Wat is de 'centenindex' en wat betekent dat voor jouw loon, pensioen of uitkering?

Er komt geen indexsprong, maar wel een zogenoemde 'centenindex'. Dat betekent dat de lonen nog wel meestijgen met de levensduurte, maar niet voor iedereen even hard. Er komt een plafond.

Dat plafond ligt op 4.000 euro voor het bruto maandloon en op 2.000 euro bruto voor uitkeringen en pensioenen. Onder dat plafond blijft de automatische indexering gewoon bestaan.

Concreet: verdien je minder dan 4.000 euro bruto, of krijg je een pensioen van minder dan 2.000 euro, dan verandert niets. Verdien je meer, dan wordt je loon of uitkering enkel geïndexeerd op het deel tot 4.000 euro bruto (of 2.000 euro bruto voor uitkeringen).

Als de inflatie met 2 procent stijgt, betekent dit dus dat je bovenop je loon een vast bedrag krijgt van 80 euro bruto (2 procent van 4.000 euro). Of 40 euro bovenop je uitkering. Ook als je loon of uitkering ver boven het plafond ligt.

Belangrijk om te weten, is dat deze maatregel maximaal twee keer kan worden ingeroepen tijdens deze regeerperiode: een keer in 2026 en een keer in 2028.

De lonen van ministers en parlementsleden zullen de rest van de legislatuur niet geïndexeerd worden. 

"De verwachting is dat er in 2026 zeker één indexering zal zijn, het Planbureau denkt in januari", zegt arbeidseconoom Eva Van Belle (VUB). Omdat de nieuwe maatregelen pas later op het jaar door de Kamer worden goedgekeurd, zal de 'centenindex' dan nog niet van toepassing zijn.

Ook als de inflatie laag blijft, zal wellicht later in 2026 een tweede indexering plaatsvinden. Als dat gebeurt nadat de nieuwe regels kracht van wet hebben gekregen, zal de 'centenindex' dan een eerste keer worden toegepast.

Ongeveer de helft van alle mensen die werken, zal dit voelen. Het mediaanloon in België bedroeg in 2022 (het meest recente cijfer volgens statistiekbureau Statbel) 3.728 euro bruto per maand. Dat betekent dat de helft van de werknemers minder dan 3.728 euro bruto per maand verdient, de helft verdient meer. Het gemiddelde maandloon bedroeg 4.078 euro bruto in 2022.

"Wie niet zo heel veel meer dan 4.000 euro verdient, zal die indexering in centen niet echt voelen. Het vaste bedrag zal dicht bij het bedrag liggen dat ze normaal zouden hebben gekregen", zegt professor arbeidseconomie Stijn Baert (UGent). "Maar wie aan de lonen raakt, raakt natuurlijk ook de mensen."

"Als het gaat om de pensioenen, zullen vooral vastbenoemde ambtenaren deze maatregel voelen. In de privésector ligt het gemiddelde pensioen nog steeds onder de 2.000 euro bruto. De pensioenen van vastbenoemde ambtenaren liggen een stuk hoger, gemiddeld boven de 3.000 euro."

Volgens professor Baert zal de centenindex werknemers niet beletten om promotie te willen maken. "Er is nu al een zogenoemde promotieval in België, waardoor sommige mensen netto maar weinig overhouden van een loonsopslag van het brutoloon. Die is er nu vooral omdat de federale werkbonus en Vlaamse jobbonus wegvallen boven de 3.000 euro bruto, en je in hogere belastingschijven terechtkomt. Van het extra brutoloon van je baas blijft netto dan weinig over."

"Wat vannacht besloten is, heeft daar niet zo heel veel mee te maken. Dat gaat immers om de automatische indexering van je huidige loon. Al kan het natuurlijk zo zijn dat bepaalde goedbetaalde jobs net iets minder aantrekkelijk zullen worden, omdat ze de komende jaren iets minder zullen toenemen qua brutoloon."

De regering verwacht dat de centenindex een besparing van zo'n 800 miljoen euro zal opleveren. Een relatief beperkt bedrag, op de totale besparing van 9,2 miljard, die de regering in het begrotingsakkoord heeft afgesproken. 

"De centenindex is minder een echte besparingsmaatregel, maar vooral een maatregel om de aangekondigde btw-verhoging te compenseren. Anders zou je riskeren dat de btw-verhoging een inflatiespiraal in gang zet (waarbij hogere lonen tot steeds hogere inflatie leiden, red.). Door de loonindexering te vertragen, verklein je dat risico", zegt Stijn Baert.

"Men moest keuzes maken en in plaats van iedereen te treffen met een indexsprong, heeft men nu gekozen om de mensen met hogere lonen tijdelijk wat minder bij te geven. Dat lijkt me sociaal gezien ook de meest logische keuze."

Ook arbeidseconoom Eva Van Belle noemt de beperkte indexering voor hogere lonen een sociale maatregel. "Hoe meer je verdient, hoe kleiner het percentage van je inkomen naar consumptie gaat en hoe minder sterk je de inflatie voelt. Vanuit sociaal oogpunt zou het nog logischer zijn geweest om enkel de lonen te beperken en niet de uitkeringen."

"Natuurlijk, deze regering heeft nog een ander doel en dat is het verschil tussen werken en niet werken vergroten. Door enkel de lonen boven het mediane inkomen te beperken en niet de uitkeringen, zou je het verschil weer kleiner maken."

De vakbonden noemen de centenindex allesbehalve sociaal. "Meer dan de helft van de werknemers zal door de indexhervorming 2 keer moeten inleveren", zegt Ann Vermorgen van het ACV. "Daarnaast wordt gas ook duurder, en het remgeld. Dus er wordt onevenwichtig in de richting van de werknemers gekeken."

Het ABVV sluit zich daarbij aan: "Het begrotingsakkoord legt de rekening bij wie werkt en ziek is, terwijl grote vermogens zich er opnieuw makkelijk van afmaken." De socialistische vakbond klaagt aan dat er voor het eerst aan het mechanisme van de automatische loonindexering wordt geraakt. "Zo zet de regering de deur op een kier voor verdere afbouw. De index is voor ons echt een rode lijn."

De liberale vakbond ACLVB noemt de centenindex "onaanvaardbaar en ongezien". "Dat de niet-indexering voor de helft terechtkomt in de zakken van ondernemingen, zogezegd om de competitiviteit te versterken, versterkt het gevoel dat werknemers opnieuw de rekening betalen."