In kauwgom zitten plastics, maar dat staat niet op verpakking: gezondheidsexperts vragen transparantie van fabrikanten

Op 19 augustus bindt de Nederlandse krant Trouw de kat de bel aan. "Houtlijm. Fietsband. Plastic flesjes. Niet direct waar je aan denkt als je een kauwgompje in je mond stopt. Toch is dit ongeveer waar je op kauwt", schrijft journalist Maarten van Gestel. "Polyvinylacetaat, butylrubber, polyethyleen en een rits andere plastics behoren tot de kerningrediënten van kauwgom."

Die stoffen staan nochtans niet in de ingrediëntenlijst. Dat moet ook niet volgens de Europese regelgeving. Naar de letter is kauwgom immers geen voedingsmiddel, maar een hulpmiddel zoals flosdraad.

Wat je dan wel terugvindt tussen de ingrediënten? De (eveneens Europees gereguleerde) term "kauwgombasis". Dat, zo verduidelijkt de Belgische website van Stimorol , "is het gedeelte van het product dat niet oplost en ervoor zorgt dat je er lang op kunt kauwen." Het garandeert de vorm en de kauweigenschappen van kauwgom.

In die kauwgombasis worden polyvinylacetaat, butylrubber en polyethyleen wel degelijk verwerkt. Dat bevestigt de ICGA, de internationale vereniging van kauwgomproducenten, aan VRT NWS.

"De formule van kauwgombasis verschilt van fabrikant tot fabrikant en is hun intellectueel eigendom", mailt de ICGA. "Maar food-grade (veilig voor contact met voedsel, red.) polyvinylacetaat, butylrubber en polyethyleen horen bij de ingrediënten die toegestaan worden in kauwgombasis."

Toch betwist de ICGA de vergelijking in Trouw met fietsbanden, flessen of houtlijm. "Alle ingrediënten in kauwgombasis moeten voldoen aan rigoreuze veiligheidsstandaarden die opgesteld zijn door toonaangevende voedselveiligheid-regulatoren, en die niet gelden voor vergelijkbare polymeren die gebruikt worden in industriële plastics."

Het gaat dan om regelgeving waar bijvoorbeeld ook plastic kookspatels aan moeten voldoen, zo verduidelijkt een communicatieverantwoordelijke van het ICGA aan de telefoon. De producenten hebben moeten garanderen aan de Europese voedselautoriteiten dat die polymeren geen chemische stoffen afgeven.

VRT NWS contacteerde ook Perfetti Van Melle, de producent van kauwgommerken zoals Mentos Gum, Stimorol, Bubblicious, V6 en Hollywood, maar ontving geen reactie.

Ja dus, er zitten plastics in kauwgom. Maar neen, de kauwgomproducenten doen niets illegaals door dat niet te vermelden bij de ingrediënten.

Toch stellen verschillende Nederlandse immunologen en chemici zich in Trouw vragen bij de huidige gang van zaken. Zij vinden dat die plastics op zijn minst vermeld zouden moeten worden op de ingrediëntenlijst, omdat de kans bestaat dat er bij het kauwen microplastics vrijkomen.

Uit een belronde van VRT NWS blijkt nu dat verschillende Vlaamse experten zich aansluiten bij die oproep. Het gaat om de toxicologen Jan Tytgat (KU Leuven) en Karen Smeets (Centrum voor Milieukunde, UHasselt), professor Biotechnologie Jana Asselman (Universiteit Gent), milieu-epidemioloog Tim Nawrot (UHasselt) en professor Huisartsengeneeskunde Dirk Devroey (VUB).

Zij benadrukken dat er nog maar weinig bekend is over de plastics in kauwgom en hoeveel microplastics (of microscopisch kleine stukjes plastic) er vrijkomen wanneer je erop kauwt. Toch betwijfelt alvast Asselman niet dat er daarbij microplastics vrijkomen. "Dat is evident. Maar hoeveel precies, geen idee."

Het hangt onder andere af van individu tot individu, en hoe stevig je erop kauwt.

De Nederlandse krant Trouw probeert er toch een cijfer op te kleven. Zo zou een studie van de Universiteit van Californië hebben aangetoond dat kauwers gemiddeld 200 tot 600 deeltjes microplastic per kauwgom binnen krijgen.

Maar die studie is nog niet gepubliceerd in een wetenschappelijk tijdschrift, en dus nog niet geëvalueerd door andere experten uit het vakgebied. Enig voorbehoud is dus aangewezen.

Ook Asselman plaatst vraagtekens bij de methodologie en de bevindingen. "Dat zijn zeer voorzichtige inschattingen in het laboratorium die niet altijd even representatief zijn voor wat er in je mond gebeurt. Ze vonden trouwens ook evenveel microplastics in kauwgom met natuurlijke en synthetische harsen", merkt ze op.

We weten dus niet precies hoeveel microplastics kauwgom afgeeft. En weten ook niet hoeveel van die microplastics opgenomen worden door ons lichaam.

Volgens de sectorvereniging ICGA bestaat daar alleszins geen twijfel over. De ingrediënten van kauwgombasis "lossen niet op wanneer erop gekauwd wordt en zelfs wanneer ze ingeslikt worden, worden ze niet opgenomen door het lichaam", zo klinkt het stellig.

Toch is dat helemaal niet zo zeker als de ICGA het graag voorstelt. Ja, de meeste microplastics die vrijkomen door kauwgom, verlaten ons lichaam gewoon met de stoelgang, zegt professor Huisartsgeneeskunde Dirk Devroey (VUB). Maar "de bijzonder kleine microplastics, met een doorsnede van minder dan 1 micrometer, komen wel door de darmwand heen, en komen zo in het bloed terecht."

De staat van het onderzoek is trouwens nog zeer pril, stipt milieu-epidemioloog Tim Nawrot (UHasselt) aan, en de inzichten van gisteren kunnen morgen alweer achterhaald zijn.

"Oorspronkelijk werd gedacht dat micro- en nanoplastics eenvoudig via de ontlasting worden uitgescheiden. Maar recent onderzoek laat zien dat die deeltjes zich via de darm in het hele lichaam kunnen verspreiden, tot in de hersenen."

Aangezien er nog veel onduidelijkheid bestaat over de mate waarin microplastics zich een weg kunnen banen in het lichaam, hoeft het ook niet te verwonderen dat er geen eensgezindheid is over de gevolgen voor de gezondheid.

"We weten nog heel weinig over hoeveel microplastics we als mens binnen kunnen krijgen voor we daar last van hebben", zegt Asselman.

Sommige experten vinden dat een reden om vooral voorzichtigheid aan de dag te leggen. Anderen, zoals professor Huisartsgeneeskunde Devroey, zijn "niet meteen ongerust".

"De samenstelling van die stoffen kan onheilspellend klinken, maar als je kan aantonen dat er via het speeksel nauwelijks iets wordt opgenomen, dan kan je dat als veilig beschouwen", merkt toxicoloog Jan Tytgat (KU Leuven) op.

"Je kan ook argumenteren dat er wereldwijd ontelbaar veel mensen dagelijks kauwgom kauwen zonder dat ze er acute of chronische gevolgen van ondervinden", vervolgt hij. "En er zijn tandartsen die zeggen dat af en toe suikervrije kauwgom kauwen na de maaltijd, goed is tegen tandbederf. Ook dat effect moet je ertegen afwegen."

Nawrot hoort dan weer bij het kamp dat pleit voor het voorzichtigheidsprincipe. "Bij fijnstof en roet hebben we gezien dat kleine deeltjes vanuit de longen naar het bloed en alle organen kunnen doordringen, waardoor ontstekingsreacties, DNA-schade en andere gezondheidseffecten ontstaan. Voor micro- en nanoplastics geldt een vergelijkbare reden tot voorzichtigheid. Het onderzoek loopt volop."

"Wat we wel vermoeden", vult Asselman nog aan, "is dat als we elke dag microplastics binnen blijven krijgen, niet alleen via kauwgom maar vanuit verschillende voedingsbronnen, dat bij zal dragen tot de chronische ziekten van onze tijd. Denk aan obesitas, diabetes, ontstekingen, heel wat allergieën."

"Maar zeker bij kauwgom hoeven we ons nu ook niet extreem veel zorgen te maken. Het zijn geen dingen die we elke dag gebruiken. Het is vooral belangrijk om te focussen op gezonde voeding en beweging, en alcohol en roken te vermijden. Dat zal een veel groter verschil maken dan eventuele microplastics die je via kauwgom binnen krijgt."

Ze mogen het risico dan wel verschillend inschatten, de 5 Vlaamse experten zijn het er (net zoals hun Nederlandse collega's) over eens dat de plastics op de ingrediëntenlijst moeten staan. Zo weet de klant waar hij op kauwt, en kan hij zelf beslissen.

"Het lijkt me niet meer dan normaal dat de ingrediënten op de verpakking staan en dat de consument daar duidelijk zicht op heeft", vindt Asselman. "Het leeft ook bij de mensen: waar zit plastic in en waar komt het allemaal vandaan? Dan kan de consument nog zeggen: ik wil die kauwgom wel nog, voor mij maakt het niet uit. Of hij kan beslissen om een kauwgom met een natuurlijke polymeer te kiezen, want die bestaan ook, of helemaal geen kauwgom meer kauwen."

"Men moet correct informeren over wat er in kauwgom zit", zegt ook Devroey. Tytgat verwoordt het dan weer zo dat "producenten zeker beter zouden mogen aangeven wat er precies in zit."

Smeets, die benadrukt dat ze zelf nog geen onderzoek heeft gedaan naar plastics in kauwgom, noemt transparantie niettemin "essentieel", "zeker bij intentionele toevoegingen, te meer omdat blootstelling uit meerdere bronnen de totale gezondheidsbelasting kan vergroten."

Ook Nawrot vraagt om transparantie, ook in andere producten dan kauwgom. "We moeten ons er ook van bewust zijn dat er ook in veel andere zaken plastics zitten. Bij tandpasta wordt soms zelfs als verkoopsargument vermeld dat het er niet in zit."

Microplastics zijn alomtegenwoordig in het milieu en in het menselijk lichaam. De mislukte VN-plastics-top in Genève vorige maand bracht het probleem opnieuw onder de aandacht. Toen slaagden de 180 deelnemende landen er niet in om een verdrag te sluiten dat de wereldwijde plasticvervuiling moet beteugelen.

Nochtans groeit het inzicht dat die plastics niet vergaan in het milieu, maar daar afbreken tot microplastics (kleiner dan 5 millimeter) en nanoplastics (kleiner dan 1 duizendste van een millimeter). Ze duiken intussen overal op, van de diepzee tot de noordpool en zelfs ons lichaam.

Dat is niet alleen het gevolg van vervuiling. Ook plastic drinkflessen, snijplanken, doosjes of kleding kunnen plasticdeeltjes afgeven. Microplastics worden soms ook bewust toegevoegd aan schoonheidsproducten of cosmetica.

Micro- en nanoplastics zitten intussen in al onze organen. Dat weten we met zekerheid. "Alleen weten we nog onvoldoende over de hoeveelheden. Dat is zeker het geval bij nanoplastics, die moeilijk op te sporen zijn", vertelde Nelly Saenen (Centrum voor Milieukunde, CMK) vorige maand nog aan VRT NWS in het kader van de plastictop.

Die partikels kunnen op verschillende manieren inwerken op ons lichaam, legde Saenen toen uit. "Enerzijds heb je de plastic partikels op zich, maar anderzijds ook de chemische additieven die aan plastics zijn toegevoegd. Die kunnen gevaarlijke stoffen door het lichaam meenemen, zoals bisfenol A, een stof die hormoonverstorend kan werken."

Verder zijn er studies die plasticdeeltjes in ons lichaam in verband brengen met ontstekingen en Alzheimer.

UHasselt, waar het CMK deel van uitmaakt, heeft verschillende onderzoeken lopen, onder andere over de invloed van microplastics op de placenta en in hoeverre ze door de darmwand heen kunnen dringen.

"Er is zeker bezorgdheid", zei Saenen. "Om eerlijk te zijn: het onderzoek naar microplastics in ons lichaam is pas de laatste 10 jaar op gang gekomen. Naar fijnstof wordt al 70 jaar onderzoek gedaan."