Hoe de VS Europa aftroeft als het gaat om strategische grondstoffen: "Op dat vlak is Trump een pure marxist"

In de Verenigde Staten zijn 9 landen bijeengekomen om te praten over kritieke mineralen en grondstoffen. Naast de VS zelf zijn dat het Verenigd Koninkrijk, Zuid-Korea, Japan, Singapore, Nederland, de Verenigde Arabische Emiraten, Israël en Australië. 

"Een bont allegaartje", geeft Peter Tom Jones toe, directeur van het Instituut voor Duurzame Metalen en Mineralen van de KU Leuven. "De grootste gemene deler is dat ze allemaal een rol spelen in de transitie naar artificiële intelligentie (AI) voor cybersecurity, surveillance en militaire toepassingen. En uiteraard is dat allemaal zeer sterk gericht tegen China."

Het gaat dan vooral over de metalen die nodig zijn om chips te maken (indium, germanium, gallium) of om batterijen te produceren (lithium) en over zeldzame aardmetalen die nodig zijn voor kleine magneetjes die gebruikt worden in AI-technologie. Daarvoor kijkt de VS vooral naar Australië, dat al die grondstoffen heeft.

"Op dat vlak begint de VS steeds meer op China te lijken", analyseert Jones. "Trump is eigenlijk een marxist geworden op het vlak van grondstoffen. Hij zet mechanismen in die we typisch bij China zien: de sturing van de aanvoerketen vanuit de staat, het garanderen van minimumprijzen - zeer hoge prijzen in vergelijking met de marktprijs - en het seminationaliseren van kritieke bedrijven in die aanvoerketens."

Voor magneten, zeldzame aardmetalen of lithium ziet Jones massale staatsinterventie in de VS. "Hoe rechts Trump ook mag zijn: op vlak van strategische grondstoffen voor AI en militaire toepassingen gaat het om puur marxisme." Dat terwijl Europa nog altijd blijft zweren bij een open en vrije markt.

En ook het gebruik van die grondstoffen gaat in tegen de plannen van Europa, ziet Jones. "In Europa was het ons te doen om die grondstoffen te gebruiken voor elektrische wagens en bussen, zonnepanelen, windturbines of warmtepompen. Maar hier gaat het niet meer over die schone technologie, wel over AI en militaire technologie."

"Trump is niet geïnteresseerd in zeldzame aardmetalen voor elektrische wagens. Nee, hij heeft die nodig voor zijn F-35's en zijn raketten. Dat is voor Europa pijnlijk om te zien. Wij hebben zo lang gestreden om die strategische autonomie van Europa, als het gaat om grondstoffen en schone technologie. Dat wordt nu gekaapt door Trump."

Wat moet Europa dan doen? "Eigenlijk weten we dat heel goed. De EU heeft net nog een zoveelste plan gelanceerd, Resource EU. Dat gaat aan de ene kant over de diversificatie van de aanvoerketens: akkoorden sluiten met landen als Canada, Australië, Oezbekistan, Kazachstan. Anderzijds gaat het over het openen van mijnen in Europa, over het openen van raffinagecapaciteit in Europa en over het massaal recycleren van kritieke grondstoffen."

Alleen: zomaar mijnen openen, dat is niet zo evident in Europa. "Dat is het probleem van Europa: ondanks het feit dat het essentieel is voor onze strategische autonomie, is het vandaag moeilijk om een vergunning te krijgen voor een mijn of zelfs nog maar een batterijrecyclagefabriek."

Dat is momenteel het grote verschil met de VS, ziet Jones. "Hier vertrekken wij nog altijd vanuit onze democratische principes en de rechtsstaat. In de VS is dat almaar minder het geval. Vergelijk het met een voetbalwedstrijd: team Europa speelt volgens de fairplayregels. Maar onze tegenstander gebruikt tegelijkertijd karate- en rugbyregels. Als we op die manier de strijd moeten aangaan, zijn we voer voor de Chinezen en de Amerikanen."

Jones pleit daarom ook voor een betere coördinatie tussen Europese lidstaten en delen van de aanvoerketens. "Productie van mijnen, raffinage, recyclage, de lidstaten, de bedrijven: het zijn allemaal aparte silo's vandaag. Iedereen moet zijn eigen boontjes doppen."

Hij wijst nogmaals naar China en de VS, waar een gecoördineerde structuur ontstaat om snel te kunnen beslissen. "Er wordt daar met miljarden dollar gegooid naar projecten, terwijl we hier in Europa een zeer beperkte financiële capaciteit hebben, zeer trage vergunningsprocedures, zeer hoge energieprijzen. Dat geeft ons een structurele handicap."