Is de inspanning eerlijk verdeeld tussen middenklasse en sterkste schouders? Hier haalt De Wever het geld

Na verschillende gemiste deadlines en een bijbehorende regeringscrisis zijn de 5 regeringspartijen overeengekomen hoe het gat in de begroting de komende jaren verkleind moet worden.

Bij welke groepen dat geld gehaald moest worden en of dat vooral van besparingen of nieuwe belastingen moest komen, zetten afgelopen maanden de tegenstellingen tussen de partijen op scherp.

"Dit is een akkoord dat de lasten eerlijk verdeelt en dat tegelijk onze welvaart beschermt". Zo vatte minister van Begroting Vincent Van Peteghem na 20 uur onderhandelen het akkoord over de begroting samen. Ook minister Vandenbroucke (Vooruit) had het in Terzake over een "evenwichtig akkoord". 

Maar er klinkt ook veel kritiek. Volgens de linkse oppositie en de vakbond wordt met dit akkoord "de middenklasse afgestraft". Werkgevers spreken dan weer over "zure maatregelen" en "lastenverhogingen voor ondernemingen". Critici vinden ook dat de regering te weinig echt bespaart en vooral de belastingen verhoogt. 

Hoe zit de verdeling precies? In de begrotingstabel die VRT NWS kon inkijken, verdeelt de regering de extra miljarden over verschillende categorieën. Die "grote bouwstenen" zijn opgeteld goed voor een sanering van iets meer dan 8 miljard euro.

Volgens de regering gaat het om 60 procent aan besparingen en 40 procent aan nieuwe inkomsten

Het grootste deel van die 8 miljard euro haalt de regering bij wat ze zelf labelt als "beheersing van de overheidsuitgaven", kortom besparingen. Al gaat het in de meeste gevallen niet om grote structurele ingrepen zoals de regering bijvoorbeeld eerder nam in de pensioenen of de arbeidsmarkt. 

Het belangrijkste onderdeel is de aanpassing aan de index. Die moet bijna 900 miljoen opbrengen. Wie meer dan 4000 euro bruto verdient of meer dan 2000 euro pensioen krijgt, zal 2 keer niet de volledige indexering krijgen. Die wordt beperkt tot 80 euro. Dat maakt voor veel Belgen een verschil: ongeveer 40 procent van de werknemers verdient meer dan 4000 euro bruto.

De indexaanpassing zal de bedrijven opleveren - want ze moeten minder loon betalen - maar ook de overheid. De bedrijven zullen nog steeds de helft van de indexering moeten betalen, maar die gaat dan niet naar de werknemers, maar storten ze door naar de overheid.   

De regering besliste om het loon van ministers en parlementsleden de komende jaren helemaal niet te indexeren. Al is dat in de eerste plaats een symbolische maatregel, het levert de begroting 2 miljoen euro op. 

Wel een grote besparing: de efficiëntiewinsten in het zorgbudget. Die moeten bijna 700 miljoen opbrengen. Al worden die voor een deel gecompenseerd door 400 miljoen aan nieuwe investeringen in de zorg die op andere plaatsen in de begroting zijn voorzien.

Ook "efficiëntere overheidsdiensten, artificiële intelligentie en reorganisatie van de diensten", moeten bijna 200 miljoen opleveren. Daar valt onder meer een niet-indexering van bedrijfssubsidies onder.

Ons land telt meer dan een half miljoen mensen die langdurig ziek zijn en daardoor niet aan de slag zijn. Het is één van de prioriteiten van de regering om die terug aan het werk te krijgen. Dat kan veel geld opleveren: de overheid moet geen uitkering meer betalen en mensen die werken dragen via belastingen net bij aan de staatskas. 

Bevoegd minister Frank Vandenbroucke (Vooruit) werkte een plan uit dat die ambitie van de regering in de praktijk moet omzetten. In totaal zou dat 1,9 miljard euro moeten opleveren. 

Het belangrijkste onderdeel daarvan is het opnieuw controleren van mensen die al lang thuis zijn. Onlangs bleek dat veel mensen die het statuut toegekend kregen tot aan hun pensioen, daar helemaal geen recht op hebben. Die hercontroles moeten in totaal bijna een miljard opbrengen. 

Afgelopen maanden is er fors gedebatteerd over de btw. Dat is de belasting die je betaalt bij de aankoop van goederen of diensten. In ons land zijn daarvoor verschillende tarieven, afhankelijk van het product. 

De MR blokkeerde lang de onderhandelingen omdat ze tegen een hogere btw waren. Nu is er beslist dat er geen algemene verhoging komt van de tarieven. Maar op specifieke diensten of goederen - waar je nu vaak 6 procent op betaalt - zal een ander tarief gelden, van 12 procent. Dat moet in totaal 633 miljoen euro aan extra belastinginkomsten opleveren.

Over welke producten en diensten het precies gaat is nog onduidelijk. De regering spreekt voorlopig slechts over brede categorieën, die vooral betrekking hebben op vrije tijd. Enkel festival- en cinematickets worden als concrete voorbeelden gegeven. Het tarief van 12 procent zal gelden voor "Hotels en camping", "Sport en ontspanning" en "Afhaalmaaltijden en niet alcoholhoudende dranken".

Die hogere belasting zal in de praktijk deels door de consument betaald worden, deels door de producent. 

Ook op energie gaan de belastingen omhoog. Dat zal gebeuren via de accijnzen. Vooral de hogere belasting op aardgas moet veel opleveren, in totaal 365 miljoen. Concreet zal de gasfactuur per gezin met 75 euro per jaar stijgen. Ook op diesel, benzine en huisbrandolie gaat de accijns omhoog. Als tegenmaatregelen dalen de accijnzen op elektriciteit.

De hogere belastingen op consumptie gelden voor alle Belgen. Er zullen daarnaast ook extra belastingverhogingen zijn voor de rijkste Belgen, "de sterkste schouders".

Een echte miljonairsbelasting komt er niet, maar wel een verhoging van de effectentaks. Die belasting geldt op een effectenrekening - een soort beleggingsrekening - waar meer dan 1 miljoen euro op staat. De regering verhoogt die taks van 0,15 naar 0,3 procent. Dat moet ongeveer 460 miljoen euro opleveren.

Winst uit een vennootschap halen wordt ook duurder. Die maatregel wil vooral een halt toeroepen aan de wildgroei aan managementvennootschappen, maar geldt voor alle vennootschappen. Ten slotte moet een nieuwe bankentaks 150 miljoen euro opleveren. 

Ondernemersorganisaties VBO en Voka zijn ook kritisch voor de besparingen op het fiscale gunstregime voor onderzoek en ontwikkeling en voor nacht- en ploegenarbeid. Al hebben ze ook redenen om tevreden te zijn: de regering gaat extra uitgeven om energie-intensieve bedrijven te ondersteunen. 

De regering neemt ook een hele reeks maatregelen die niet onder een specifieke categorie vallen, maar samen wel een groot stuk van de sanering uitmaken. 

Zo komt er bijvoorbeeld een belasting van 2 euro op pakjes van niet-Europese webshops zoals Temu en Shein. Die belasting moet 300 miljoen opleveren.

De strijd tegen sociale en fiscale fraude - er worden meer dan 300 extra inspecteurs aangeworven - moet samen bijna 650 miljoen euro extra in de schatkist brengen. 

De inspanningen die van iedereen gevraagd worden dienen 1 doel: het op orde brengen van de overheidsfinanciën. Volgens voorspellingen stevenen we af op het grootste begrotingstekort van de Eurozone. 

Is het tij nu gekeerd? "We zijn nog niet terug in veilig water", waarschuwde econoom Gert Peersman gisteren in Terzake.

Wat wel vast staat is dat de regering een duidelijk plan uiteengezet heeft voor de komende jaren. Als dat plan oplevert wat de regering hoopt, is ons land alvast in orde met de zogenoemde Europese uitgavennorm. Al blijft De Wever voorzichtig: "Dat belet niet dat we de komende jaren nog heel goed moeten monitoren wat alle effecten zijn en dat we misschien nog tegenvallers zullen moeten incasseren."

Het ultieme doel: een gezonde Belgische begroting met een begrotingstekort onder de 3 procent, is nog niet aan de orde de komende jaren. Dat erkent ook De Wever zelf.  "De kans is groot dat we niet aan die 3% gaan geraken, dat geef ik eerlijk toe."