Op VRT1 is vanavond het doek gevallen over de reeks 'This is not a murder mystery'. De kunstwerken van de surrealisten speelden een belangrijke rol in de verhaallijn. Hier lees je het verhaal van de 3 belangrijkste. En je krijgt nog een greep uit de vele referenties naar andere surrealistische werken in de reeks die ook een entertainende les kunstgeschiedenis was.
Deze werken van Magritte, Dalí en Man Ray spelen een sleutelrol in 'This is not a murder mystery'
Ellen Maerevoet
Gepubliceerd:
Opgelet: voor wie 'This is not a murder mystery' nog niet (volledig) gezien heeft, kan dit artikel spoilers bevatten. Je wacht dus best met lezen tot je de volledige reeks gezien hebt.
In het kort:
In de VRT1-reeks 'This is not a murder mystery' worden op het landgoed van Lord James verschillende moorden gepleegd die gebaseerd zijn op bekende kunstwerken van de surrealisten.
"Al snel in het schrijfproces kwam dat idee om die wereld van die surrealisten ook binnen te trekken in die gruwelijke realiteit", legt regisseur Hans Herbots uit.
De kunstwerken 'Les amants' van Magritte, 'De Christus van de heilige Johannes van het Kruis' van Dalí en 'Le cadeau' van Man Ray spelen een centrale rol.
'De geliefden' - René Magritte
Voor de moord op Sheila Legge in aflevering 1 heeft de moordenaar zich laten inspireren door het bekende werk 'Les amants' ('De geliefden') van René Magritte.
"Al snel in het schrijfproces kwam het idee om alle moorden te baseren op bestaande kunstwerken, om die wereld van die surrealisten ook binnen te trekken in die gruwelijke realiteit", legt regisseur Hans Herbots uit in aflevering 1 van 'This is not fiction'. Niet toevallig krijgt elke aflevering ook de titel van een kunstwerk of belangrijk voorwerp uit het surrealisme.
Magritte schildert het werk in 1928 in Parijs. Het is het eerste in een reeks van 4 werken rond 'De geliefden'. Momenteel hangt het in het MoMa in New York.
Er zijn verschillende interpretaties van het werk. Eén daarvan is dat het witte doek een verwijzing zou zijn naar zijn moeder die zelfmoord gepleegd heeft en met haar nachtkleed over haar hoofd uit de rivier gehaald werd (een beeld dat ook opduikt in de reeks).
Al zijn de interpretaties geen van allen bevestigd door Magritte zelf. Hij communiceerde liever via zijn werk dan over zijn werk.
Wie vragen heeft rond zelfdoding, kan terecht op de Zelfmoordlijn via het gratis nummer 1813 of op www.zelfmoord1813.be .
'Les amants' is een invloedrijk werk in de kunstgeschiedenis dat al meermaals andere kunstenaars geïnspireerd heeft.
Zo creëerde de Spaanse regisseur Pedro Almodóvar in 'Los abrazos rotos' een scène waarin het hoofdpersonage Lena (vertolking van Penélope Cruz) haar partner onder de lakens kust (vanaf 1.22 in de trailer).
Ook de cover van het album 'Three cheers for sweet revenge' van My Chemical Romance ging er de mosterd bij halen.
En beroemdheden zoals Dua Lipa zijn fan (zie laatste foto in onderstaande post). Ook acteur Pierre Gervais (die Magritte speelt) ging het werk recent zelf bekijken in New York.
In 'This is not a murder mystery' was het voor de acteurs millimeterwerk om de compositie op het beeld zo goed mogelijk te benaderen. "Wij hebben uren op dat bed gelegen", zegt Lauren Versnick. "Plots zag je het schilderij op de monitor en dat was het moment dat je zag: dit werkt wel."
"Dat was een van de mooiere momenten tijdens de opnames, wanneer je voelde dat die kunst en de realiteit heel dicht bij elkaar kwamen", vult Hans Herbots aan.
Daarnaast duiken er in de reeks nog verschillende andere werken van Magritte en verwijzingen naar zijn werken op.
Meer werk van Magritte
E.L.T. Mesens (Geert Van Rampelberg) geeft toelichting bij 'La trahison des images'.
'Le faux miroir' (1929) speelt met de dualiteit van zien en bekeken worden.
'De overlevende' (1950)
Dit beeld van DCI Thistlethwaite is duidelijk een verwijzing naar het werk 'Golconda' (1953).
Ook dit beeld refereert aan de werken van Magritte waarin wolken een centrale rol spelen.
'De Christus van de heilige Johannes van het kruis' - Dali
Aan het eind van aflevering 1 valt er een tweede slachtoffer: Nash Wesley. Zijn lichaam wordt door de moordenaar gepresenteerd als een quasi perfecte kopie van een kunstwerk van een artiest die aanwezig is op het landgoed.
Het gaat om 'De Christus van de heilige Johannes van het Kruis' (Cristo de San Juan de la Cruz) van Salvador Dalí uit 1951, dat in de collectie van het Kelvingrove Art Gallery and Museum in Glasgow zit.
Het doek van Dalí stelt Christus voor, hangend aan het kruis. Het bijzondere aan dit werk is dat Christus van bovenaf geportretteerd wordt.
De compositie ervan is geïnspireerd door een tekening van de gekruisigde Christus die rond 1575 gemaakt werd door de Spaanse monnik Johannes van het Kruis. Die tekening wordt nog steeds bewaard in het klooster van Avila.
Dalí bracht een bezoek aan dat klooster en daarna zou hij gedroomd hebben over het beeld. Opvallend aan het werk van Dalí is dat Christus erop te zien is zonder wonden of spijkers.
Dalí's verklaring hiervoor is dat hij vooral een "mooie Christus" wilde schilderen, "zoals de God die hij belichaamt". De baai met vissersboot is een verwijzing naar de geboorteplek van Dalí: Port Lligat aan de Costa Brava in Spanje. Van 1930 tot 1982 woonde en werkte hij daar ook.
In de reeks duiken er zogenaamde schetsen van het werk op.
Maar ook van Dalí zijn er andere opvallende werken of verwijzingen ernaar terug te vinden in de 6 afleveringen.
Meer werk van Dalí
'De kreeftentelefoon' is een werk dat Dalí in 1936 voor Lord James maakte.
Ook de 'Mae Wests lip sofa' maakte hij voor Lord James. Er werden 5 originele versies gemaakt.
Ook eieren zijn een belangrijk symbool in de werken van Dalí.
Sheila Legge werkte in realiteit met Dalí samen aan de performance met het bloemenmasker.
'Het cadeau' - Man Ray
Spoiler alert: In aflevering 5 wordt ook hoofdinspecteur John Thistlethwaite vermoord, die de leiding heeft over het onderzoek.
Hier wordt er gelinkt naar 'Het cadeau' ('The gift') van Man Ray. Als gevolg daarvan wordt het personage ook opgepakt als hoofdverdachte in de zaak.
Achter de readymade, een strijkijzer met spijkers, zit een bijzonder verhaal.
In 1921 heeft Man Ray zijn eerste tentoonstelling in een galerie in New York. Onderweg ernaartoe koopt hij in nog een strijkijzer, een tube lijm en wat spijkers, die hij aan het strijkijzer vastlijmt. Hij voegt het werk last minute toe aan de tentoonstelling.
Aan het eind van de avond is het voorwerp verdwenen. Man Ray heeft het wel gefotografeerd.
Er volgen nog verschillende nieuwe versies. En in 1963 worden er op basis van die foto zelfs 5.000 gesigneerde replica’s gemaakt, met goedkeuring van de kunstenaar.
Exemplaren zijn nu onder meer terug te vinden in Tate Modern in Londen en in het MoMa in New York.
Het is een iconisch werk van de Dada-beweging. Man Ray benadrukte graag dat iedereen een strijkijzer met een rij spijkers kan maken, maar dat er maar 1 iemand op het originele idee kan komen.
Het is niet verwonderlijk dat net hij in de reeks in eerste instantie gelinkt wordt aan de moorden. "Man Ray is een redelijk duister personage", legt Geert Van Rampelberg uit in aflevering 5 van 'This is not fiction'. "Er zijn geruchten dat hij iets te maken zou hebben gehad in de VS met de moord op Black Dahlia. Dat zijn allemaal elementen die rond hem hangen die hem bijzonder boeiend maken."
