West-Vlaanderen is het mekka van de aardappelteelt. De West-Vlaamse bedrijven Agristo, Lutosa en - de grootste - Clarebout Potatoes zijn uitgegroeid tot wereldspelers in de verwerking van aardappelen tot diepvriesfrieten. "Het 'gele goud' is één van de grootste industriële succesverhalen van ons land", klinkt het trots bij beroepsvereniging Belgapom. Uit onderzoek van Pano blijkt dat het een succesverhaal is met een delicate keerzijde. Van boeren die in de tang zitten van de industrie. En van tentakels van industriëlen die reiken tot in de lokale politiek.
Dossier
Pano over keerzijde van West-Vlaamse frietindustrie: "Boeren zijn lijfeigenen geworden"
"De laatste 30 jaar is de Belgische aardappelindustrie uitgegroeid van een bescheiden speler tot wereldleider in de export van diepgevroren aardappelproducten", zegt Christophe Vermeulen van de beroepsvereniging van de Belgische aardappelindustrie Belgapom. "De Belgische aardappelindustrie verwerkt elk jaar 6 miljoen ton aardappelen, voornamelijk in West-Vlaanderen. En 3 miljoen ton frieten gaat naar de rest van de wereld."
Gele goud
"De aardappelindustrie is tot zo een succesverhaal kunnen uitgroeien omdat je in West-Vlaanderen goeie grond hebt, goede telers en een goede grondstof. Dan heb je goud in handen."
Dat succesrecept levert behoorlijk wat op: "De omzet van de 6 grote aardappelverwerkers Clarebout, Agristo, Lutosa, Ecofrost, Aviko en Farm Frites was in 2023 4,6 miljard euro." Clarebout Potatoes in het West-Vlaamse Heuvelland, is de grootste aardappelverwerker.
Wat is Clarebout Potatoes?
Clarebout Potatoes verwerkt aardappelen tot diepvriesproducten. Eind jaren 80 begon Jan Clarebout (65) in Heuvelland als frietversnijder. Hij vroor die frieten ook in en begon ze te exporteren naar de rest van de wereld.
Na de overname van Clarebout Potatoes door het Amerikaanse Simplot - de overname is rond sinds vorige week - is de groep nu één van de grootste producenten van diepvriesfrieten ter wereld.
Wie is Jan Clarebout?
Het industriële succesverhaal blijkt een keerzijde te hebben. In de eerste plaats voor de boeren. Greenpeace heeft het in een studie uit 2023 over de scheve machtsverhouding tussen boeren en verwerkers.
Boeren in de tang van de industrie?
"Een heel sprekend voorbeeld vind ik een pakje friet", zegt woordvoerder Joeri Thijs. "In 2023 kostte een pakje friet gemiddeld 2,60 euro. Wel, de Belgische boeren die de aardappelen telen, houden daar amper 1 eurocent aan over."
De boer krijgt amper 1 eurocent van een pakje friet dat 2,60 euro kost
Joeri Thijs, woordvoerder Greenpeace
Dat het evenwicht tussen boer en verwerker scheef zit, bevestigt ook Pierre Hubeau. Hij is 40 jaar lang boswachter geweest in Heuvelland en zelf een boerenzoon. Hij praat vaak met boeren en kent hun zorgen. "De boeren zijn veel minder vrij dan ze vroeger waren", stelt Hubeau. "Ze zijn aan handen en voeten gebonden. De boeren zijn de lijfeigenen geworden van de grote spelers uit de voedingssector."
De meeste boeren verkopen hun aardappelen op 2 manieren:
Ongeveer één derde verkopen ze op de vrije markt. Met flink wat risico, want die prijs kan extreem schommelen. Dit jaar bijvoorbeeld zijn de aardappelen op de vrije markt zo goed als niets waard.
Twee derde van hun aardappelen verkopen de boeren via contracten met de fabrieken. Voor die aardappelen krijgen ze een vooraf bepaalde prijs. Dat geeft wat zekerheid. Maar het is de afnemer die de contractprijs bepaalt, niet de boer.
Bange boeren
De Pano-redactie sprak met meer dan 50 West-Vlaamse aardappelboeren. Velen onder hen vertellen over wurgcontracten met de industrie. En over de lusten die voor een kleine groep industriëlen zijn en de lasten voor de boeren.
Opvallend is dat ze Jan Clarebout het vaakst noemen. Er zijn boeren die 'goed hebben geboerd' dankzij Clarebout. Maar er zijn ook boeren die zeggen dat grote baas Jan Clarebout bikkelhard is.
"Als je een misoogst hebt en je niet de hoeveelheid aardappelen kunt rooien die je volgens je contract moet leveren, dan betaal je tot je erbij dood valt. Want dan koopt Clarebout aardappelen bij op de vrije markt en stuurt hij de factuur naar de boer. Zo’n harde aanpak noem ik onmenselijk. Als iets hem niet aanstaat, dreigt hij met rechtszaken."
Geen enkele kritische boer wil voor de camera getuigen, uit angst voor de gevolgen. Een aantal praat wel anoniem: "Jan Clarebout is één van de machtigste mensen in West-Vlaanderen. Het is een klein wereldje, het zou niet verstandig zijn om openlijk te getuigen."
Meerdere boeren vertellen anoniem over Clarebout
Alleen schriftelijke reactie van Clarebout
We hebben meermaals aangedrongen op een interview met Jan Clarebout. Maar hij wenste geen interview te geven. Zijn communicatieverantwoordelijke Raphaël Tassart heeft via mail geantwoord op onze schriftelijke vragen, je vindt de antwoorden onderaan dit artikel integraal terug.
Daarin staat onder meer dat Clarebout een duurzame langetermijnrelatie met zijn telers heeft opgebouwd, gebaseerd op wederzijds respect. En dat hij de telers ondersteunt als er zich onvoorziene omstandigheden voordoen.
Contractbreuk
De aardappelverwerkers hebben recent veel kwaad bloed gezet bij de boeren. De verwerkers pasten de volumes die ze zouden afnemen van de boeren eenzijdig aan.
"Begin dit jaar heeft Clarebout contracten afgesloten met de boeren. De boer had al getekend, maar Clarebout had nog niet tegengetekend. Hij heeft dan nog 10 procent van de volumes af gedaan. Andere verwerkers zijn gevolgd. Volgens ons is dat contractbreuk", getuigen meerdere boeren.
Klacht over agressieve handelspraktijken
Landbouworganisaties ABS en de Boerenbond hebben een klacht ingediend bij de Economische Inspectie van de FOD Economie. De inspectie bevestigt dat ze klachten heeft ontvangen over eenzijdige wijzigingen in de aardappelsector. De Economische Inspectie kan geen namen van ondernemingen noemen, maar zegt wel dat ze een grondig onderzoek voert naar de ondernemingen die betrokken zijn.
De Economische Inspectie focust op de eenzijdige wijzigingen van contracten, agressieve handelspraktijken en laattijdige betalingen. De inspectie heeft al 3 processen-verbaal opgesteld en verstuurd, dat is de eerste stap naar eventuele sancties.
Naargelang de ernst van de vastgestelde feiten kan er op 3 manieren gevolg gegeven worden aan deze dossiers: een minnelijke schikking, een administratieve geldboete of het doorsturen naar het parket.
De boer ploegde voort
Christophe Vermeulen, CEO van belangenverdediger Belgapom, ziet geen problemen in de werkwijze van Clarebout: "Ik denk niet dat er een probleem is met de machtsverhoudingen."
"De risico's zitten inderdaad bij de telers. Maar de boeren zijn geen slachtoffer, want ze kunnen er ook veel geld mee verdienen, als ze hun aardappelen goed bewaren en er veel vraag naar is."
"We krijgen alle bagger over ons, we zijn enorm buigzaam", besluit een boer. "En uiteindelijk verandert er niets. En de boer, hij ploegde voort zeker?"
Nauwe banden met lokale politiek
In Heuvelland zelf gaat Jan Clarebout ook over de tongen. Vooral zijn invloed op de lokale politiek dan. Marc De Meyer is architect en al jarenlang de adviseur van Jan Clarebout voor gebouwen en infrastructuur.
Zijn zoon Wieland De Meyer (Gemeentebelangen) werd in 2013 schepen van ruimtelijke ordening van Heuvelland en is nu al 4 jaar burgemeester. Tegen hem loopt een gerechtelijk onderzoek naar mogelijke belangenvermenging en schending van zijn beroepsgeheim. Daardoor heeft minister Crevits hem nog niet benoemd. Hij is de enige burgemeester in Vlaanderen die nog niet is benoemd en nog maar ‘aangewezen’ burgemeester is.
We hebben de forensische audit over deze zaak kunnen inkijken. Het gaat over gesjoemel met aanbestedingen en bevoordeling van vrienden en kennissen.
In de forensische audit staat ook dat de burgemeester systematisch vertrouwelijke informatie uit omgevingsvergunningen heeft doorgegeven aan zijn vader. Er zitten mails in tussen vader en zoon, die een nauwe band met Jan Clarebout doen vermoeden. "Mijn vader is altijd mijn klankbord en vertrouwenspersoon geweest", verklaart de aangewezen burgemeester de uitwisseling van vertrouwelijke informatie.
Marc De Meyer is ook jarenlang ondervoorzitter geweest van de Gecoro, dat is de gemeentelijke adviesraad voor ruimtelijke ordening. "Als er dossiers van Clarebout werden besproken, dan heeft mijn vader altijd de zittingen verlaten", is burgemeester Wieland De Meyer stellig.
Hij benadrukt ook dat hij altijd in het belang van iedereen heeft gehandeld en dat er veel positieve veranderingen zijn gebeurd in Heuvelland. Onderaan dit artikel gaat Wieland De Meyer nog in op de Gecoro en op de rol van zijn vader.
Sinds kort is Marc De Meyer geen officieel lid meer van de Gecoro, maar wel waarnemend lid namens de partij Gemeentebelangen, zonder stemrecht.
Lees hier Clarebouts volledige schriftelijke reactie (die ons in het Engels werd bezorgd):
Bent u zich bewust van de milieuschade die de aardappelteelt en -industrie veroorzaakt?
Het juiste doen voor de planeet is niet onderhandelbaar. De aarde voedt ons — en het is ook wat meer dan 3.000 Clarebout-medewerkers vandaag laat werken. Het is hetzelfde land waar meer dan 2.000 lokale boeren mee samenwerken, vaak over meerdere generaties heen. En het is het land dat we aan toekomstige generaties overlaten.
Als een familiebedrijf waar ouders, kinderen en kleinkinderen allemaal zijn opgegroeid met aardappelen in hun handen, betekent deze toewijding meer dan ooit. We begrijpen dat onze toekomst volledig afhangt van de manier waarop we met die ijver omgaan. Daarom weten we bij Clarebout hoe belangrijk het is om de dingen goed te doen — en te blijven streven naar een nog betere — om het evenwicht tussen individuele belangen en collectieve uitdagingen te respecteren en te behouden.
We runnen ons bedrijf met deze overtuiging en toewijding. Het toont door middel van ambitieuze agronomische onderzoeksprogramma's het delen van beste landbouwpraktijken en het sterke wederzijdse vertrouwen dat we hebben met onze telers. Het komt ook tot uiting in de aanzienlijke investeringen die we de afgelopen jaren hebben gedaan om onze productielocaties — te moderniseren, waardoor ze zo efficiënt en energiebesparend mogelijk zijn. Onze faciliteiten voldoen nu aan de hoogste industrienormen.
Clarebout heeft in het verleden al veel geïnvesteerd samen met zijn boeren om onderzoek te doen op het terrein om nieuwe methoden te vinden en de toekomst van de aardappelteelt op lange termijn te verzekeren, voor een duurzame toekomst op de meest ecologische manier.
We zijn toegewijd aan: - Onze belangrijkste grondstof — de aardappel optimaal benutten. - Langdurige relaties opbouwen met onze aardappeltelers. - Verantwoord water beheren. - Groene energie gebruiken en warmte terugwinnen tijdens ons productieproces. Bij watergebruik presteert Clarebout gemiddeld 35% beter dan andere spelers in de branche. Clarebout produceert zijn eigen biogas. Clarebout herstelt thermische energie van zijn installaties en bespaart bijna 20% in energieverbruik. Als bedrijf voldoen we volledig aan de BREF-normen van onze sector en op verschillende gebieden doen we het zelfs veel beter dan de voorgeschreven normen.
We zouden nog veel meer voorbeelden kunnen geven — maar het belangrijkste is dit: samen met onze boeren zijn we toegewijd aan een echt duurzame manier van werken, in elk opzicht.
Waarom heeft u uw bedrijf verkocht? Blijft u zelf nog aan boord?
Simplot en Clarebout vormen een sterke en veerkrachtige groep, gebouwd op gedeelde waarden. Simplot is, net als Clarebout, een familiebedrijf met diepe landbouwwortels en gedeelde waarden. Door onze sterke punten te combineren, kunnen we investeringen in innovatie versnellen, van elkaar leren en nog meer investeren in duurzame landbouwpraktijken. We verwijzen u naar het persbericht dat deze zomer ten tijde van de aankondiging werd uitgegeven. Wat het volgende betreft, zullen onze medewerkers als eerste updates ontvangen. Het is nog te vroeg om in details te treden.
We vernemen van vele aardappeltelers dat ze de machtsverhouding tussen uw bedrijf en hun eigen positie als onevenwichtig ervaren. De winsten zijn niet evenredig verdeeld, vinden ze. Ze ervaren dat de (financiële) risico’s bij henzelf liggen, en veel minder bij de industrie. Wat is uw reactie hierop?
We bouwen langdurige, vertrouwende relaties op met onze aardappeltelers. Daarom werken de meesten al vele jaren met ons samen. We kunnen geen commentaar geven op informatie die onduidelijk is, of op percepties die u lijkt te delen.
U hebt enkele jaren geleden het kasteel van Elverdinge gekocht, met errond een 200 ha landbouwgrond en de bijhorende boerderijen. De boeren die op deze grond werken zouden gedwongen worden om aardappelen te telen. Klopt dit, en mogen we uw reactie hierop?
Dit is een persoonlijke investering van de familie Clarebout en heeft geen link naar de industriële activiteiten van het bedrijf. Maar voor alle duidelijkheid, de informatie die je hebt is niet correct.
U bent hoofdaandeelhouder van machinebedrijf Dewulf. Klopt dat u zicht hebt op de data van de machines?
U spreekt ons aan als Clarebout. We spreken niet namens Dewulf. Dewulf is een op zichzelf staand bedrijf met een eigen beheer-, governance- en datasystemen. Beide bedrijven opereren onafhankelijk en met strikte inachtneming van de vertrouwelijkheid van gegevens en de Europese privacyvoorschriften.
We vernemen ook dat boeren die door onvoorziene weers- of klimatologische omstandigheden niet kunnen voldoen aan de contractuele afspraken gedwongen worden de factuur te betalen voor de aankoop op de vrije markt van de tonnages die niet konden geleverd worden. In sommige gevallen leidt dit tot faillissementen, vernemen we. Nog volgens onze informatie hebt u in een aantal gevallen al beslag laten leggen op de goederen (vastgoed) van boeren die de facturen niet konden betalen. Wat is uw reactie hierop?
Zoals eerder vermeld, werken we hand in hand met boeren via langdurige, op contracten gebaseerde partnerschappen. We begrijpen de uitdagingen van onze boeren, de onvoorspelbare omstandigheden volledig en we houden rekening met deze realiteit in onze relatie met hen. We zijn er altijd om onze telers te steunen. Zo heeft het bedrijf tijdens de COVID-19-pandemie, toen de vraag daalde, al zijn contracten nagekomen om ervoor te zorgen dat boeren niet achterbleven.
In onze research hebben we verschillende verhalen van boeren gehoord die zich bedreigd voelen, sommigen spreken van intimidatie. Wat is uw reactie hierop?
We kunnen geen commentaar geven op zulke vage geruchten.
Alle grote aardappelverwerkers hebben intussen hun jaarresultaten gepubliceerd, behalve Clarebout Potatoes. Kan u ons de cijfers van de afgelopen twee jaar bezorgen?
We geven deze informatie niet aan de pers.
Lees hier de reactie van Wieland De Meyer, aangewezen burgemeester van Heuvelland:
Over de relatie met zijn vader en Clarebout
Zoals duidelijk gesteld hebben we altijd sterk gewaakt over de relatie met mijn vader, ing. architect op rust. Sinds mijn start als schepen in 2013, heeft mijn vader geen enkele aanvraag in Heuvelland gedaan of begeleid. Dit is een uiterst strenge houding waar velen in Vlaanderen een voorbeeld aan zouden kunnen nemen.
Ook Audit Vlaanderen onderzocht diverse betichtingen rond zaken van Clarebout. Mijn hele mailbox werd doorploegd op de zoekterm Clarebout, en medewerkers van binnen en buiten de gemeente werden ondervraagd rond diverse items. Hieruit bleek duidelijk dat de aantijgingen van de ontslagen directeur ook in deze fout bleken.
Over de Gecoro
Zoals duidelijk gesteld wordt in de audit, werd dit door hen reeds grondig onderzocht. Het is duidelijk en letterlijk te lezen dat na onderzoek bleek dat alles altijd correct verlopen is, zowel de samenstelling als de werking ervan. De beschuldigingen van de ontslagen algemeen directeur werden duidelijk weerlegd. De laatste keer dat iets van Clarebout in de gecoro kwam, moet 2016 of 2017 geweest zijn. Uiteraard heeft mijn vader toen niet deelgenomen aan bespreking of stemming. De vele beschuldigingen doen dus niets ter zake over het dossier Clarebout.
Klacht tegen VRT NWS Pano bij de Raad voor de Journalistiek ongegrond
Wieland De Meyer, de burgemeester van Heuvelland, diende bij de Raad voor de Journalistiek een klacht in tegen VRT NWS. Aanleiding was de uitzending van de Pano-reportage De prijs van de patat van 5 november 2025. De Raad oordeelde evenwel dat VRT NWS alle geldende journalistieke en deontologische regels heeft gevolgd.
De redactie heeft de vrijheid om de invalshoek van een reportage te bepalen, zoals kritiek op het beleid. Uit het onderzoek van Pano en de gesprekken met 50 boeren en tientallen andere betrokkenen bleek dat er vanuit het maatschappelijke belang vragen gesteld konden worden bij aardappelverwerkend bedrijf Clarebout Potatoes en de banden met de lokale politiek in Heuvelland.
Meerdere kritische stemmen in de reportage worden anoniem weergegeven, wat journalistiek geoorloofd is om een bron te beschermen. Als techniek kan de redactie zoals in dit geval geanonimiseerde citaten laten inspreken door acteurs, zolang dat duidelijk is voor het publiek. De reportage geeft duidelijk aan dat het om een “reconstructie” gaat. Ook de keuze wie de redactie aan het woord laat, zoals een politicus of een advocaat die in het verleden in de zaak betrokken waren, behoort tot de vrijheid van de redactie. De Raad stelt op al die punten geen beroepsethische fouten vast.
Daarnaast stelt de Raad geen inbreuk vast op het principe van waarheidsgetrouwe berichtgeving, zoals bepaald in artikel 1 van de Code van de Raad. Er zijn geen feitelijke onjuistheden vastgesteld wanneer het gaat over onder meer de extra parking en extra toegangsweg op gemeentegrond. Ook het samenvatten van de forensische audit als gesjoemel met aanbestedingen en bevoordeling van vrienden en kennissen, is niet fout. Pano laat klager uitgebreid aan het woord, en daarnaast ook stemmen die een ander licht op de feiten werpen, en maakt in die zin aannemelijk dat het daarmee een waarheidsgetrouw beeld schetst van de situatie.
Het volledige interview met klager duurde een uur, waaruit verschillende fragmenten in de reportage van Pano zitten. Volgens klager zijn die citaten niet correct geknipt en geplakt. De Raad stelt vast dat klager meer en meer geagiteerd reageert wanneer het over de audit en de rol van zijn vader gaat waardoor hij uiteindelijk opstapt. Artikel 3 van de Code bepaalt dat de journalist de geest van het gesprek respecteert bij het verwerken van een interview. De Raad stelt hier geen inbreuken vast.
De redactie beslist autonoom welk beleid ze voert rond het delen van ruwe interviews. De journalisten hebben bij de start van het interview duidelijk aangegeven dat ze het integrale gesprek niet aan klager zouden geven. Klager heeft daar op dat moment mee ingestemd. Er zijn dan ook geen afspraken over voorinzage geschonden. De journalisten hebben klager er bovendien op gewezen dat hij het interview zelf kon opnemen met zijn gsm, maar dat wilde hij niet.
Ten slotte beschuldigt klager VRT NWS dat die Het Laatste Nieuws en DPG Media bedreigd zou hebben om een artikel offline te halen, maar dat maakt hij niet aannemelijk.
De volledige uitspraak leest u via deze link .
Regionaal nieuws uit West-Vlaanderen
Gepubliceerd:
