"4 kilo kwijt in 30 dagen": afslankmiddeltjes populair op sociale media, maar hun reclame is verboden

"Gemiddeld 4 kilo kwijt in 30 dagen zonder gedoe! ", "Verbrand vet zelfs wanneer je niks doet ", "Ozempic maar dan op kruidenbasis ". Met de regelmaat van de klok duiken er op sociale media nieuwe afslankproducten op - van poeders, pillen tot druppels. Verkopers en influencers beloven je snel resultaat en dat vaak zonder sporten of dieet.

Doen die producten echt wat ze beloven? En wie controleert ze? De checkredactie van VRT NWS bekeek 3 producten die nu populair zijn op sociale media. 

Het gaat om ‘Nutricode Slim Body System’ (zakjes met poeder) en ‘Nutricode Ideal Shape’ (pillen), twee producten van producent Frederico Mahora. We bekeken ook ‘Slenderiiz Day & Night’, druppels van producent Partner.co. 

Precies over die drie producten zagen we de laatste maanden heel wat video's rondgaan van tientallen Vlaamse en Nederlandse verkopers op TikTok , Facebook  en Instagram .

De drie afslankproducten staan geregistreerd als voedingssupplementen. We keken naar wat er de producenten erover zeggen op hun webshop en hoe verkopers ze aanprijzen op sociale media.

In Europa mag je gezondheids- en werkzaamheidsclaims over voedingssupplementen alleen maken als die zijn goedgekeurd door de EFSA  (Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid). Een claim is toegelaten als er voldoende wetenschappelijk bewijs bestaat. Als er bijvoorbeeld chromium  in je supplement zit, mag je zeggen dat die stof helpt om een normale bloedsuikerspiegel te behouden.

Op de officiële webshop van producent Federico Mahore  ontdekte VRT NWS dat 5 van de 6 beweringen in de productomschrijving van het poedertje Slim Body System niet zijn toegestaan volgens die Europese richtlijnen.

Bij de Ideal Shape-capsules zijn 7 van de 11 beweringen verboden. Dat bevestigen het Federaal Agentschap voor Voedselveiligheid (FAVV) en de EFSA aan onze redactie.

De andere producent, Partner.co, doet het opvallend beter. Op diens Belgische webshop is slechts 1 van de 4 beweringen mogelijk problematisch. In de druppels zou het kruid heilige basilicum zitten. Het is "toegevoegd om gevoelens van rust en kalmte te bevorderen", aldus Partner.co. Volgens de EFSA is er niet voldoende wetenschappelijke bewijs voor die uitspraak.

De FAVV zou het wel goedkeuren, omdat er voor heilige basilicum een "on hold"-claim bestaat bij de EFSA. Dat betekent dat er nog onderzocht wordt of het kruid helpt tegen stress. In afwachting mag het wel al gebruikt worden door supplementenbedrijven.

De claims bij de twee producten van Frederico Mahore (FM) zijn om verschillende redenen verboden. Meestal keuren de EFSA en FAVV ze af omdat er geen wetenschappelijk bewijs bestaat. FM beweert bijvoorbeeld dat in zijn poeder vitamine B6 zit en dat dit "de behoefte aan emotionele compensatie/honger vermindert". Maar daar is dus geen bewijs voor.

Bij andere claims voorziet FM niet genoeg context. FM zegt dat er in het poeder 'glucomannan' zit. Dat is een vezel afkomstig van de konjac, een plant die groeit in warme gebieden zoals Oost-Azië. Daardoor is het "effectiever in het verminderen van fysieke honger (vult de maag)". Dat is volgens de EFSA overdreven. Glucomannan kan bijdragen tot gewichtsverlies in combinatie met een energiebeperkt dieet, maar die context geeft FM niet mee op zijn webshop. 

Ook zegt het bedrijf dat er zink in de Ideal Shape-capsules zit. Dat werkt volgens FM als een "ontstekingsremmer die helpt het lichaam jonger te houden". Voedingssupplementen zijn geen geneesmiddelen. Ze kunnen geen ziekte voorkomen, behandelen of genezen. Supplementenbedrijven mogen dus geen medische werking, zoals het verminderen van ontsteking, aan hun producten toeschrijven.

Ook de CEO van FM Benelux, Wim van der Schoor, deed al dergelijke uitspraken in Facebook Lives .

VRT NWS legde het FAVV ook verschillende video’s van Belgische en Nederlandse verkopers voor.  

Met uitspraken als "Je valt 2 kg per week af. Ik ben al 10 kg kwijt " beweren sommige verkopers dat je enkel en alleen door de producten snel gewicht verliest. Het FAVV wijst erop dat zinspelen op de snelheid en mate van gewichtsverlies niet is toegestaan .  

Ook zeggen enkele verkopers dat de middeltjes een "Ozempic-effect " hebben, maar dan een "natuurlijke variant ". Ozempic is een bekend medicijn tegen overgewicht. Supplementen zijn geen medicijnen en je mag ze al zeker niet zo in de markt zetten. Verwijzen naar een bekend geneesmiddel in reclame is dan ook niet toegestaan, aldus het FAVV.  

Verder doen de verkopers algemene beweringen zoals "het houdt je eetlust onder controle, het activeert je vetverbranding en je voelt je beter in je vel ." Volgens het FAVV mag je zo’n algemene claim enkel maken als je verduidelijkt welke stof daarvoor zorgt.

Verboden reclame is 1 ding, maar zijn de 3 producten veilig om in te nemen? In maart dit jaar bleek uit een grootschalig onderzoek van consumentenorganisatie Testaankoop  dat in sommige afslankmiddelen illegale stoffen zitten.

VRT NWS liet daarom een toxicologische analyse uitvoeren op de drie producten door het lab van professor en toxicoloog Jan Tytgat. In deze drie supplementen werden geen verboden stoffen aangetroffen.

"Met verboden stoffen bedoelen we stoffen die gereglementeerd zijn, bijvoorbeeld drugs of medicatie op voorschrift, die daar niet in mogen zitten. We kijken ook naar een aantal gewone stoffen die vrij te koop zijn in elke winkel, maar die een duidelijk farmacologisch effect hebben en bij overdosis toxisch kunnen zijn", vertelt Tytgat. 

In de druppels van Partner.co vond Tytgat wel cafeïne en andere stoffen die ook in energiedranken zitten. Het zijn stoffen die vaker in afslanksupplementen zitten, al moet je niet te veel effect verwachten.

"Het stimuleert tijdelijk de vetverbranding, maar het effect neemt snel af door gewenning. Bij hogere dosering zijn er risico’s op hartkloppingen en slapeloosheid", zegt Kris Gillis, diëtist en voorzitter van de Vlaamse Beroepsvereniging van Diëtisten.

Veilige producten dus, maar val je er nu van af? Het zijn helaas geen wondermiddelen. Gezondheidsexperten bekeken voor VRT NWS naar de ingrediënten van deze middeltjes. 

"In het begin zal je misschien enkele kilo’s verliezen, maar dat kan deels verklaard worden door een placebo-effect. Je neemt de supplementen met een bepaalde verwachting die voor een korte tijd ook een positief effect zal hebben op je gedrag en zelfperceptie. Er is geen overtuigend bewijs dat ze significant gewicht reduceren of de vetverbranding bevorderen. De wetenschappelijke basis wordt overdreven in de marketing", zegt Gillis. 

"Supplementen zijn geen snelle oplossing", zegt ook Christophe Matthys, voedingsexpert aan de KU Leuven. "De fabrikanten en verkopers doen aan misleiding en dat geldt niet alleen voor deze 3 producten. We zien dat vaker bij supplementen. Bij gewichtsverlies spelen metabole parameters, zoals bloeddruk en bloedsuiker, een belangrijke rol. Bepaalde componenten in die middeltjes kunnen die parameters zelfs verstoren zonder gezondheidswinst." 

Volgens Gillis en Matthys zijn de producten vooral duur. "De kosten van dergelijke supplementen kunnen relatief hoog zijn. Je zal meer bereiken met een gezond voedingspatroon, voldoende slaap- en stressmanagement en regelmatig bewegen", zegt Gillis. 

Wie spreekt de webshops en verkopers aan op die verboden reclame? De EFSA kan geen sancties opleggen of misleidende reclame uit de handel halen. Dat is de taak van de nationale agentschappen, bij ons dus het FAVV. 

Het FAVV controleert elk jaar bij fabrikanten, detailhandels en webshops of claims op de etikettering van voedingssupplementen zijn toegestaan. Dat doen ze via steekproeven. Ook testen ze elk jaar enkele supplementen op veiligheid. Vorige week al kwam er kritiek op die manier van werken. Gezondheidsexperten en Testaankoop vinden dat supplementen moeten getest worden vóór ze op de markt komen. 

Het FAVV zegt alleen te kunnen optreden als op de huidige Belgische FM-webshop verboden claims staan, maar dat kan niet meer omdat FM die producten heeft verwijderd.

In 2024 controleerden ze 327 webwinkels, waarvan 207 in de sector van de voedingssupplementen. In 2024 deden ze ook een veiligheidscontrole van 28 producten, gekocht via het internet. 3 daarvan bleken niet conform.

In tegenstelling tot de webshops, worden de verkopers op sociale media niet gecontroleerd door de autoriteiten. Het FAVV zegt "niet in de mogelijkheid te zijn om deze (verkopers, red.) allemaal individueel op te volgen. Soms zijn die verkopers niet geregistreerd bij ons. Dat maakt het moeilijk om hen te identificeren en sanctioneren. Niet alleen voor ons, maar ook voor andere autoriteiten, is het onbegonnen werk om al het online aanbod te controleren".

"Onze focus ligt op de operatoren en webshops die de producten in de handel brengen. Daar kunnen we concreet optreden en effect bereiken. Mede daarom zetten we in op de sensibilisering van consumenten, zodat zij zich bewust zijn van de mogelijke risico’s bij (online) aankopen en beter geïnformeerde keuzes kunnen maken."

De FAVV verwijst ons ook door naar de FOD Economie. De verkopers zijn volgens het agentschap niet transparant over het doel van hun video's: een product verkopen. Dat controleren is een bevoegdheid van de FOD. 

De FOD verwijst ons opnieuw naar de FAVV. "De Economische Inspectie is bevoegd voor het toezicht op misleiding met betrekking tot voedingsmiddelen. Bij claims over vermageringsproducten komt echter de voedselveiligheid en/of de volksgezondheid in het gedrang. Dergelijke inbreuken vallen daarom onder de bevoegdheid van het FAVV." 

En zo wijzen de 2 bevoegde instanties naar elkaar. Niemand die dus voorlopig de verkopers en hun misleidende, verboden reclame zal aanpakken.