Brussel heeft al 500 dagen geen regering: onderhandelaars doen boekje open over sfeer rond de tafel

Brussels formateur David Leisterh (MR) spreekt van "het uur van de waarheid". Een andere onderhandelaar "hoopt deze week op een doorbraak". Maar nog elders klinkt het dat "het vertrouwen nog steeds ondermaats is". Kortom: het optimisme over de onderhandelingen in Brussel hangt af van de onderhandelaar aan wie je het vraagt. 

Momenteel werken nog steeds 6 partijen aan een begrotingsakkoord voor Brussel: MR, PS en Les Engagés aan Franstalige kant; en Groen, Vooruit en Open VLD aan Nederlandstalige kant.

Ze zoeken een akkoord om het begrotingstekort in Brussel tegen 2029 met 1 miljard euro te verkleinen. Ter vergelijking: dit jaar bedraagt dat tekort in Brussel 1,55 miljard euro, op 8 miljard aan uitgaven. 

De 6 partijen zitten deze week intensiever samen, nadat de formateur de afgelopen weken vooral 1 op 1 met de andere partijen praatte. "De bedoeling is om toe te werken naar een akkoord met grote lijnen, waar nadien niet meer van wordt afgeweken", zegt een bron. 

De thema’s die deze week besproken worden zijn onder andere mobiliteit, fiscaliteit en huisvesting. "Dat gebeurt met tabellen en cijfers op tafel, dus dat is wel concreet", klinkt het. 

Het grootste deel van de inspanning van 1 miljard moet gebeuren door besparingen. Afhankelijk van de bron wordt het cijfer van 750 of 800 miljoen aan besparingen genoemd, tegen 2029.

Daartegenover staat dan de discussie over nieuwe inkomsten of belastingen. Dat zou dan gaan om zo'n 200 miljoen aan nieuwe of hogere belastingen tegen 2029. "Maar de voorstellen die de MR daarvoor op tafel legt, volstaan nog niet", zegt 1 bron. Zo zou MR weinig openstaan voor belastingen op mensen met meerdere eigendommen, klinkt het elders. 

Andere partijen willen naast die nieuwe inkomsten ook een belastingverlaging, -verschuiving of extra investeringen. "Wij mikken daar op een taxshift van 100 miljoen euro. Het zal dus niet enkel om een platte verhoging van belastingen gaan", zegt een partij. Men zoekt dus duidelijk nog naar een evenwicht tussen besparingen en belastingen.  

De besparingen zouden vooral gebeuren bij grote kostenposten als de MIVB en Brussel Mobiliteit, zegt 1 bron. Maar een akkoord over nieuwe ticketprijzen bij de MIVB zou er nog niet zijn. 2 onderhandelaars zeggen ook dat de regels over nieuwe aanwervingen bij gewestdiensten verstrengd worden om geld uit te sparen. 

Over een hoofdpijndossier als de oplopende kosten voor Metro 3 is er op dit moment nog geen akkoord, horen we. "Er wordt gevreesd voor gigantische verbrekingsvergoedingen als we minstens de 1e fase van die werken niet verderzetten."

Zelfs met een inhoudelijk akkoord over de grote lijnen is er nog geen nieuwe Brusselse regering. Dat komt omdat de 3 Nederlandstalige partijen die nu rond de tafel zitten, niet de meerderheid hebben van de Nederlandstalige zitjes in het Brussels parlement. 

Daarvoor zou een 4e Nederlandstalige partij moeten aanschuiven, en daar zit het strop. In theorie zijn er 3 partijen die de Nederlandstalige meerderheid zouden kunnen aanvullen: N-VA, CD&V of de partij Team Fouad Ahidar. 

Open VLD-onderhandelaar Frédéric De Gucht heeft aangegeven dat hij niet in een Brusselse regering wil stappen zonder de N-VA. De PS, de Franstalige socialisten, hebben dan weer een veto uitgesproken tegen de N-VA. En CD&V zegt dat ze geen regering steunen als ze niet mee aan de onderhandelingstafel mogen. 

"De hoop is nu dat er door een inhoudelijk akkoord druk ontstaat", zegt een onderhandelaar. "Maar iedereen weet dat N-VA of CD&V geen nieuwe Brusselse regering zullen steunen als ze niet minstens een symbolische prijs kunnen binnenhalen", klinkt het elders.  

Die symbolische prijs kan er op verschillende manieren komen: ofwel wordt er een extra post gereserveerd of gecreëerd in de regering voor N-VA of CD&V (een regeringscommissaris of een staatssecretaris), ofwel komt er een inhoudelijke toegeving. "Dan zou CD&V of N-VA de regering kunnen steunen zonder in de regering te stappen, gedoogsteun dus", zegt een bron. 

"Ik heb een maand geleden al gezegd dat het zo niet werkt, maar dat hebben ze duidelijk nog altijd niet begrepen", zegt Benjamin Dalle voor CD&V. "Op eis van Open VLD zijn wij uit de onderhandelingen geweerd. Wij gaan nu geen nieuwe regering steunen om een postje te kunnen krijgen of om een aantal komma's in de marge te veranderen aan een akkoord."  

"Momenteel ontbreekt het nog aan vertrouwen om partijen over hun schaduw te laten stappen", zegt een andere onderhandelaar. "We zitten in een context van gekneusde ego’s en frustratie."

Daarbij klinkt er ook wel kritiek op de formateur, David Leisterh. Die krijgt daarbij de stempel "onervaren". Ook MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez zou druk zetten op de regering, zeggen 3 bronnen. "Dat heeft zeker een effect op de sfeer", zegt een onderhandelaar. 

Daar kwam vorige week nog de aankondiging bovenop dat de minister van Begroting Sven Gatz (Open VLD) ontslag wil nemen omwille van gezondheidsredenen. Maar Franstalige partijen zouden bij die vraag te weinig betrokken zijn, klonk de kritiek. Daarom raakte het ontslag nog niet geregeld. 

"Het toont nog maar eens in wat voor nachtmerrie we zijn terechtgekomen, niet in het minst voor Gatz zelf”, zegt een bron rond de tafel. "Anderzijds creëert dit ook een opening: Open VLD heeft tot nu toe alleen maar eisen gesteld over de samenstelling van de nieuwe regering, nu zijn ze zelf vragende partij om te herschikken. Ze zullen nu ook zelf toegeeflijker moeten zijn", gelooft een andere bron. 

Het uitblijven van een regering heeft op heel wat sectoren een impact. Dat is bijvoorbeeld het geval bij armoedeorganisatie Samusocial. Daar wachten ze nog op verschillende schijven van subsidies, opgeteld goed voor verschillende miljoenen, voor activiteiten die al zijn uitgevoerd. 

Vanuit de regering kwam dan weer de bedenking dat Samusocial die subsidies laat had aangevraagd. De organisatie wijst erop dat minstens voor 1 dossier de aanvraag al halfweg juni werd ingediend.

Ook de renovatiepremies in Brussel zijn op dit moment geblokkeerd. Momenteel zitten 1.967 dossiers met een eindfactuur in 2024 muurvast, bevestigde Brussels minister-president Rudi Vervoort (PS) gisteren. De gezinnen werd een uitbetaling beloofd, maar voorlopig heeft de administratie 29 miljoen euro te kort om ze uit te betalen. 

Daarnaast zijn nog zo’n 1.560 dossiers met een factuur uit 2024 in behandeling, waardoor de totale extra factuur kan oplopen tot 57 miljoen euro. Nieuwe aanvragen indienen met een eindfactuur in 2025 is zelfs niet mogelijk, want daarvoor moet er eerst een regeerakkoord zijn. 

"We merken dat deze situatie al zo lang aansleept dat onze klanten zich erbij neerleggen", zegt Gauthier Courtin, commercieel directeur bij ramenbedrijf Abihome. "Er worden wat minder dure materialen als hout gekocht, en meer aluminium en pvc. Maar voor de rest zijn de mensen het beu en renoveren ze toch, als ze het geld hebben." 

De impact op ondernemers beperkt zich niet tot de bouwsector. De Brusselse afdeling van ondernemersorganisatie VOKA is dan ook argwanend dat er in de begrotingsgesprekken gesproken wordt over nieuwe belastingen. "Dan hopen we dat die niet bij de ondernemers terechtkomen", zet René Konings, directeur van VOKA Metropolitan. 

"De kantoorbelasting en de gemeentelijke opcentiemen zijn nu al zwaar in Brussel, waardoor er steeds meer bedrijven naar de Vlaamse rand lonken", zegt Konings. "Wij zien vooral veel mogelijkheid bij efficiëntie in de administratie. Zo zouden administraties die werken rond stedenbouw kunnen worden samengevoegd", gelooft hij.