Israël betaalt miljoenen aan Google voor advertenties op YouTube die hongersnood in Gaza ontkennen 

Is Gaza momenteel het paradijs voor liefhebbers van gastronomie? Dat lijkt wel zo als je de video’s moet geloven die je de laatste tijd steeds vaker kan tegenkomen online. De video’s tonen restaurants in Gaza vol eten en marktkramers die manden met vers fruit en groenten aanbieden. De video’s eindigen met een niet mis te verstane boodschap: "Er is voedsel in Gaza. Elke bewering van het tegendeel is een leugen."

Zoals dat gaat op het internet, werden ook deze video’s snel overgenomen en gedeeld door mensen die hoopten ermee viraal te gaan. Maar de video’s zijn niet het werk van een of andere influencer, op zoek naar kliks en views. De video’s komen van officiële kanalen van de Israëlische overheid en hebben een duidelijk doel:  twijfel zaaien over de hongersnood in Gaza. 

Israël heeft wel wat geld over om die boodschap in de markt te zetten. Dat blijkt uit een onderzoek van leden van Eurovision News Spotlight, waar ook VRT NWS aan meewerkte. 

De Gazanen lijden honger. Berichten daarover bereiken al heel de zomer internationale media, waaronder ook VRT NWS.  Op sociale media verschenen vanuit pro-Israëlische hoek regelmatig beweringen die deze berichtgeving in vraag stelden: beelden van ondervoede kinderen worden in twijfel getrokken en fotografen in Gaza die de hongersnood vastleggen, worden er ten onrechte van beschuldigd de honger in scène te zetten. 

Op 22 augustus verklaarde het IPC, de internationale organisatie die verantwoordelijk is voor het monitoren van de honger van de wereld,  officieel dat er een hongersnood gaande is in Gaza-stad. Een dag voor en twee dagen na die verklaring verschijnen op het YouTubekanaal van het Israëlische ministerie van Buitenlandse zaken de video’s die volle markten en open restaurants tonen met de boodschap dat er eten is in Gaza.

Over de restaurants die nog open zijn in Gaza publiceerde VRT NWS al een factcheck. Conclusie? Er zijn wel degelijk nog restaurants en cafés open in Gaza. Maar dat betekent niet dat er overal genoeg voedsel is, of dat er geen hongersnood zou zijn. 

De restaurants moeten soms sluiten omdat er geen voedsel voorhanden is. De prijzen in deze restaurants zijn ook enorm gestegen sinds het uitbreken van de oorlog, waardoor een restaurantbezoek slechts voor een minderheid is weggelegd. 

Ook de video van de markten schetsen een vertekend beeld van de situatie in Gaza. Het merendeel van de beelden die gebruikt worden, zijn gemaakt door de Palestijnse journalist Majdi Fathi. In een interview aan DW Fact Check bevestigt hij dat het om recente beelden uit Gaza gaat, gemaakt op de Al-Sahaba-markt. 

Fathi merkt ook wel op dat fruit en groenten erg duur aan het worden zijn en het merendeel van de Gazanen ze niet kunnen betalen. “Wat er in Gaza ontbreekt, zijn andere voedingsmiddelen zoals vlees, melk, rijst en eieren. Ik heb niets anders gevonden dat ik op de markt had kunnen filmen.” Op zijn Instagramaccount deelt Fathi ook beelden die de honger in Gaza duidelijk laten zien. 

Dat de prijzen in Gaza enorm gestegen zijn, bevestigen  cijfers van de Palestinian Central Bureau of Statistics (PCBS) . Ook meerdere getuigen in Gaza die leden van Eurovision News Spotlight contacteerden, bevestigden de prijsstijgingen.  

Het IPC heeft heel Gaza-stad een fase 5-classificatie gegeven voor de periode 1 juli tot 15 augustus: hongersnood. Dat wil zeggen dat 20 procent van de huishoudens te kampen hebben met extreme voedselonzekerheid en 30 procent van de kinderen lijden aan acute ondervoeding. Het wil niet zeggen dat er ‘geen’ eten in Gaza zou zijn. De gouvernementen Deir el-Balah en Khan Younis zitten voor dezelfde periode in fase 4. De projectie van het IPC is dat beide in de periode 16 augustus tot 30 september ook fase 5 worden.

Van de 1,98 miljoen mensen in Gaza waarvan het IPC de situatie bekeek, zaten er tussen 1 juli en 15 augustus 1 miljoen mensen in fase 4. Dat wil zeggen dat huishoudens "grote tekorten in voedselconsumptie hebben, wat zich uit in zeer hoge acute ondervoeding en oversterfte" of "grote tekorten in voedselconsumptie kunnen opvangen, maar alleen door noodmaatregelen te nemen om in hun levensonderhoud te voorzien en door activa te liquideren."

Zo'n 500.000 mensen zaten volgens het IPC in fase 5: "een extreem tekort aan voedsel en/of niet in staat zijn om in andere basisbehoeften te voorzien, zelfs na volledige inzet van copingstrategieën. Hongersnood, dood, armoede en extreem kritieke acute ondervoeding zijn duidelijk aanwezig." 

Het klopt dan misschien wel dat er voedsel in Gaza is, maar de video’s laten – door enkel open restaurants en gevulde markten te tonen – essentiële context weg. Het Israëlische ministerie van Buitenlandse zaken verspreidt dan ook doelbewust misleidende propaganda. 

Het YouTubekanaal van het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft net geen 100.000 abonnees en zo’n 1.000 video’s online. Volgens de beschrijving is het kanaal “gewijd aan het bevorderen van diplomatieke betrekkingen, economische groei en vriendschap tussen de staat Israël en de natiestaten van de wereld.” 

De video’s over de restaurants en markten Gaza zijn in de korte tijd dat ze online staan samen al 18 miljoen keer bekeken. Toch staan er amper commentaren onder de video’s, wat vreemd is voor video’s met miljoenen views.

De reden daarvoor is dat ze als betaalde reclamevideo’s voor andere YouTubevideo's getoond worden. YouTubegebruikers krijgen de video's dan te zien als een betaalde reclameclip, die voorafgaat aan een andere  video die ze eigenlijk wilden bekijken. Omdat de gebruikers dus niet op de pagina zelf zitten van de video over Gaza, kunnen ze ook geen reactie op de video achterlaten. 

De organisatie die hiervoor betaalt, is het Israeli Government Advertising Agency (IGAA). 

Het IGAA was initieel bedoeld om het toerisme in Israël te promoten. Nu maakt het gebruik van de verregaande reclamemogelijkheden van internetplatformen om de publieke opinie te beïnvloeden en twijfel te zaaien over de hongersnood in Gaza. 

In juni keurde een commissie van de Israëlische overheid, die moet beslissen over het afwijken van normale procedures tijdens veiligheidscrisissen, een aanvraag van het IGAA goed om te werken met Google, X en de Frans en Israëlische reclameplatformen Outbrain/Teads. Het doel was om ‘voorlichtingscampagnes’ ter waarde van 167 miljoen Nieuwe Israëlische Sjekels (NIS), ofwel zo’n 42.8 miljoen euro te verspreiden via de platformen. 

De goedgekeurde contracten, die lopen van 17 juni tot 31 december 2025 , voorzagen in een toewijzing van 150 miljoen sjekel (ongeveer 38,5 miljoen euro) aan YouTube en het advertentieplatform van Google, Display & Video 360, terwijl nog eens 10 miljoen sjekel (2,56 miljoen euro) werd goedgekeurd voor campagnes op X. De Franse en Israëlische advertentieplatforms Outbrain/Teads zouden zeven miljoen sjekel (1,79 miljoen euro) ontvangen.  

In 2024 plaatste het IGAA ongeveer 2000 advertenties via Google, waarvan 900 bedoeld waren voor een binnenlands publiek, terwijl 1100 gericht waren op een internationaal publiek. Van 1 januari tot 5 september 2025 heeft het IGAA al meer dan 4.000 advertenties gepubliceerd via Google, waarvan 50% gericht op een internationaal publiek.

Google reageerde niet op een vraag om reactie.

Op 2 maart 2025 begon Israël met het blokkeren van humanitaire hulp aan Gaza. Sindsdien klonk internationaal steeds luider dat er zich in Gaza een humanitaire catastrofe aan het afspelen was. 

De internationale verontwaardiging leidde in Israëlische media al in maart tot de vraag of het land wel genoeg deed om het standpunt van Israël te verspreiden in de rest van de wereld.  

Oppositielid Moshe Tur-paz zei op X dat er geen internationale ‘voorlichtingscampagne’ was gekoppeld aan de blokkade. Aangezien een dergelijke campagne er niet was, waarschuwde hij dat het “veld van propaganda” aan Hamas laten Israël diplomatieke geloofwaardigheid kost.

Nochtans steekt de Israëlische overheid al langer dan maart geld in campagnes die het Israëlische perspectief in het buitenland moet uitdragen. In december 2024 liet de minister van Buitenlandse Zaken weten dat zijn ministerie 150 miljoen extra kreeg, specifiek bedoeld voor ‘publieke diplomatie’.

Israeli’s spreken over ‘hasbara’, wat uitleggen in het Hebreeuws betekent. Volgens The Times of Israel kwam de budgetverhoging er omdat de publieke opinie in de VS en de rest van de wereld zich tegen Israël keerde als gevolg van de oorlog in Gaza.

De video’s over de restaurants en markten zijn in Engelse , Duitse , Italiaanse en Poolse versies terug te vinden. In het Centrum voor advertentietransparantie van Google is te zien dat de video’s al meermaals als reclame op YouTube zijn gelanceerd. De advertenties richten zich op Europa en de VS. Dat is waar Israël de publieke opinie wil beïnvloeden. 

Tommaso Canetta, coördinator factchecking bij het European Digital Media Observatory , ziet ook  dat het behouden van de steun van Europa en de Verenigde Staten een belangrijke prioriteit is voor de Israëlische regering, die probeert te voorkomen dat het land in een soortgelijke internationale isolatie terechtkomt als Zuid-Afrika aan het einde van het apartheidsregime.

"Ik denk dat het idee achter de Israëlische propaganda en desinformatie is om de sympathie van de westerse publieke opinie in Europa en de Verenigde Staten te winnen. Israël wordt nu geconfronteerd met een ongekend risico op isolatie door de internationale gemeenschap. We hebben gezien dat Frankrijk, na Spanje, misschien het Verenigd Koninkrijk, en in de nabije, misschien niet heel nabije, toekomst zelfs Duitsland, hebben besloten de Palestijnse staat te erkennen. Dit is natuurlijk een enorme diplomatieke nederlaag voor de regering-Netanyahu", aldus Canetta.

De Belgische regering heeft begin september aangekondigd dat België Palestina zal erkennen. De regering heeft wel een aantal voorwaarden aan de erkenning verbonden, zoals het vrijlaten van alle Israëlische gijzelaars en het verwijderen van Hamas uit het bestuur van Gaza. Daardoor kan het wel nog even duren voor de erkenning er ook echt komt. 

Gelijkaardige video's over open restaurants en volle markten waren wel te zien in België, maar het IGAA liet de YouTubevideo's van het ministerie van Buitenlandse Zaken niet specifiek in België als reclame lopen.  Dat wil niet zeggen dat België niet ook het doel is van Israëlische propaganda. Sinds 1 januari 2025 heeft het IGAA al zo’n 200 advertenties gelanceerd die internetgebruikers in België te zien kregen. Die gaan over voedselhulp in Gaza, Hamas en dus ook het Eurovisiesongfestival.  

Wie in België tot recent IPC of “Integrated Food Security Phase Classification” opzocht met Google kreeg als eerste resultaat een gesponsorde link naar een Israëlische overheidswebsite waar het IPC-rapport in vraag werd gesteld. 

Zoals elke oorlog, wordt ook de oorlog in Gaza niet enkel op het slagveld uitgevochten. Die wordt ook gevoerd met dure advertentiecampagnes. Israël geeft miljoenen euro's uit om de publieke opinie in westerse landen te beïnvloeden en met misleidende video's twijfel te zaaien over de humanitaire crisis waarin de bevolking van Gaza zich bevindt.