10 parlementsleden van de partij van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky hebben samen met de oppositie opgeroepen tot het de facto ontslag van de nationale regering. Het corruptieschandaal dat eerder deze maand uitbrak, veroorzaakt beroering in de Oekraïense samenleving en politiek. De omstreden stafchef van Zelensky, Andri Jermak, is het grootste mikpunt van kritiek. "Indien we niet in oorlogstijd waren, zouden we massale protesten zien en tal van ontslagen."
Partijgenoten van Zelensky roepen op tot regeringswissel na corruptieschandaal: "Iemand hoog in administratie wist hiervan"
Kasper Nollet
Gepubliceerd:
Samenvatting:
10 parlementsleden van Zelensky’s partij en de oppositie roepen op tot een nieuwe regering na een groot corruptieschandaal rond de Oekraïense nationale kernenergienetbeheerder Energoatom.
De onpopulaire stafchef van Zelensky, Andri Jermak, ligt zwaar onder vuur. Volgens critici is het "onmogelijk dat iemand hoog in de administratie hier niet van wist".
Het anticorruptiebureau NABU onderzoekt een criminele organisatie die via aanbestedingen bij Energoatom 100 miljoen dollar zou hebben ontvangen. 7 mensen zijn in verdenking gesteld, onder wie een voormalige zakenpartner van Zelensky.
Het recente corruptieschandaal in Oekraïne veroorzaakt heel wat deining binnen de Oekraïense politiek. Ruim 10 leden van president Volodymyr Zelensky's partij 'Dienaars van het volk' roepen in een open brief, samen met de voltallige oppositie, op tot de vorming van een "regering van nationale eenheid".
De oproep tot een herschikking van de regering komt in feite neer op een oproep tot ontslag van de nationale regering. De huidige politieke crisis is mogelijk de grootste binnenlandse uitdaging van Zelensky’s ambtstermijn. De president zou vandaag hebben samengezeten met de parlementsleden van zijn partij, het is nog niet geweten wat die gesprekken opleverden.
Ondertussen duiken er steeds meer namen op in het corruptiedossier van het Oekraïense anticorruptiebureau NABU. "Dit is nog maar de stilte voor de storm", zegt Ivan Gomza, professor Politieke Wetenschappen aan de Kyiv School of Economics vanuit Oekraïne aan VRT NWS.
Wat is er aan de hand?
Eerder deze maand namen 2 Oekraïense ministers ontslag nadat ze waren opgedoken in een corruptieonderzoek naar fraude bij de nationale kernenergienetbeheerder Energoatom.
Volgens het Oekraïense anticorruptiebureau NABU zou een criminele organisatie – door de onderzoeker ‘operatie Midas’ genoemd – invloed hebben uitgeoefend op aanbestedingen en contracten van het energieagentschap, en daarvoor in ruil zo'n 100 miljoen dollar hebben ontvangen. NABU maakt honderden opnames, die dat moeten aantonen, publiek.
In totaal werden 7 mensen in verdenking gesteld. De vermoedelijke spilfiguur, een oude zakenpartner van Zelensky, ontvluchtte het land. Hoewel Zelensky zich onmiddellijk distantieerde van de operatie en de verdachte ministers liet ontslaan, vinden critici het haast onmogelijk dat de president zelf, of tenminste hooggeplaatste leden van zijn entourage, niet zouden hebben afgeweten van de criminele praktijken bij Energoatom.
NABU bleef de afgelopen dagen het onderzoek in delen publiceren, onder meer via YouTube. Het kondigde zelf aan dat het nog een 'grote onthulling' in petto heeft.
Politieke crisis
De openlijke tegenkanting binnen Zelensky's partij is opvallend. Sinds de oorlog is een noodregering aan de macht in Oekraïne met uitsluitend leden van Zelensky’s eigen partij. Er was binnen de partij lange tijd de onuitgesproken afspraak om kritiek zo veel mogelijk binnenskamers te houden.
Maar vanuit de oppositie en Oekraïense samenleving komt al langer kritiek op die machtsconcentratie en het gebrek aan ruimte voor kritiek. Het leidde afgelopen zomer nog tot de eerste straatprotesten sinds de start van de oorlog, toen de regering van Zelensky een wet probeerde goed te keuren die de onafhankelijke anticorruptiediensten onder een politiek benoemde autoriteit zou brengen.
Ook rond de verregaande invloed die de president en zijn entourage hebben op de benoeming van de regeringsleden heerst er al langer wrevel. En net rond die entourage doken de laatste tijd meerdere corruptieschandalen op.
Zo zou de spilfiguur in het huidige schandaal Timoer Minditsj zijn geweest, een Oekraïense zakenman en mede-eigenaar van de productiestudio Kvartal 95, die ook verbonden is met president Volodymyr Zelensky. De twee waren vroeger zakenpartners.
Arnaud De Decker: "Dat dit net binnen de energiesector gebeurt, maakt het extra pijnlijk"
"Het corruptieschandaal rond het Oekraïense energieagentschap kan je gerust het grootste schandaal noemen in de moderne Oekraïense geschiedenis", reageert Tetiana Shevchuk, hoofd internationale betrekkingen bij het Anti-Corruption Action Center (AntAC), aan VRT NWS. Dat is een toonaangevende Oekraïense middenveldorganisatie, die in 2012 is opgericht om corruptie in Oekraïne aan het licht te brengen.
"Als we niet in oorlogstijd waren, zouden we massale protesten zien en tal van ontslagen", zegt ze. Toen Zelensky in 2019 aan de macht kwam, beloofde hij nochtans een hardhandige aanpak tegen de diepgewortelde en decennialange corruptie. Zijn populariteit was sterk verbonden aan dat imago van vernieuwing en transparantie.
"De coalitie in het parlement is al aan zijn 6e jaar toe, terwijl ze normaal een mandaat heeft van 4 jaar. Veel parlementsleden zijn het regeren moe en geven steeds openlijker hun ongenoegen met Zelensky aan", zegt Gomza, professor Politieke Wetenschappen aan de Kyiv School of Economics. "Toen Zelensky afgelopen zomer via een wet in het parlement probeerde om de onafhankelijke anticorruptiediensten onder een politiek benoemde autoriteit te brengen, raakten veel partijgenoten gedesillusioneerd."
Kritiek op Zelensky's onpopulaire stafchef
Bij critici van de president leeft al langer de kritiek dat de presidentiële administratie de macht te veel naar zich toetrekt. Het belangrijkste mikpunt van die kritiek is Zelensky’s onpopulaire stafchef Andri Jermak.
"De tweede leider van Oekraine" wordt Jermak vaak genoemd door critici en politieke analisten. Jermak, zakenpartner van president Zelensky sinds het begin van de jaren 2010, is een van de machtigste, maar tegelijk meest controversiële figuren in de Oekraïense politiek.
Hoewel hij nooit verkozen werd, groeide hij als kabinetschef uit tot de de facto 2e man in het land. Vanuit die positie heeft hij grote invloed op het binnenlands bestuur: tal van overheidsdiensten en zelfs delen van het rechtshandhavingsapparaat vallen effectief onder zijn bevoegdheid. Hij heeft veel invloed op de aanstelling van regeringsleden.
Het is dan ook geen toeval dat hij bijna altijd aan de zijde van Zelensky te zien is. Toch is Jermak immens onpopulair bij zowel Oekraïners als internationale bondgenoten. Volgens een opiniepeiling van het Razumkov Centrum uit maart vertrouwt slechts 17,5 procent van de Oekraïense bevolking hem, terwijl 67 procent hem wantrouwt. Ook buiten Oekraïne geniet hij weinig sympathie, met name in Washington.
"Zowat heel de politieke klasse in Oekraïne wil Jermak buiten", zegt professor Gomza. "Parlementsleden over partijgrenzen heen sturen daarop aan."
Was Jermak betrokken?
In de context van het huidige Energoatom-schandaal verdenken velen Jermak ervan betrokken te zijn, of op zijn minst de misstanden oogluikend te hebben toegestaan.
In de gepubliceerde opnames van het Oekraïense anticorruptiebureau NABU wordt er door andere verdachten vaak verwezen naar een onbekende persoon met de codenaam 'Ali Baba'. Ali Baba zou een hooggeplaatste functionaris zijn die de criminele organisatie bijstond. Velen denken dat het over Jermak gaat.
In een interview met Radio Free Europe op 18 november ontkent noch bevestigt het hoofd van NABU Semen Kryvonos dat. "Het punt is: ja, er bestaat echt zo iemand die, zonder daarvoor enige wettelijke grond te hebben, zich bemoeit met de activiteiten van wetshandhavingsinstanties", zei hij.
"Zo'n georganiseerde corruptie is onmogelijk zonder oogluikende steun van minstens 1 persoon binnen de presidentiële administratie", reageert dan weer anticorruptiespecialist Shevchuk. "Zelfs als dat niet het geval was, dan draagt Jermak in dat geval als stafchef de politieke verantwoordelijkheid voor die nalatigheid."
De verdenkingen komen niet uit het niets: corruptie, illegale verrijking en mogelijke omkoping zijn al jaren terugkerende problemen rond Jermaks kantoor. Zo werd zijn voormalige vicekabinetschef, Andriy Smyrnov, aangeklaagd voor illegale verrijking, witwassen en omkoping. Ook 2 andere voormalige bestuurscollega’s kwamen in corruptieonderzoeken voor.
