden trouwens. De volgende president zal dit niet volledig terugdraaien. Dit is Amerikaans beleid en Amerikanen hebben het gehad met het globalisme."