In de prestigieuze, surrealistische misdaadserie 'This is not a murder mystery' speelt acteur Geert Van Rampelberg de rol van E.L.T. Mesens, als manager van René Magritte. Wie was die Mesens in het echt? Een ware spilfiguur in de kunsten: verzamelaar, curator, fotograaf, collagemaker, componist. Een netwerker met veel beroemde vrienden, van Lee Miller tot Erik Satie. In het VRT-archief vonden we een interview met hem en met zijn vriendin Peggy Guggenheim in Venetië. Zij duikt ook op in de tv-reeks.
Feit of fictie: wie was E.L.T. Mesens uit de reeks 'This is not a murder mystery' in het echt?
Kristien Bonneure
Gepubliceerd:
Op het eind van de 3e aflevering van 'This is not a murder mystery' staat hij plotseling uitgeregend voor het hek van het kasteel: Édouard Léon Théodore Mesens, E.L.T. voor de vrienden. Hij brengt Georgette Magritte, de vrouw van René, mee uit België. Later in het verhaal gaat hij zich – net als alle andere personages in de reeks – verdacht gedragen. Het is acteur Geert Van Rampelberg die de wat grofgebekte E.L.T. Mesens speelt.
"Mesens wordt vaak omschreven als een heel flamboyante figuur. Dat is zeker de Mesens die we in de serie zien, hoewel hij pas later zo geworden is. Door het verlies van zijn vrouw en een aantal vrienden heeft hij zijn troost gevonden in veel alcohol."
"In werkelijkheid was Mesens jonger dan Magritte, maar in de reeks ben ik bijna dubbel zo oud. Alles voor de fictie", lacht Geert Van Rampelberg. Niet enkel dubbel zo oud, maar ook dubbel zo dik: de acteur draagt een valse buik onder zijn kostuum. Een embonpoint, net zoals Mesens er een had.
Brusselaar Édouard (Edy) Léon Théodore (E.L.T.) Mesens (1903-1971) lijkt wel overal bij te zijn geweest in de kunstscène. Een ware netwerker, toen dat woord nog niet bestond. Hij was de bezieler en de drijvende kracht achter de surrealistische beweging in ons land en daarbuiten. En hij zorgde er mee voor dat René Magritte bekend raakte in het Verenigd Koninkrijk.
"Een van de meest markante persoonlijkheden in de Europese kunstwereld van de 20e eeuw", klonk het in Mu.ZEE in Oostende, dat in 2013 een tentoonstelling aan hem wijdde: 'Het sterrenalfabet van E.L.T. Mesens. Dada en surrealisme in Brussel, Parijs en Londen'.
Als je een reconstructie zou willen maken van alle kunstwerken die door zijn handen zijn gegaan "zouden alle grote kunstmusea meerdere van hun topstukken moderne kunst moeten uitlenen". Of "Als de 3 voorletters E.L.T. konden spreken, dan zou de kunstgeschiedenis van de 20e eeuw (tot de jaren 70) zich in duizend-en-één verhalen vol passie ontvouwen", is te lezen in de catalogus.
Mesens groeide op in hartje Brussel en studeerde eerst piano en viool. In de jaren 20 raakte hij bevriend met de Franse componist Erik Satie en met de dadaïst Tristan Tzara. Via het dadaïsme kwam hij in surrealistische kringen terecht.
Vooral met kunstschilder René Magritte was er een hechte relatie, die een leven lang zou duren, hoewel hun karakters ver uit elkaar lagen. Mesens promootte het werk van Magritte onverdroten in binnen- en buitenland. Soms met onderlinge wrijving, zoals toen hij een groot aantal doeken van Magritte goedkoop aankocht en later met veel winst doorverkocht. Mesens was een kunstliefhebber, maar ook een slimme zakenman.
Uit het VRT-archief: interview met E.L.T. Mesens en Peggy Guggenheim door Karel Geirlandt ('Medium', 20 mei 1963)
E.L.T. Mesens was eerst actief in Brussel en vervolgens ook in Londen. Samen met de Franse surrealist André Breton zette hij de grote 'International Surrealist Exhibition' van 1936 op het getouw (in de tv-reeks vindt die plaats in het kasteel van kunstmecenas Lord James). Later nam Mesens de London Gallery over.
Na de Tweede Wereldoorlog bracht hij de eerste grote Picasso-expo in het casino van Knokke in 1950, en ruime René Magritte-tentoonstellingen in Knokke en het PSK in Brussel.
Kunstenaar met werk in Belgische musea
E.L.T. Mesens was ook zelf actief als artiest. Hij fotografeerde en maakte fotomontages zoals zijn vriend Man Ray. Hij was ook een pionier van de collagekunst, net als zijn vriend Max Ernst - beiden ook personages in 'This is not a murder mystery'.
Werken van Mesens zitten in de collecties van verschillende Belgische musea, zoals Mu.ZEE in Oostende, MSK in Gent of KMSKA in Antwerpen. In een documentaire deed Mesens zelf uit de doeken hoe hij te werk ging bij zijn collagekunst:
En alsof dat allemaal nog niet genoeg was, schreef Mesens ook poëzie. Surrealistische poëzie, zoals in zijn 'Alphabet sourd aveugle' met 26 letters.
T héâtre T angentiel T ango de T ambour sur T andem
Samengevat: E.L.T. Mesens was larger than life, een levensgenieter en kunstliefhebber met veel vrienden. Daarvan getuigen de vele foto’s en portretten die van hem zijn gemaakt, door René Magritte, Charley Toorop, Lee Miller of Man Ray.
In het deels echte, deels fictieve universum van 'This is not a murder mystery' kon Mesens dus absoluut niet ontbreken. Acteur Geert Van Rampelberg: "Niet alle tijdsperiodes kloppen, niet alle mensen kloppen, maar het feit dat het samengebracht en door elkaar gehusseld wordt en gekruid met een 'whodunit', maakt het ongelooflijk boeiend."
