De Vlaamse regering snoeit stevig in de lijst met landbouwbedrijven die piekuitstoters zijn van stikstof. Voordien ging het om 41 bedrijven, maar na herberekening blijven er nu nog 11 over. Die bedrijven moeten ook niet meer verplicht sluiten, maar krijgen alsnog de kans om hun uitstoot te verminderen. Al zegt het kabinet-Brouns zelf dat dat een "zeer grote" inspanning wordt.
Van 41 naar 11 piekbelasters: Vlaanderen schrapt in 'rode lijst' van veebedrijven met grootste stikstof-impact
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Minister van Omgeving Jo Brouns (CD&V) had eerder in het Vlaams Parlement aangekondigd dat hij de herziene lijst op 23 augustus bekend zou maken, maar het kabinet laat nu al weten hoeveel bedrijven er overgebleven zijn.
De veel langere 'rode lijst' met 41 bedrijven die de vorige Vlaamse regering onder hoogspanning zette, blijkt ingekort tot 11.
Wat is de "rode lijst"? Dat zijn de veeteeltbedrijven die door de combinatie van hun ligging met hun stikstof- en ammoniakuitstoot de grootste impact hebben op de beschermde natuur in hun omgeving.
De vorige Vlaamse regeringen achtten de impact van die bedrijven zo groot dat hij niet opgelost kon worden. Daarom werden ze verplicht te sluiten tegen 2025, weliswaar tegen een uitkoopvergoeding. De boerderij van de abdij van Averbode groeide bijvoorbeeld uit tot een symboolcase.
De nieuwe lijst bevat niet alleen minder bedrijven. De bedrijven in kwestie krijgen ook meer respijt. Dat werd al ten tijde van het stikstofakkoord van eind 2023 besloten.
De piekbelasters worden niet meer verplicht om te sluiten, maar kunnen hun uitstoot alsnog proberen te drukken. Dat kan bijvoorbeeld door extra investeringen in technologie, door een doorstart te maken naar een ander type van landbouw of natuurbeheer, of door de veestapel te verkleinen.
Ze krijgen daarvoor de tijd tot hun vergunning verloopt, en uiterlijk tot 2030.
Niet gemakkelijk
"Dat neemt niet weg dat het voor elk van deze bedrijven een bijzonder moeilijke boodschap blijft", beseft minister Brouns. "Maar in tegenstelling tot vroeger, bieden we nu eerst de kans om te onderzoeken of bijkomende inspanningen mogelijk zijn om de stikstofuitstoot te verminderen."
"We weten dat deze inspanning zeer groot zal zijn, maar je krijgt wel de kans. We gaan bedrijven niet bij voorbaat sluiten."
Alle bedrijven zijn intussen verwittigd. Om welke bedrijven het precies gaat, deelt het kabinet niet mee "gezien de gevoeligheid van de informatie, zowel emotioneel als bedrijfstechnisch". Wel geeft het kabinet een beeld van de ligging van de bedrijven. Het gaat om 4 Oost-Vlaamse bedrijven, 3 in Antwerpen, 3 in Limburg en 1 in Vlaams-Brabant.
Het zijn allemaal veebedrijven, "van mestkalveren tot melkvee, varkens, kippen...", zegt Brouns.
Het kabinet benadrukt dat die bedrijven niet per se uitzonderlijk veel stikstof uitstoten, maar wel "de pech" hebben van een ongunstige ligging. Het zijn vaak "kleinere, familiale landbouwbedrijven" vlakbij waardevol - door Europa beschermd - natuurgebied, de Natura 2000-gebieden. In de provincie Antwerpen gaat het bijvoorbeeld om het Turnhouts Vennegebied.
De toestand van die gebieden mag niet verder verslechteren. Maar stikstof verrijkt en verzuurt de bodem. Daar profiteert een kwart van de planten van, vooral bramen, grassen en netels. De rest krijgt het er moeilijk door.
Waarom is stikstof zo'n probleem?
Als de stikstofdeeltjes op de grond neerslaan, zorgen ze voor bemesting. Stikstof is normaal vrij schaars in de bodem en planten hebben het nodig om te groeien. Maar als er te veel stikstof neerslaat, gaan bepaalde plantensoorten te hard groeien en terwijl kwetsbare soorten verdwijnen.
Ook insecten en dieren die van die planten leven, krijgen het moeilijk. In water leidt stikstof tot algen die het zuurstofgehalte verlagen, wat slecht is voor vissen en andere waterdieren. Zo vermindert stikstof de biodiversiteit in natuur en water.
Recentere cijfers
Minister Brouns maakte bij zijn aantreden een prioriteit van de herziening van de 'rode lijst'. Het was dan ook een van zijn trofeeën uit het stikstofakkoord. Brouns liet de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) de impactscore van de betrokken landbouwbedrijven "vanaf 0 herberekenen, op basis van objectieve criteria".
"Vroeger keek men naar één moment, nu naar verscheidene jaren", zegt minister Brouns.
De krijtlijnen van die herberekening werden al vastgelegd in het stikstofakkoord. Er werd rekening gehouden met de meest recente cijfers, en dat ook over een langere periode. Een landbouwbedrijf belandde pas op de lijst als het in de periode 2020-2022 minstens 2 jaar verantwoordelijk was voor de helft (of meer) van de stikstofneerslag die de nabije natuur aankan.
Maar de precieze details van de berekening komen we pas volgende week te weten, wanneer de VLM erover zal communiceren.
In landbouwmiddens lag de 'rode lijst' zwaar onder vuur, onder andere omdat die opgesteld was op basis van mogelijk verouderde gegevens uit 2015. In dat jaar ging het nog om meer dan 100 bedrijven. In 2023 was dat aantal al geslonken tot 41, doordat er bedrijven gestopt waren of omgeschakeld naar een ander type landbouw.
Verschillende boeren beweerden ook dat ze veel te laat op de hoogte gebracht werden dat ze zouden moeten sluiten. Zowel minister Demir als de VLM spraken dat echter tegen.
Regionaal nieuws uit Limburg
Gepubliceerd:
