Hoe herken je 'mysterieuze' drones? En waarom schieten we ze niet uit de lucht? 7 lezersvragen beantwoord

Het gaat in elk geval niet om de populaire, kleine, goedkope hobbydrones of FPV-drones. Dat hebben we eerder al uitgebreid uit de doeken gedaan in dit artikel. "Uit beelden van de drones en de proefopstelling bij Elsenborn valt af te leiden dat ze merkbaar groter zijn", zei defensie-expert Roger Housen daarover.

Ook de drones die de voorbije dagen boven de luchtmachtbasis van Kleine-Brogel zijn gesignaleerd, werden volgens ooggetuigen effectief omschreven als quadcopters (de typische drones met 4 propellers, red.), maar wel groter dan de alledaagse toestellen.

Dat zijn dus professionele drones. En hoewel ze niet voor de dagdagelijkse consument bedoeld zijn, kun je ze gewoon online of in een speciaalzaak aanschaffen. Ze kosten wel een pak meer dan een kleine drone.

Er is ook nog een heel gamma aan militaire drones, gericht op verkenning, bewaking, elektronische oorlogsvoering en gerichte aanvallen. Ze worden van op afstand bestuurd vanuit een grondstation of kunnen autonoom vliegen (al dan niet met behulp van artificiële intelligentie) en kunnen eruitzien als een typische quadcopterdrone, maar ook als een klein vliegtuigje.

Vooralsnog is het niet duidelijk of de drones die boven militaire basissen worden gespot ook van die militaire toestellen zijn. 

Minister van Defensie Theo Francken (N-VA) wil daar geen uitspraken over doen zolang het onderzoek loopt. Wel benadrukt hij vandaag nog bij RTBF dat het "zeker geen hobbyisten of amateurs zijn". 

"Dit zijn professionals die telkens dezelfde modus operandi hebben. De eerste keer komen ze met kleine drones om onze frequenties te testen. Daarna komen ze met grote drones om te observeren."

Enerzijds maken ze vluchten boven de meest gevoelige punten van militaire kazernes. "Dat wijst erop dat ze wel degelijk op zoek zijn naar informatie", zegt Housen. "Maar anderzijds vliegen ze wel met hun lichten aan. Dus ze willen opgemerkt worden. Dan zit je bij een tweede oogmerk: angst en onrust creëren. 

Ook Francken zit op die tweede piste. "Ik denk dat het de bedoeling is om te destabiliseren en paniek te veroorzaken." De minister geeft toe dat het dus wel degelijk op "een operatie" lijkt, maar laat in het midden of we dan bijvoorbeeld naar Rusland als dader moeten kijken.

"Dat is een kwestie van resolutie en dus nauwkeurigheid van de beelden", zegt Nancy Vermeulen, hoofd luchtvaart- en dronetoepassingen bij de Viveshogeschool. "Met een satelliet kan je nooit zulke gedetailleerde beelden maken als met een drone. Wat niet wegneemt dat mogendheden voor spionage vaak een combinatie van beide middelen - satellieten én drones - inzetten."

Dat is dit weekend geprobeerd, maar zonder succes. Een dronejammer is een apparaat dat met radiogolven de communicatie van een drone kan verstoren en zo zou kunnen neerhalen. Volgens minister Francken hebben de daders getest welke frequenties we daarvoor gebruiken en hebben ze die vervolgens aangepast. 

Nancy Vermeulen bevestigt dat: "Een jammer of stoorzender moet een drone kunnen raken op de juiste frequentie. Vermits het wellicht om professionals gaat, hebben ze waarschijnlijk frequenties gezocht die buiten het bereik van de jammer vallen."

"De werking van zo'n dronejammer is ook niet altijd evident", vult Thomas Petracca aan, chief strategy officer bij Senhive, een bedrijf gespecialiseerd in dronedetectiesystemen. "Je hebt daarbij kans op collateral damage: een heel sterke stoorzender zal bijvoorbeeld ook zendmasten, garagepoorten of videosignalen verstoren. Dus je moet heel nauwkeurig te werk gaan voor je een dergelijk signaal begint te sturen."

De politie heeft dat dit weekend wel degelijk geprobeerd, met combi's en een helikopter, maar ook dat is uiteindelijk mislukt. "Dat is gewoon heel moeilijk", weet Petracca. "Je moet zelf gewoon eens proberen in te schatten hoe ver een object op zee is. Dat is niet evident."

Dat geldt ook voor het visueel lokaliseren van een drone. "Je moet niet alleen de afstand, maar ook de hoogte inschatten. Dat vraagt enig kunst- en vliegwerk."

Volgens Petracca bestaan er ook 'dronehunters': drones die achter een andere drone aanvliegen en die letterlijk vangen met een net. Supergoed werkt dat nog niet, geeft Petracca toe. "We hebben zulke systemen zelf getest, maar die zijn nog in volle evolutie."

Volgens hem kan ons land beter stap voor stap werken, in plaats van alle middelen ineens in te zetten. "Ik denk dat Defensie daar ook naartoe werkt." 

"Bonne chance", reageert Petracca laconiek. "Een drone blijft heel klein. Eerst moet je die al kunnen lokaliseren. Zelfs met radarsystemen is dat heel moeilijk."

"Ten tweede: als je die drone raakt, komt die ook ergens neer. En we spreken over een bevolkt gebied. Zelfs zo'n klein ding van een kilo dat van op een grote hoogte valt: dat wil je niet op je dak of op je wagen."

Vandaag wordt daar volop aan gewerkt, weet Petracca, en dat zowel in binnen- als buitenland. "België speelt een vooraanstaande rol in die inhaalstrategie. We proberen vandaag eerst en vooral de eerste laag af te dekken: de radiofrequentiedetectie."

Dat betekent dat ons land met bedrijven als Proximus en SkeyDrone samenwerkt om op basis van radiofrequenties voor heel het grondgebied te proberen te detecteren waar de 'gewone', commerciële drones vliegen. "Die zijn vandaag al verplicht om een soort elektronische nummerplaat uit te sturen die we kunnen detecteren. Je kunt het vergelijken met een soort ANPR-netwerk (nummerplaatherkenning, red.) waarmee we heel België dekken."

Militaire basissen zouden daarnaast ook met optische en akoestische detectiesystemen en met radars kunnen werken. Volgens Petracca zou dat in enkele maanden al op poten kunnen staan. 

Maar dat heeft ook een stevige kostprijs. "Een volledige basis uitrusten met alle systemen die een radius van 5 à 10 kilometer afdekken, kost ettelijke miljoenen. Voor een heel land is dat dus een forse investering. Daarom raden wij aan om altijd eerst een risicoanalyse te doen voor je daarmee begint."