Het aantal jongeren dat na een veroordeling is opgenomen in een gesloten instelling is opnieuw gestegen. In 2024 werden in totaal 2.017 jongeren opgenomen, een stijging van 12 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Opvallend, voor het eerst zijn meer dan 100 jongeren onder de 14 jaar ondergebracht in zo'n instelling. "Drugsbendes richten zich op die kwetsbare jongeren en proberen hen te overhalen met snel geldgewin."
Aantal jongeren in gesloten instelling blijft stijgen: "Drugsbendes richten zich ook op 12- en 13-jarigen"
Lisa Lefèvre
Gepubliceerd:
In het kort:
In 2024 werden 2.017 jongeren opgenomen in een gesloten gemeenschapsinstelling, een stijging van 12 procent tegenover 2023.
Voor het eerst belandden meer dan 100 jongeren jonger dan 14 jaar in zo’n instelling.
De meeste jeugddelinquenten belanden in een gesloten instelling wegens drugsgerelateerde feiten.
Elektronische enkelbanden voor minderjarigen worden verder uitgerold in Vlaanderen.
In totaal werden vorig jaar ruim 2.000 jongeren opgenomen in een gesloten instelling. Een forse stijging ten opzichte van 2023, toen er nog zowat 1.800 jongeren werden opgenomen.
In bijna 70 procent van de gevallen gaat het om jongeren die een ernstig jeugddelict hebben gepleegd of hiervan werden verdacht. Een stijging van 20 procent in vergelijking met 2023.
Voor de overige jongeren vormde de gemeenschapsinstelling vorig jaar een tussenstop (of een 'time-out') bij een zwaar verontrustende situatie. Bijvoorbeeld wanneer de thuissituatie of het gedrag van de jongere zo zorgwekkend is, dat opvang in een gesloten setting nodig is voor zijn of haar veiligheid.
Jongeren nog niet strafrechtelijk verantwoordelijk
Jongeren zijn volgens de wet nog niet strafrechtelijk verantwoordelijk, daarom spreken we over 'jeugddelicten' wanneer een jongere tussen 12 en 18 jaar de strafwet overtreedt.
Wanneer jongeren zo'n jeugddelict plegen of daarvan verdacht worden, kan de jeugdrechter beslissen om hen in een gemeenschapsinstelling te plaatsen. Dat is een gesloten voorziening waar minderjarigen vanaf 12 jaar tijdelijk worden geplaatst.
"Soms beslist een jeugdrechter dat een opname voor een heel korte periode van 14 dagen voldoende is", zegt Niels Heselmans, woordvoerder van Opgroeien. "Maar jongeren kunnen ook voor een langere periode in een gemeenschapsinstelling verblijven. Dan komen ze eerst voor een maand terecht in de instelling in Everberg en kunnen ze daarna doorstromen naar een andere gesloten instelling als de jeugdrechter dat nodig acht."
Opvallend veel 12- en 13-jarigen
Opvallend: voor het eerst werden meer dan 100 jongeren van 12 en 13 jaar ondergebracht in een gemeenschapsinstelling. "Die jonge leeftijd baart ons toch wel zorgen. Uiteraard proberen we ervoor te zorgen dat het de eerste én laatste keer is dat ze daar terechtkomen."
Maar Heselmans nuanceert. "Slechts voor 56 jongeren kwam die beslissing er na een jeugddelict of een vermoeden ervan, bij 48 jongeren ging het om een situatie van verontrusting."
"Al stijgt het aantal opnames naar aanleiding van een jeugddelict jaar na jaar. In 2023 ging het nog om 35 jongeren van 12 en 13 jaar die na een delict in een gesloten instelling belandden, in 2022 telden we 39 jongeren in die leeftijdscategorie."
Al zijn er ook gewoon meer plaatsen voor jonge tieners. Zo was de gemeenschapsinstelling van Everberg tot 2023 enkel voorbehouden voor jongeren tussen 14 en 18 jaar. Intussen kunnen daar ook jongeren vanaf 12 jaar terecht. "Jeugdrechters vertrouwen hen dus wel vaker toe aan een gesloten instelling."
De lokroep van het drugsmilieu
Duiken we dieper in de statistieken, dan zien we dat de meeste jeugddelinquenten in een gesloten instelling belanden wegens drugsgerelateerde feiten. Gevolgd door diefstal met geweld en opzettelijke slagen en verwondingen. "Ook die geweld- of vermogensdelicten zijn vaak terug te brengen tot het drugsmilieu", kadert Heselmans.
Drugsbendes richten zich ook op kwetsbare jongeren van 12 of 13 jaar
Niels Heselmans, Agentschap Opgroeien
"Drugsbendes richten zich ook op kwetsbare jongeren van 12 of 13 jaar en proberen hen te overhalen via snel geldgewin. Maar ook zij lopen uiteindelijk tegen de lamp en komen voor de jeugdrechter."
Plaatsgebrek in gemeenschapsinstellingen
Intussen kampen de gemeenschapsinstellingen met plaatsgebrek. "Het aantal jongeren die de afgelopen maanden aangemeld werden, lag hoger dan het aantal beschikbare plaatsen", schetst Heselmans.
"Dat heeft onder meer te maken met een moeilijke uitstroom van jongeren naar de reguliere jeugdhulp. Ze blijven vaak langer in een gemeenschapsinstelling dan hun opgelegde termijn. Daardoor kunnen nieuwe jongeren niet onmiddellijk instromen."
Daarom werd de afgelopen maanden werk gemaakt van een versnelde uitstroom. "Meer dan de helft van de jongeren die hun termijn overschreden hadden, konden terecht op een plek buiten de instelling."
Daarnaast is ook de capaciteit van De Grubbe in Everberg verhoogd met een bijkomende leefgroep voor kortverblijf, goed voor zo'n 100 extra opnames per jaar.
Nu ook enkelband voor jongerendelinquenten
Als bijkomend alternatief wordt er sinds vorig jaar voor het eerst gekeken naar elektronische monitoring voor jongerendelinquenten.
In juni 2024 is in Antwerpen een pilootproject gestart dat jeugdrechters de mogelijkheid geeft om een enkelband op te leggen aan minderjarigen die ernstige feiten pleegden. Weliswaar gecombineerd met intensieve begeleiding op maat.
Dit project werd verder uitgerold naar Mechelen en Turnhout, en de komende maanden zijn ook Kortrijk en Brugge aan de beurt. "Vorig jaar kregen 24 Antwerpse jongeren een enkelband opgelegd", zegt Heselmans. "De verwachting is dat dat aantal de komende jaren verder zal stijgen."
