Nu er een akkoord is over de meerjarenbegroting krijgen we heel wat vragen binnen van kijkers, luisteraars en lezers wat het begrotingsakkoord precies betekent voor hun portemonnee. We beantwoorden in dit artikel de meest gestelde vragen en gaan dit bericht de komende uren en dagen regelmatig updaten.
Pakjestaks, (ver)bouwen, remgeld of pensioenen: jouw vragen over het begrotingsakkoord beantwoord
Pieterjan Huyghebaert
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Nota: Het akkoord is afgelopen nacht afgeklopt. Veel zaken zijn nog niet in detail uitgewerkt of nog niet in detail gecommuniceerd, daardoor blijven we op sommige vlakken noodgedwongen nog wat op de vlakte.
Algemeen
Wat is er precies beslist?
Na moeizame onderhandelingen is er nu toch een akkoord over de meerjarenbegroting. Er zijn maatregelen genomen die het gat in de begroting met in het totaal 9,2 miljard euro moeten verkleinen. Dat is minder dan het oorspronkelijke streefdoel van 10 miljard euro.
Een overzicht van het akkoord vind je hier:
Wanneer gaan de maatregelen in?
Dat is nog niet helemaal duidelijk. Eerst moeten de maatregelen in detail worden uitgewerkt en door het parlement worden goedgekeurd. Het valt nog af te wachten welke maatregel precies wanneer ingaat. De eerste zouden moeten ingaan vanaf de eerste maanden van volgend jaar.
Gaat dit akkoord nog op tijd door het parlement geraken?
Nee, het begrotingsakkoord kan niet meer voor het einde van het jaar door het parlement geraken om het systeem van 'voorlopige twaalfden' te voorkomen.
Voorlopige wat? Voorlopige twaalfden zijn eigenlijk een trucje om toch een soort werkbudget te hebben voor de overheid wanneer er geen goedgekeurde jaarbegroting is. Bij voorlopige twaalfden wordt er dan gekeken naar het budget van een jaar eerder. Elke maand mag daarvan een twaalfde worden uitgegeven.
Het is in België zeker niet zo uitzonderlijk om met voorlopige twaalfden te werken, met name als er nog geen regering is of geen regering meer is. Zo is er in 2019, na de val van de regering-Michel in 2018, ook vrij lang met voorlopige twaalfden gewerkt. Maar bij een regering met volle bevoegdheid is dat, althans in de recente politieke geschiedenis, nog nooit gebeurd. Daarmee heeft de regering-De Wever dus een twijfelachtige primeur te pakken.
"De komende kern gaan we bespreken hoe we de voorlopige twaalfden vorm geven en hoe we er zo snel mogelijk van af geraken", zegt premier Bart De Wever (N-VA). "Het is een beetje jammer dat we de deadline gemist hebben, maar het is niet de gewoonte dat je een meerjarenbegroting maakt. Het was echt nodig. We moeten het signaal geven dat dit land kan saneren, het bestuurbaar is en we sterke beslissingen kunnen nemen."
Volgen er later nog meer besparingen?
Het akkoord dat nu bereikt is, is een akkoord over de meerjarenbegroting. Dat betekent dat in grote lijnen het budgettaire beleid van de komende jaren ermee is bepaald. Los van eventuele onverwachte budgettaire mee- of tegenvallers. Denk aan een grote crisis zoals de energiecrisis of de coronacrisis van enkele jaren geleden. Ook tegenvallende economische resultaten kunnen de plannen van de regering voor de komende jaren nog bijsturen. Het is ook altijd mogelijk dat bepaalde effecten van maatregelen die genomen worden tegenvallen.
Is het begrotingstekort nu voldoende teruggedrongen? En wat met de staatsschuld?
Europa legt op dat het begrotingstekort van de lidstaten maximaal 3 procent van het bruto binnenlands product (de totale waarde van onze economie) mag bedragen. Bij ongewijzigd beleid zou dat begrotingstekort volgens de Europese Commissie volgend jaar 5,5 procent bedragen. Dat is het slechtste cijfer van de eurozone, de landen die met de euro betalen.
België heeft tot 2029 gekregen om het tekort te doen dalen tot 3 procent. "De kans is groot dat we daar niet gaan geraken", zegt premier De Wever daarover. "Dat geef ik eerlijk toe. Het hangt af van hoe de economische toestand evolueert. Je hebt de effecten van de begroting, maar je hebt ook de economische effecten en die kan je moeilijk inschatten."
Volgens De Wever zijn de omstandigheden economisch en geopolitiek heel moeilijk. Tegelijk noemt hij zijn begroting "een robuust budget". "We gaan de komende jaren goed moeten monitoren wat de effecten zijn van de maatregelen die we nu genomen hebben. Het is mogelijk dat er nog tegenvallers zijn."
De staatsschuld gaat niet fors afgebouwd worden, maar de premier maakt zich sterk dat zijn regering "de aangroei van de schuld zal verminderen en de aangroei van de rentelasten zal temperen".
Is er net nu een akkoord gesloten wegens 3-daagse vakbondsactie?
Premier De Wever ontkent dat de begrotingsonderhandelingen net nu zijn geland naar aanleiding van de 3 dagen van vakbondsacties die vandaag zijn begonnen. "De driedaagse staking? We hebben het er zelfs niet over gehad. Ik heb nooit druk van buitenaf gevoeld op de kern, nooit. Iedereen die denkt dat we een akkoord sluiten omdat er een manifestatie is, een staking, omdat er druk wordt uitgeoefend door de vakbonden of bedrijven, hebben het mis", aldus De Wever aan persagentschap Belga.
De symboliek is alvast MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez niet ontgaan. "Goed gedaan hé, op de dag van de staking", zegt hij.
Koopkracht
Gaat de btw omhoog?
Wat is btw ook weer? De btw of de 'belasting op de toegevoegde waarde' is een belasting die je betaalt bij het kopen van een product of dienst. Er zijn 3 tarieven: 6 procent, 12 procent en 21 procent. Er was sprake van dat de btw in het algemeen zou omhoog gaan.
Zo'n algemene verhoging van de btw komt er niet, maar bepaalde producten en diensten worden wel duurder. Het gaat dan om producten die nu veelal onder 6 procent btw vallen. Er komt een 'geharmoniseerd' btw-tarief van 12 procent voor hotels en campings, take-away, niet-alcoholische dranken in de horeca en 'ontspanning'.
Wat er allemaal onder die laatste categorie valt, is nog niet duidelijk, maar onder meer cinema- en festivaltickets zullen duurder worden.
Gaat mijn energiefactuur stijgen?
Wat zijn accijnzen ook weer? Accijnzen zijn een belasting die wordt geheven op goederen zoals alcohol, tabak en brandstoffen. In het akkoord staat dat de accijnzen op aardgas de komende jaren geleidelijk aan zullen stijgen. Ook de accijnzen op huisbrandolie zoals mazout nemen toe. De belastingverhoging komt in 2029 op kruissnelheid. Daar staat tegenover dat de accijnzen op elektriciteit geleidelijk aan zouden dalen.
Wat de precieze impact op de energiefactuur is, valt nog af te wachten, maar energieconsultant Ruben Baetens heeft al een voorzichtige berekening gemaakt op basis van een gemiddeld verbruik:
De belastingverhoging voor aardgas zal een gemiddeld gezin jaarlijks zo'n 45 euro kosten in 2029.
De elektriciteitsfactuur zou zo voor een gemiddeld gezin 34 euro verlagen in 2029
Treft duurder gas vooral Vlaanderen?
Ja, maar ook Brussel wordt zwaarder getroffen door deze maatregel. In Vlaanderen en in Brussel wordt aanzienlijk meer met aardgas verwarmd dan in Wallonië.
Concreet gaat 75 procent van de Vlamingen en meer dan 80 procent van de Brusselaars dus de verhoging van de accijnzen op aardgas voelen. In Wallonië is dat amper een derde. Wallonië maakt veel meer gebruik van stookolie om te verwarmen, een energiebron waarvan de accijnzen met dit akkoord overigens ook stijgen. Weliswaar in mindere mate.
Om dat laatste even concreet te maken: de stijging van de accijnzen op gas moeten 365 miljoen euro opbrengen, de stijging van de accijnzen op huisbrandolie 'slechts' 28 miljoen euro.
Wordt een doktersbezoek duurder?
Ja, het remgeld - het bedrag dat je zelf betaalt voor je doktersbezoek - zal stijgen. Met welk percentage of bedrag, is nog niet duidelijk.
Wordt de btw op (ver)bouwen opgetrokken?
Nee, de huidige btw-regeling op nieuwbouw, woningrenovatie, sloop, heropbouw en sociale woningbouw wordt niet verhoogd.
Gaat mijn online aankoop duurder worden?
Het hangt af van waar je je pakjes bestelt. Er komt een pakjestaks van 2 euro voor zaken die je aankoopt in niet-Europese webshops. Denk bijvoorbeeld aan kledij die je koopt via Chinese webwinkels als Shein en Temu. Het gaat om webshops van buiten de Europese Unie. Ook voor pakjes van in het Verenigd Koninkrijk zal de taks gelden. De exacte bepalingen over de taks zijn nog niet helemaal duidelijk.
Gaat vliegen duurder worden?
Ja, vliegen wordt duurder. De algemene taks die je betaalt op een vliegtuigticket stijgt van 5 naar 10 euro.
Lonen, pensioenen en uitkeringen
Gaat mijn loon minder snel stijgen?
Wat is de loonindex ook weer? De loonindex is een systeem waardoor lonen gekoppeld zijn aan de inflatie (de stijgende levensduurte) van een hele reeks producten en diensten. Als het bijvoorbeeld veel duurder wordt om boodschappen te doen, dan worden de lonen, pensioenen en uitkeringen automatisch aangepast.
Of je loon met dit begrotingsakkoord minder snel zal stijgen, hangt af van hoeveel je momenteel verdient. Voor veel mensen blijft de volledige loonindex behouden, maar voor wie meer dan 4.000 euro bruto per maand verdient, verandert er wel iets: het deel van hun loon dat boven 4.000 euro ligt, zal 2 keer niet geïndexeerd worden. Het zal 1 keer in 2026 gebeuren en 1 keer in 2028. Die niet-indexering (centenindex genoemd) geldt trouwens zowel voor werknemers als voor ambtenaren.
Een aanzienlijk deel van de werknemers en ambtenaren gaat getroffen worden. Volgens Statbel verdiende een voltijds tewerkgestelde werknemer in 2022 (meest recente cijfers) gemiddeld 4.076 euro bruto per maand. De mediaan ligt dan wel weer onder die grens van 4.000 euro en bedroeg in 2022 3.728 euro bruto. Volgens hr-dienstverlener Partena Professional zal 4 op de 10 werknemers de niet-indexering ondervinden.
Wie momenteel het minimumloon verdient, gaat binnenkort meer verdienen. Het minimumloon gaat vanaf 1 april met 50 euro stijgen.
Hoe zit het met mijn pensioen en uitkeringen?
Wat is de loonindex ook weer? De loonindex is een systeem waardoor lonen gekoppeld zijn aan de inflatie (de stijgende levensduurte) van een hele reeks producten en diensten. Als het bijvoorbeeld veel duurder wordt om boodschappen te doen, dan worden de lonen, pensioenen en uitkeringen automatisch aangepast.
Of je pensioen of uitkering met dit begrotingsakkoord minder snel zal stijgen, hangt af van hoeveel je momenteel als pensioen of uitkeringen ontvangt. Voor wie dat minder dan 2.000 euro bruto per maand bedraagt, verandert er opnieuw niets. Die blijven gewoon stijgen met de index.
Wie meer dan 2.000 euro bruto per maand krijgt aan pensioen of uitkeringen, zal voor het deel dat boven de 2.000 euro bruto ligt ook 2 keer niet geïndexeerd worden. Het zal 1 keer in 2026 gebeuren en 1 keer in 2028. Die niet-indexering (centenindex genoemd) geldt trouwens zowel voor werknemers als voor ambtenaren.
Wat met de pensioenhervorming, is daar nog iets veranderd?
Ja, samen met de meerjarenbegroting heeft de regering ook een akkoord bereikt over de pensioenhervorming. Die was al een deel van het zomerakkoord, maar de 'losse eindjes' van die hervorming waren gekoppeld aan de begrotingsonderhandelingen.
De pensioenleeftijd blijft op 66 jaar tot en met 2029 en op 67 jaar vanaf 2030. Ook vervroegd pensioen blijft mogelijk. Als daar onvoldoende effectief gewerkte jaren aan voorafgaan, zal dat binnenkort met een lager pensioenbedrag zijn. Dat komt door het bonus-malussysteem dat wordt ingevoerd om mensen aan te moedigen langer aan het werk te blijven.
Door de pensioenbonus zal je 2 procent meer pensioen krijgen per jaar dat je extra werkt nadat je de wettelijke pensioenleeftijd hebt bereikt. Vanaf 2030 wordt dit opgetrokken naar 4 procent, vanaf 2035 naar 5 procent.
Voor de pensioenmalus gelden gelijkaardige percentages. Daarvoor moet je minstens 42 dienstjaren hebben. Wil je de malus vermijden, moet je bij die loopbaanjaren minstens 35 halftijds gewerkte jaren hebben.
Er is ook een oplossing bedacht voor het eerste loopbaanjaar. Veel mensen werken niet voldoende dagen (minstens 156 dagen) in het eerste jaar, waardoor het in veel gevallen niet mee telt om vervroegd op pensioen te gaan. Voortaan zal 104 dagen volstaan in het eerste jaar.
Tegelijk is beslist dat naast zorgperiodes, moederschapsrust, tijdelijke werkloosheid ook langdurige ziekte zal meetellen als gelijkgestelde periode om gevrijwaard te blijven van de pensioenmalus bij vervroegd pensioen.
Doet ook de politiek duit in het zakje?
Ja, de lonen van de regeringsleden en parlementsleden zullen de komende jaren niet geïndexeerd worden. Volgens premier De Wever gaat het over "verschillende indexsprongen".
Bij de geplande afschaffing van de Senaat worden ook de partijdotaties via de Senaat geschrapt. Dit gaat wel maar om een klein deel van het geld dat de partijen als dotatie ontvangen.
Belastingen en besparingen
Worden flexi-jobs extra belast?
Een flexi-job is een extra job die je kunt uitoefenen naast een hoofdjob of als gepensioneerde. Tot een bepaald bedrag zijn de inkomsten vrijgesteld van belastingen en sociale bijdragen. Voor zover nu bekend is, blijft de huidige regeling voor flexi-jobs van kracht en verandert er niets door dit begrotingsakkoord.
Wat met de geplande belastingverlaging?
De regering heeft ook beslist om de belastingverlaging die over enkele jaren gepland staat aan te passen. Normaal zou die bijna volledig in 2029 worden doorgevoerd.
Er is nu besloten om een deel sneller door te voeren, al in 2028. Een ander deel wordt dan weer uitgesteld, naar 2030, wanneer deze regering niet meer aan de macht is.
Wordt er nu zoals aangekondigd bespaard bij ruimtevaart?
Nee, in de marge van het federale begrotingsakkoord heeft minister van Wetenschapsbeleid Vanessa Matz (Les Engagés) aangekondigd dat de ruimtevaartsector de komende jaren 915 à 930 miljoen euro krijgt. Het gaat om een stijging met 10 procent in vergelijking met het 5-jarenbudget van 2022 afgeklopt door haar voorganger Thomas Dermine (PS).
Eind vorige week trok de ruimtevaartsector nog aan de alarmbel omdat een halvering van het budget naar 400 miljoen euro op tafel zou hebben gelegen. Daar blijkt nu geen sprake van. Ondanks de kleine omvang van ons land is België een belangrijke speler binnen de Europese ruimtevaart.
Gaat mijn effectenrekening meer belast worden?
Ja. De belasting op effectenrekeningen verdubbelt van 0,15 naar 0,30 procent voor wie meer dan 1 miljoen euro op zijn rekening heeft staan.
Gaat de winst uit mijn vennootschap meer belast worden?
Ja. Het wordt duurder om winsten uit een vennootschap uit te keren. Als een vennootschap winst maakt, wordt dat eerst belast aan 20 of 25 procent, de zogenoemde vennootschapsbelasting. Wanneer die winsten daarna worden uitgekeerd aan privépersonen, kan dat onder bepaalde voorwaarden aan een belasting van 15 procent, de roerende voorheffing. Die laatste belasting zal nu worden opgetrokken naar 18 procent. Concreet gaat het om een aanpassing van de VVPR bis.
Ook aan het systeem van de liquidatiereserve wordt gesleuteld zodat ook daar uiteindelijk 18 procent betaald moet worden op uitgekeerde winsten.
Gaan de banken meer taksen moeten betalen?
Ja, de bestaande bankentaks wordt opgetrokken. Het gaat nu al om ongeveer een miljard euro per jaar. Dat wordt verhoogd met 150 miljoen euro per jaar.
Politiek journalist Ivan De Vadder beantwoordt vragen over het begrotingsakkoord
