39 procent van de 18- tot 34-jarigen die in 2024 arbeidsongeschikt werden, bleef thuis door psychosociale problemen als stress, depressie, burn-out of een angststoornis. Dat blijkt uit onderzoek van de Onafhankelijke Ziekenfondsen, die spreken over een "uitgesproken generatie-effect".
4 op 10 jonge arbeidsongeschikten zit thuis met psychische problemen: "Ze zijn uitgeput door enorme keuzevrijheid"
Jani Lambrechts
Gepubliceerd:
Samenvatting:
39 procent van de 18- tot 34-jarigen die in 2024 arbeidsongeschikt werden, bleef thuis door psychosociale problemen zoals stress, depressie, burn-out of angststoornissen.
Sinds 2018 is het aantal burn-outs bij jongeren met 136 procent gestegen; bij 35-plussers gaat het om een stijging van 78 procent.
"Jonge mensen zijn op jonge leeftijd uitgeput en nemen mentale afstand van taken, omdat het hen niet lukt die te volbrengen," zegt psychiater Stephan Claes (KU Leuven).
In 2024 was 39 procent van de nieuwe arbeidsongeschiktheden bij 18- tot 34-jarigen het gevolg van psychosociale aandoeningen. Denk aan burn-out, depressie, stress of angststoornissen. In 2018 was dat nog 4 procent.
Bij 22 procent van degenen die thuiszitten met stress, depressie of een angststoornis, leidt dat zelfs tot invaliditeit. Dat wil zeggen dat je langer dan 12 maanden arbeidsongeschikt bent. Bij burn-outs ligt dat iets lager: 18 procent belandt in invaliditeit.
Dat concluderen de Onafhankelijke Ziekenfondsen, in Vlaanderen valt Helan daaronder, op basis van de gegevens van 2,3 miljoen van hun leden. Hoewel mentale problemen steeds beter bespreekbaar zijn en zich ook voordoen in alle leeftijdscategorieën, spreken de Ziekenfondsen toch over een "uitgesproken generatie-effect".
Dertigers, twintigers en ook studenten
Cijfers bevestigen dat ook. Sinds 2018 is er een stijging van 136 procent van burn-out bij de 18- tot 34-jarigen. Voor 35-plussers gaat het om een stijging van 78 procent. Als je kijkt naar de depressiediagnoses, gaat het om een stijging van 36 procent bij de jongeren tegenover 6 procent bij de oudere werknemers.
Ze zijn op jonge leeftijd uitgeput en nemen mentale afstand van taken, omdat het hen niet lukt die te volbrengen
Stephan Claes, psychiater (KU Leuven)
Die cijfers verbazen psychiater Stephan Claes (KU Leuven) niet. Hij ziet vooral een leeftijdsverschuiving in zijn praktijk: "Dertigers, maar ook twintigers en studenten aan de universiteit komen langs met burn-outklachten."
En zij kloppen niet aan met een klassiek psychiatrisch ziektebeeld: "Ze hebben geen depressie of angststoornis, maar zijn op jonge leeftijd uitgeput, opgebrand. Ze hebben een soort mentale afstand genomen van taken, omdat het hen niet meer lukt ze te volbrengen", legt hij uit in Het Kwartier.
Welke factoren spelen in op de mentale gezondheid van jongeren?
Hun sociale netwerk is veruit de belangrijkste buffer tegen stress.
Stabiliteit in hun sociaaleconomische situatie en zingeving in hun job versterken het welzijn.
Ook individuele factoren zoals fysieke gezondheid, psychosociale vaardigheden en vroege levenservaringen beïnvloeden de veerkracht van een jongere.
Een groene, veilige en publieke leefomgeving nodigt uit tot sociaal contact. Dat bevordert het mentaal welzijn.
Als 1 van de 4 factoren ontbreekt of verzwakt, dan verhoogt dat de kwetsbaarheid van een jongere. Andere stressoren kunnen dan ook zwaarder beginnen te wegen, waardoor je weer meer stress ervaart.
Zijn jongeren een vogel voor de kat?
Jonge mensen groeien nu eenmaal op in een bijzonder complexe wereld, stelt Claes. Ze hebben veel keuzemogelijkheden en vrijheid, waarbij ook een bepaalde verantwoordelijkheid komt kijken.
Bij sommigen lopen die keuzes vlot, anderen worden er doodmoe van volgens Claes: "De vorige generaties hadden andere problemen: ze werden door hun ouders, de staat of de kerk eventueel, in een bepaalde richting geduwd. Nu kan er zoveel dat jongeren al doodmoe zijn van die enorme keuzevrijheid."
"Ze willen professioneel alle kansen benutten en het relationeel ook goed doen. Ze willen een goede ouder zijn met leuke hobby's, die ook nog eens verre reizen maakt. En daarbij nog verschillende vriendengroepen onderhouden."
Ook op de werkvloer is het niet makkelijker geworden, zegt hoogleraar Arbeidsgeneeskunde Lode Godderis (KU Leuven) in De Ochtend op Radio 1.
"Jongeren komen met hoge verwachtingen terecht op een arbeidsmarkt die schreeuwt om werkkrachten. Ze moeten dus snel inzetbaar zijn, waardoor ze minder goed begeleid of omkaderd worden. De overgang met het onderwijs kan dan erg bruusk zijn."
Meer burn-out bij jongeren: "Cijfers stijgen snel en dat is verontrustend"
Te veel te goed willen doen
Ze willen dus veel doen, en dat moet bij velen dan ook perfect gebeuren. "Bij burn-out zien we vaak ook zelfkritisch perfectionisme: mensen stellen zich voortdurend de vraag of ze wel goed genoeg bezig zijn", stelt Claes.
Zo leggen ze zich constant druk op, wat zich vertaalt naar spanning in het hele lichaam. Daardoor is je stresssysteem constant belast en je immuunsysteem volgt dan snel.
"Vaak merk je eerst lichamelijke signalen, maar die worden dan nog genegeerd tot je lichaam echt barst. 'Ik ben gecrasht', zeggen patiënten dan. De periode van herstel die volgt, kan dan lang duren."
Wees mild en ken jezelf
Mildheid en zelfkennis: dat zijn de 2 woorden die centraal staan in therapie bij burn-out, zegt Claes.
"Veel mensen zien burn-out als een mislukking, als een zwakte. Het eerste wat ik hen zeg is: 'Je bent niet zwak, je bent vastgelopen en uitgeput geraakt'. Ze mogen echt wat milder zijn met zichzelf. En ook geduld is een schone deugd: rust uit, neem de tijd. Dat is geen ramp."
Kiezen is verliezen, maar je moet een evenwicht vinden
Stephan Claes, psychiater KU Leuven
Al moet je ook leren uit wat er gebeurd is, stelt Claes. "Misschien heb je te veel nagestreefd, te veel perfect willen doen. Probeer daar dan uit te leren. Wie ben je? Welke talenten passen bij jou? En hoeveel ruimte heb jij nodig om tot rust te komen en niet constant overprikkeld te zijn?"
Als je de tijd neemt om die vragen te beantwoorden, kan je zeker genezen van een burn-out. "Herstellen betekent niet dat je de levensstijl die je heeft uitgeput plots wel aankan. Stuur je manier van leven bij, pas die aan jouw draagkracht en talenten aan."
En wellicht het belangrijkste: maak keuzes. "Kiezen is verliezen, maar je moet een evenwicht vinden. Als dat lukt en je neemt er de tijd voor, kan je van je burn-out herstellen", besluit Claes.
