"Je hersenen gaan niet kapot van al die bliepjes uit je gsm, maar ze leiden tot minder efficiëntie, meer stress en zijn vooral verslavend." Dat zegt neuroloog Sebastiaan Engelborghs in de podcast 'De Universiteit van Vlaanderen'. Hij raadt aan jezelf de rust te gunnen en je meldingen soms af te zetten, zeker als je je moet focussen of volledig wil ontspannen.
Minder efficiëntie, meer stress en vooral verslavend: dit doen meldingen op je smartphone met je hersenen
Stien Schoofs
Gepubliceerd:
In het kort
Meldingen op je smartphone leiden tot minder efficiëntie, meer stress en zijn vooral verslavend, zegt neuroloog Sebastiaan Engelborghs (VUB/U£Z Brussel) in de podcast 'De Universiteit van Vlaanderen'.
"Elke melding schudt je reticulair activatie systeem wakker en leidt je aandacht af, waardoor je denkprocessen vertragen en multitasken langer duurt", aldus Engelborghs.
Engelborghs raadt aan om je smartphone weg te leggen of meldingen uit te zetten tijdens focusmomenten, ontspanning en slaap, omdat meldingen en blauwe schermen je cognitieve en lichamelijke gezondheid kunnen schaden.
Je smartphone die trilt, bliept of pingt: het gaat vaak om verschillende honderden meldingen per dag. Wat gebeurt er eigenlijk elke keer als je brein zo'n melding ziet, hoort of voelt binnenkomen?
"Het schudt elke keer je reticulair activatiesysteem wakker", legt prof. dr. Sebastiaan Engelborghs, neuroloog aan de VUB en het UZ Brussel, uit. "Dat systeem monitort alle prikkels die je krijgt en beslist of je in actie moet schieten. Dat je brein bij elke melding de overweging moet maken of het moet reageren, is al genoeg om je aandacht af te leiden van wat je op dat moment aan het doen bent."
Multitasken niet altijd efficiënt
Dat is volgens Engelborghs dan ook het grootste probleem: zo'n melding vertraagt je denkprocessen en maakt dat je minder efficiënt bent. "De aandacht verdelen over 2 taken, multitasken dus, doen de 2 taken net langer duren."
Niet altijd problematisch - zoals nadenken terwijl je fietst - maar als het gaat over een belangrijke taak zoals studeren, kan dat tot heel wat vertraging leiden.
"Tijdens het studeren gebruik je jouw werkgeheugen. Dat geheugen heeft een beperkte capaciteit en kan zaken maar kort vasthouden." Wanneer je dan een melding bekijkt, moet die informatie van die melding ook nog in je werkgeheugen, terwijl dat eigenlijk al verzadigd is.
"Je hersenen zwieren andere dingen - je leerstof in dit geval - eruit, om te kunnen functioneren. Als je dan opnieuw focust op studeren, moet je de informatie opnieuw opzoeken en opslaan. Niet heel efficiënt dus", gaat Engelborghs verder.
Hoop op een positieve melding
Waarom zijn we zo snel afgeleid door een bliep of trilling? Ten eerste is ons brein zo geprogrammeerd dat het reageert op prikkels, dat heeft evolutionair altijd een voordeel gehad. "Bijkomend heeft die melding iets verslavend. De verwachting dat het gaat over een positief bericht, maakt dat er dopamine vrijkomt in je hersenen."
Die dopamine komt terecht in het beloningscentrum van ons brein. "Daardoor zal je de melding toch openen terwijl je dat initieel helemaal niet van plan was. Zo geraak je verslaafd aan die dopamineshotjes en daardoor blijf je scrollen. Wachtend op dat ene toffe bericht dat misschien helemaal niet komt."
Want die melding is niet altijd het bericht van je geliefde of een e-mail dat je opslag krijgt, maar kan ook gaan over een belastingbrief of over de situatie in een oorlogsgebied. "Toch is de verwachting van een potentieel leuk bericht genoeg om dopamine vrij te maken."
Minder controle bij jongeren
Tieners wier schermtijd niet stopt bij enkele uren en die prikkelbaar zijn als ze uren op hun smartphone zitten: in heel wat gezinnen zal het geen uitzondering zijn. "Dat jongeren prikkelbaar en gestrest zijn, is omdat ze intensief bezig zijn met 1 taak, langer dan hun aandachtsspanne eigenlijk toelaat", weet Engelborghs.
Dat is het verslavende effect van smartphonegebruik en dat is voor jongeren vaak moeilijker om onder controle te houden. "Hun emotionele brein is ontwikkeld, maar hun frontale kwab - verantwoordelijk om het emotionele brein te remmen - is nog niet volledig ontwikkeld."
We moeten jongeren leren omgaan met een smartphone. Dat kan op school, maar ook ouders hebben daar een voorbeeldfunctie in
Prof. dr. Sebastiaan Engelborghs, neuroloog aan de VUB en UZ Brussel
Engelborghs geeft een voorbeeld. "Als ik me betrap op te lang scrollen, kan ik tegen mezelf zeggen 'nu is het genoeg geweest. Ik ga iets productief doen'. Die gedachtegang of controle is bij jongeren nog niet volledig ontwikkeld, dus daardoor blijven ze hangen in dat smartphonegebruik."
Focus of ontspan zonder meldingen
Bannen we dan best elke smartphone? "Nee, vaak is dat toestel een bron van informatie en biedt het heel wat voordelen. We moeten jongeren daar mee leren omgaan. Dat kan op school, maar ook ouders hebben daar een voorbeeldfunctie in."
Om het goede voorbeeld te geven, geeft de neuroloog enkele tips. "Wanneer je je moet focussen - bij het lezen van een boek of het studeren - leg je jouw smartphone best weg. Het kan handig zijn momenten vast te leggen dat je het toestel weglegt of de meldingen uitzet."
Dat kan volgens hem ook tactisch zijn tijdens momenten van ontspanning. "Als je echt tot rust wil komen, bijvoorbeeld tijdens het sporten, zet je best je meldingen uit. Gun jezelf die rust. Anders gaat het nefast zijn voor zowel je cognitieve als je lichamelijke gezondheid."
Rust die welkom is bij het slapen. "En die blauwe beeldschermen houden de aanmaak van melatonine tegen, waardoor je niet slaperig wordt. Die cognitieve prikkels van de meldingen houden je bovendien letterlijk wakker. Best geen blauwe schermen in de slaapkamer dus", sluit hij af.
