Docville schrapt debat en documentaire over controversiële lithiummijn in Servië: "Hebben het wat onderschat"

"Deze vertoning is geannuleerd". Zo staat het te lezen op de website van de 21e editie van Docville in Leuven. Het geldt zowel voor het debat 'Ethisch mijnen, kan dat?' als voor de bijhorende documentaire 'Not in my country: Serbia's Lithium Dilemma' van Peter Tom Jones, directeur van het KU Leuven Instituut voor Duurzame Metalen en Mineralen. 

"Een lithiummijn openen in Europa is heel moeilijk. Er is vandaag geen enkele lithiummijn operationeel in Europa", vertelde Peter Tom Jones over de weerstand in de podcast van 'Voorproevers' .

Er zit wel lithium in de Europese bodem, "maar we slagen er niet in om mijnen te openen. En dat terwijl Europa het zich niet langer kan permitteren om de productie in andere landen - vaak landen uit het zuiden - te laten gebeuren om het daarna in te voeren." 

In zijn docu  brengt Jones de weerstand tegen het Servische lithiumproject in de Jadarvallei in beeld. Hij heeft het ook over "desinformatie" rond het project: "Het gaat niet over de ratio in Servië. Het gaat er over emoties, over de geschiedenis van het land."

Jones is een groot pleitbezorger van lithiummijnen in het kader van de groene transitie, maar tegenstanders wijzen op de milieulasten. In Servië is er al jarenlang protest tegen de komst van een lithiummijn.

Er is onder meer bezorgdheid over vervuild water, geluidsoverlast en een impact op de landbouw en biodiversiteit. De vervuiling van het water en de bodem zou een impact hebben op een gebied dat goed is voor een vijfde van de landbouwopbrengst in Servië, en er is het mijnafval. Ook planten en dieren zouden onder druk komen te staan, imkers in de buurt vrezen zelfs voor hun bijen. 

Maar ook vanuit ons land is er kritiek. In een open brief schreven leden van de artistieke en academische gemeenschap: "Wij hebben er het raden naar waarom Docville – dat hedendaagse documentaire auteurscinema hoog in het vaandel zou dragen – ervoor kiest om een film te vertonen die zo schaamteloos de belangen behartigt van een mijnbouwbedrijf (Rio Tinto, red.) en een autocratisch regime, en daarbij de mensen monddood maakt die het meest getroffen worden." 

De ondertekenaars zeggen nog dat "documercials zoals 'Not in my country' de sluipende invloed versterken van bedrijven, die ook steeds meer terrein winnen binnen de academische wereld via de hybride financiering van universitair onderzoek." 

Volgens Frank Moens bleek het onmogelijk om een sereen debat te organiseren: "We vonden niemand die in debat wilde gaan als een bepaalde andere partij kwam. En er was discussie over wie het debat zou modereren. We kunnen zeker wel wat boegeroep hebben, maar dit lukte gewoon niet om praktische redenen."

En zonder debat geen docu, was de redenering. Wellicht wilde Docville toch het zekere voor het onzekere nemen omdat alles zo gevoelig ligt. 

In ieder geval is het de eerste keer dat Docville om die specifieke reden een debat en docu schrapt, terwijl het toch al de 21e editie is. "Met een beetje pijn in het hart hebben we de voorstelling en het debat geannuleerd", zegt Moens. "Er was meer belangstelling voor dan gedacht."  

Vorig jaar was er nochtans ook al een docu van Peter Tom Jones bij, toen over een lithiummijn in het noorden van Zweden. Daarna heeft er een debat plaatsgevonden, onder meer vertegenwoordigers van de Sami, de bevolkingsgroep uit het hoge noorden die de streek bewonen waar de mijn zou komen. "We dachten dat het dit jaar ook wel zou lukken, maar hebben het waarschijnlijk een beetje onderschat", zegt Moens.  

Docville heeft in ieder geval nog tientallen andere documentaires te bieden . Het festival begint volgende week woensdag.