Wat staat er precies in het stikstofakkoord en wat betekent dat voor boeren en bedrijven?

Er komt een versoepeling voor rode bedrijven - een lijst van een veertigtal piekbelasters - waarvan veel stikstof neerslaat in nabijgelegen natuurgebieden. Die rode bedrijven moeten niet meer automatisch dicht. Normaal moest dat tegen 2030, maar ze krijgen nog een kans. Dan moeten ze wel hun stikstofuitstoot serieus verminderen. Kippen- en varkenskwekers bijvoorbeeld kunnen dat doen met luchtwassers die stikstof uit de lucht halen. Zulke aanpassingen brengen grote investeringen met zich mee, maar voor het terugdringen van de emissies wordt wel een vergoeding voorzien.

Zo zou bijvoorbeeld de boerderij van de abdij in Averbode toch open kunnen blijven. Dat eeuwenoude melkveebedrijf groeide uit tot een symbooldossier. De boerderij zou verplicht moeten sluiten omdat de stikstofimpact op de natuur in de buurt te groot is. Volgens minister Rutten zou de boerderij wel een vergunning kunnen krijgen als ze werken met 90 koeien in plaats van de huidige 113.

De verschillende vergunningsdrempels voor industrie en landbouw - waarbij voor de landbouw een strengere drempel geldt - blijven wel behouden. Die drempels krijgen, zoals gevraagd door de Raad van State in het kritische advies op het voorstel van decreet, een duidelijke wetenschappelijke onderbouwing in de tekst.

Zowel voor landbouw als industrie verdwijnt de zogenoemde "onvergunbaarheidsdrempel". Bedrijven die boven de vastgelegde uitstootdrempel uitkomen, kunnen toch een vergunning aanvragen als ze een individuele passende beoordeling uitvoeren. Op die manier kan dossier per dossier bekeken worden. De vraag is wel hoe dat precies zal worden opgenomen in de tekst, want het is niet de bedoeling om elk bedrijf een milieuonderzoek van honderden pagina's op te leggen zoals dat voor Ineos het geval was.

Landbouwers van wie de vergunning volgend jaar afloopt, vallen nog niet onder nieuwe regeling. Veel boeren moeten volgend jaar hun vergunning verlengen en dus een dossier indienen, maar het was onduidelijkheid aan welke voorwaarden ze precies moesten voldoen. Dat zorgde voor veel onzekerheid. Omdat boeren hun dossier niet hebben kunnen voorbereiden op het nieuwe kader - dat op 1 januari zou ingaan - krijgen zij de mogelijkheid om hun huidige vergunning met een jaar te verlengen. Daarvoor moeten ze wel zelf initiatief nemen en zich melden.   

Aan het stikstofakkoord hangt een stevig prijskaartje. Alle maatregelen samen zullen tot en met 2030 3,6 miljard euro kosten. 2,35 miljard daarvan is nog niet opgenomen in de begroting, dat laten de ministers aan de volgende regering.

Het grootste deel van die 3,6 miljard euro gaat naar de boeren. Boeren zullen fors moeten investeren om te zorgen dat hun bedrijven minder stikstof uitstoten. De regering ondersteunt hen daarbij. Bijvoorbeeld voor het aankopen van luchtwassers, installaties die stikstof uit de stallucht filteren. Een deel van het geld dient ook om boeren te compenseren die moeten stoppen omdat ze niet aan de regels voldoen. Ten slotte is er ook budget voorzien om te besteden aan natuurherstel.

Ook het extern salderen krijgt een plaats in het akkoord. Dat systeem laat toe dat een landbouwer de uitstootrechten kan overnemen van een andere landbouwer die ermee stopt. Dat kan vanaf januari 2025, op voorwaarde van een gunstige passende beoordeling en een milieuonderzoek dat aantoont dat het de vooropgestelde reductiedoelstelling niet in het gedrang brengt. Om de periode tot 2025 te overbruggen, komt er een omzendbrief voor het Agentschap Natuur en Bos. Die maakt een individuele beoordeling van een bedrijf mogelijk om de uitstootrechten door te geven.

Ook voor het Turnhouts Vennengebied is er een oplossing. In dat natuurgebied zijn de stikstofproblemen zo acuut dat er eigenlijk niets meer kan worden ontwikkeld in de nabijheid. Nu is beslist om het strikte slot rond het gebied los te laten en te werken volgens de verplichte reductiepercentages die zijn ingeschreven in het G8-scenario, de percentages die nodig zijn om de generieke reductiedoelstelling tegen 2030 te halen.

De regering biedt met het akkoord naar eigen zeggen een robuust vergunningenkader en rechtszekerheid voor ondernemers. Toch is het de bedoeling om de nieuwe regels maar zes jaar te gebruiken. Vanaf 2030 wil de regering opnieuw een ander stikstofbeleid. 

Er is afgesproken om een wetenschappelijke studie te bestellen naar de mogelijkheid om vanaf 2030 op een andere manier naar de problematiek te kijken. Nu ligt de focus voor het naleven van de Europese instandhoudingsdoelstelling sterk op stikstof en stikstofdepositie (zeg maar de neerslag van stikstofverbindingen op de bodem en natuur). Bedoeling is om meer te kijken naar de stikstofuitstoot en naar het bredere plaatje waarbij men bijvoorbeeld ook rekening zou kunnen houden met de effecten van klimaatverandering. Het is ook de bedoeling om opnieuw naar Europa te stappen met de vraag om rekening te houden met de specifieke Vlaamse situatie, met name met Vlaanderen als dichtbevolkte en versnipperde regio.