Vlaamse zorginstelling klopt aan bij voedselbank na 15 jaar zonder indexering: "We kunnen niet anders"

Sinds 2010 zijn de werkingsmiddelen die zorgvoorzieningen in Vlaanderen ontvangen niet mee gestegen met de algemene prijsindex. Terwijl kosten voor energie, voeding, onderhoud, materialen en infrastructuur jaar na jaar toenamen, bleven de beschikbare budgetten grotendeels gelijk of namen ze zelfs af.

Die problematiek is niet nieuw, maar wordt volgens recente signalen uit de sector steeds nijpender. Bij een bevraging van 80 zorginstellingen door de partij Groen kwam het structureel te krappe werkingsbudget met ruime voorsprong naar voren als de grootste uitdaging, nog voor personeelstekorten en administratieve lasten.

In 2025 werd voor het eerst opnieuw een beperkte indexering doorgevoerd, goed voor 1 procent. Voor 2026 en 2027 is geen bijkomende indexering voorzien, pas in 2028 en 2029 staan opnieuw aanpassingen gepland.

Het zijn uitdagingen die de vzw’s Huize Sint-Vincentius en Lionshulp niet vreemd zijn.

Vzw Huize Sint-Vincentius ondersteunt jongeren en gezinnen waar het moeilijk loopt en biedt zowel residentiële als ambulante begeleiding. Lionshulp vzw begeleidt eveneens jongeren, vaak met bijzonder kwetsbare achtergronden zoals oorlogstrauma’s, misbruik of psychiatrische problemen.

"Het vraagt veel tijd en investeringen van onze medewerkers om met deze jongeren een positief leefklimaat te creëren", aldus Hilde De Borger, algemeen directrice van Lionshulp vzw. "We willen dan ook niet inboeten op het aantal medewerkers, want de problematiek van onze bewoners is complex. Zonder de juiste mensen kan je simpelweg geen begeleiding bieden zoals het hoort."

De werkingskosten voor de vzw zijn de afgelopen jaren echter fors gestegen. "Voeding, kleding, psychologische ondersteuning, medische kosten, schoolinvesteringen… Alles gaat omhoog, maar de middelen blijven hetzelfde."

Om rond te komen, startte Lionshulp in 2024 kleinschalig met het gebruik van de voedselbank. “We krijgen vooral droge voeding: pasta, chips, koekjes. Af en toe leveren ze diepvriesgroenten. Drie keer per week mogen de jongeren zelf boodschappen doen met een klein budget. Het voelt ethisch moeilijk om van de voedselbank gebruik te maken, maar het kan momenteel niet anders."

Ook kleding en verzorging vormen een uitdaging. "Vanaf 14 jaar krijgen jongeren een maandelijks bedrag om shampoo, verzorgingsproducten en kleding te kopen. Ook krijgen ze elk jaar een beperkt budget om naar de solden te gaan. We besparen waar het kan, maar voeding en basiszorg mogen daar nooit onder lijden."

"Naar onze jongeren toe spelen we open kaart, maar het is niet de bedoeling dat ze ervan wakker liggen", gaat De Borger verder. "Vaak kregen ze in hun omgeving al met financiële problemen te maken, we willen hen ontlasten waar mogelijk.”

Bij vzw Huize Sint-Vincentius zijn de uitdagingen vergelijkbaar. "Als je naar de supermarktprijzen kijkt, zijn die de afgelopen jaren sterk gestegen. Voor ons geldt precies hetzelfde", zegt algemeen directrice Fran Segaert. "Het gebrek aan indexering weegt zwaar door, maar het passeert al jarenlang geruisloos, alsof we niet van tel zijn."

Renovaties en energie-efficiëntie zijn daarbovenop eveneens een constante zorg. "Onze gebouwen zijn oud. Om te voldoen aan de normen en de kinderen een veilige omgeving te bieden, moeten we daarvoor apart middelen reserveren."

Net als bij Lionshulp vzw wordt niets van deze kosten doorgerekend aan de families. "Wij beknibbelen op personeelskosten om rond te komen. Eigenlijk zouden we 3 à 4 extra mensen kunnen inzetten als de middelen er waren."

De voedselbank kunnen ze dus vermijden, maar ook bij hen is zuinigheid in de keuken een must. "Met 5,5 euro per dag per jongere verzorgen onze medewerkers 3 maaltijden. Geen dure biefstuk of scampi – luxe kennen we hier niet – maar gelukkig wel nog steeds voedzaam en gezond. Ik bewonder het personeel en zou het hen niet nadoen."

De financiële druk heeft een voelbare impact op de teams. "Onze medewerkers zijn veerkrachtig en creatief. Ze begrijpen de budgettaire grenzen en vinden de nodige oplossingen, maar de constante spanning weegt door", zegt Segaert. Bij Lionshulp klinkt hetzelfde: "Het vraagt daarbovenop veel van onze mensen om continu aanwezig en betrokken te zijn, vooral ’s avonds, ’s nachts en in het weekend – en dat in complexe doelgroepen."

Beide directrices zijn het er roerend over eens: er moet weer een jaarlijkse, structurele indexering komen. "We vragen niet om éxtra, alleen om een correcte indexering zodat we onze kernopdracht kunnen blijven uitvoeren."

Om de jongeren in de tussentijd toch extra mogelijkheden te bieden, zetten beide instellingen in op fondsenwerving. Zwemlessen, hobby’s, uitstapjes: het is mogelijk dankzij giften en projecten. "Maar fondsenwerving is geen duurzaam financieel plan. Het kan geen structureel tekort oplossen, het is een aanvulling", benadrukt Segaert.

"We blijven investeren in onze jongeren", besluit De Borger. "Het is essentieel dat ze naar school kunnen en dat ze kansen krijgen om te groeien en te leren, zodat ze niet later richting OCMW, volwassenenpsychiatrie of gevangenis gaan. We mogen hen die kansen niet onthouden."

Groen is niet te spreken over de gang van zaken. De partij dient dan ook een ontwerpdecreet in om vanaf 1 januari 2026 weer een volwaardige indexering toe te kennen. "De niet-indexering is een sluipende besparing", aldus parlementslid Jeremie Vaneeckhout, die aan de alarmbel trekt. "Het is hallucinant dat we als samenleving zo omgaan met mensen."

"Als we spreken over werkings- en verblijfsmiddelen, dan gaat dat niet over de aankoop van nietjes of inkt voor de printer. Dit gaat over de absolute basis. De Vlaamse regering heeft onze zorgsector door die niet-indexering kapot bespaard."