"De maskers vallen af": CD&V, N-VA en Vooruit vliegen elkaar in de haren over nieuwe rode lijst stikstof

Stikstof. Een mens zou bijna vergeten dat we 2 jaar, een akkoord, een decreet en zelfs een regering verder zijn sinds het dossier de Vlaamse regering in crisismodus duwde. Dezelfde spelers die toen lijnrecht tegenover elkaar stonden, zitten elkaar deze week opnieuw in de haren.

De oorzaak is de rode lijst met de piekbelasters. Dat zijn de landbouwbedrijven die te veel stikstofneerslag veroorzaken op de kwetsbare natuur in de omgeving. Minister van Omgeving Jo Brouns (CD&V) kondigde op 20 augustus aan dat die rode lijst na nieuwe berekeningen teruggebracht werd van 41 naar 11 landbouwbedrijven. Die bedrijven moeten niet meer verplicht sluiten, maar krijgen nog de kans om hun uitstoot te doen dalen.

Meteen rezen er vragen over de manier waarop 30 bedrijven uit de lijst verdwenen waren. De minister gaf aan dat er recentere uitstootdata werden gebruikt uit de jaren 2020, 2021 en 2022, in plaats van die uit 2015 waar de vorige rode lijst mee berekend was.

Maar veel vragen bleven onbeantwoord. Hoeveel van die 30 landbouwbedrijven waren uitgekocht of gestopt? Hoeveel hadden er hun activiteiten zo aangepast dat ze onder de stikstofdrempel belandden? Hoeveel waren er gered door de nieuwe ijkjaren? En stonden er nieuwe bedrijven op de lijst?

De partijen N-VA en Groen eisten dezelfde dag nog inzage in de berekeningsmethode, maar kregen daarop enkel een pdf als antwoord die weinig opheldering bood.

Gisteren werd er een extra bijeenkomst georganiseerd van de commissie Leefmilieu van het Vlaams Parlement, waarin Brouns die vragen moest beantwoorden. Maar die commissie gooide meer olie op het vuur.

Brouns gaf weliswaar meer duidelijkheid over de manier waarop de lijst met driekwart ingekort werd. 11 bedrijven hebben zich laten uitkopen of zijn met steun van de Vlaamse overheid overgeschakeld op een minder belastend type van landbouw. 2 hebben hun uitstoot voldoende verlaagd door extra maatregelen te nemen. En 19 bedrijven bleven onder de lat door de nieuwe ijkperiode 2020-2023.

2 bedrijven belandden dan weer voor het eerst op de lijst.

Maar het waren de KDW's die voor kortsluiting zorgden bij enkele Vlaams Parlementsleden. Die KDW's, of voluit kritische depositiewaarden, zijn de hoeveelheden stikstof die bepaalde types natuurgebied aankunnen. Ze bepalen hoeveel stikstof een landbouwbedrijf in de buurt mag uitstoten. Landbouwbedrijven mogen niet meer dan de helft uitstoten van zo'n KDW.

Volgens verschillende Vlaams Parlementsleden zijn die gebruikte KDW's intussen echter achterhaald. "Het arrest-Nelissen heeft glashelder aangetoond dat beslissingen gebaseerd op oude wetenschappelijke data juridisch geen schijn van kans maken", zo verwees Groen-fractieleider Mieke Schauvliege naar een uitspraak van de Raad van State in juni.

Die vernietigde de vergunning voor een uitbreiding van de steenfabriek in Lanaken omdat daarbij niet de meest recente KDW's gebruikt werden.

"Het is immers helemaal niet zeker dat de 11 bedrijven die nu aangeduid zijn als piekbelasters, ook op basis van de meest actuele gegevens nog steeds de piekbelasters zouden zijn", vervolgde ze. "Misschien zijn er meer, misschien zijn het andere bedrijven. De huidige lijst is dus niet alleen wetenschappelijk achterhaald, maar ook juridisch bijzonder kwetsbaar."

Dat zit zo. Al enkele jaren is duidelijk dat de KDW's die de Vlaamse regering toepast, aan herziening toe zijn. Een derde van de Vlaamse natuur is gevoeliger voor stikstof dan gedacht, zo bleek al uit een INBO-advies dat nog op het bureau belandde van de vorige minister van Omgeving, Zuhal Demir (N-VA).

Haar voormalige kabinetschef, Andy Pieters (N-VA), wees gisteren in de commissie Leefmilieu op een bepaling in het stikstofdecreet. Die stelt dat "alle andere relevante extra gegevens waarover de overheid beschikt" gebruikt moeten worden voor de berekening van de impactscore van landbouwbedrijven. Dat is de mate waarin landbouwbedrijven verantwoordelijk zijn voor de stikstofschade die nabije natuur ondervindt.

Zo houdt Pieters de stikstofstrijd ten tijde van de regering-Jambon warm vanop de banken van het Parlement. In de vorige legislatuur stonden Brouns (als toenmalig minister van Landbouw) en Demir (Omgeving) met getrokken messen tegenover elkaar.

Enigszins opmerkelijk toch, want N-VA zit (ook nu weer) samen met CD&V in dezelfde Vlaamse regering. 

En ook de derde Vlaamse coalitiepartner, Vooruit, spaart zijn kritiek op de nieuwe berekeningswijze niet. Vlaams Parlementslid Bieke Verlinden had het gisteren over "hocus-pocus". Ook zij verwijst naar het arrest-Nelissen. "In mijn ogen biedt deze manier van rekenen geen duidelijke toekomst voor de landbouw. Het zwaard van Damocles blijft boven hun hoofden hangen."

Vandaag loopt de temperatuur tussen de regeringspartijen nog hoger op. Minister Brouns reageerde deze namiddag scherp in een Facebookpost .

"Eens te meer vallen de maskers af. Het is blijkbaar niet alleen bij de partij Groen dat het erom gaat om zoveel mogelijk bedrijven te sluiten? Ook sommige parlementsleden van N-VA en Vooruit hadden die lijst liefst bloedrood gezien. Het lijkt voor hen pas genoeg wanneer ook de laatste landbouwer in Vlaanderen is weggepest."

"Als men vanuit de meerderheid het stikstofdecreet wil openbreken: be my guest."

Het kabinet argumenteert dat de vernieuwde KDW's niet konden gebruikt worden, omdat die pas in juli van dit jaar werden geïntegreerd in het gebruikte rekenmodel. De bedrijven op de rode lijst werden echter al "in de loop van 2024 en de eerste helft van 2025" geïdentificeerd, en in juni gecontacteerd. De nieuwe KDW's kwamen, met andere woorden, te laat.

Het kabinet betwist ook dat er rechtsonzekerheid dreigt. "Door in het decreet 3 vaste referentiejaren (2020, 2021 en 2022) vast te leggen, vermijden we dat er telkens nieuwe of wisselende lijsten ontstaan. Dat geeft duidelijkheid aan landbouwers en bedrijven."

Maar als een bedrijf een nieuwe vergunning aanvraagt, zal het wel moeten aantonen dat de impactscore onder de 50 procent ligt "volgens het actuele model". Dan zullen de nieuwe KDW's dus wel gelden.

Zo moet Brouns, enigszins ironisch, de verdediging opnemen van een berekeningsmodel waar hij zelf niet warm voor loopt, maar dat hij wel moet uitvoeren.

CD&V dwong in 2023, ten tijde van het stikstofakkoord, al af dat de nieuwe regels slechts tot 2030 zouden gelden. Daarna wil de partij naar een nieuw model dat uitgaat van de reële uitstoot van bedrijven, eerder dan van berekeningen aan de hand van modellen.

Toch steekt de kritiek, en dan zeker die van Pieters. Bij het kabinet-Brouns klinkt het dat Pieters als kabinetschef van Demir evengoed op de hoogte was van de komst van nieuwe KDW's, en toch akkoord is gegaan met het stikstofdecreet zoals het is afgeklopt.

Zulke voorzetten trapt Pieters graag binnen. "En dan nu even ernstig, collega Brouns", zo schoot hij vandaag terug op X . "U heeft in de vorige regering iedere stap afgeremd, iedere keuze bestreden, iedere oplossing geboycot, alle wetenschap ontkend. En dan vragen: waarom is dit niet gebeurd? U kent het antwoord. U bent het antwoord."

Vooruit-parlementslid Bieke Verlinden laakt deze namiddag dan weer "de polarisering die de minister in stand houdt, en waarmee hij landbouwers voor zich probeert te winnen. Dat terwijl de enige weg vooruit een type van landbouw is die de natuur mee incorporeert. Daar worden ook onze boeren sterker van, en de samenleving veerkrachtiger."

In 2030 wordt de huidige berekeningsmethode dus sowieso opengebroken. Benieuwd of het onverkwikkelijke schouwspel nog zo lang doorgaat.