Een veto van de Poolse president kan grote gevolgen hebben voor honderdduizenden Oekraïners die wonen en werken in Polen. De president heeft de hernieuwing van een wet over de speciale bescherming van Oekraïners in Polen tegengehouden. Dat kan problemen veroorzaken bij de tewerkstelling van Oekraïners, terwijl die heel belangrijk zijn op de Poolse arbeidsmarkt.
Veto van Poolse president maakt lot van Oekraïense vluchtelingen (en Poolse economie) onzeker
Paulien Lambert
Gepubliceerd:
In het kort:
De Poolse president heeft een veto uitgesproken tegen de verlenging van een wet die speciale bescherming biedt aan Oekraïense vluchtelingen in Polen.
Dit zorgt voor onzekerheid over de verblijfs- en arbeidsrechten van zo'n 1,5 miljoen Oekraïners, die belangrijk zijn voor de Poolse economie.
President Nawrocki wil dat alleen werkende Oekraïners recht hebben op kindergeld. "We kunnen geen onschuldige kinderen straffen, omdat hun ouders hun job verliezen", reageert de minister van Werk op X.
De Poolse regering werkt aan een nieuw wetsvoorstel, waarover het parlement begin september zal stemmen.
Een van de belangrijkste bevoegdheden van de Poolse president is dat hij een veto kan uitspreken tegen wetgeving. Dat is exact wat Karol Nawrocki, die nog maar 3 weken geleden de eed heeft afgelegd, meteen heeft gedaan. Zijn veto kan mogelijk grote gevolgen hebben.
Sinds de invasie van Rusland in Oekraïne in 2022 geldt in heel Europa een speciale bescherming voor Oekraïense vluchtelingen. Daardoor moesten Oekraïners die gevlucht waren voor de oorlog, geen lange en moeilijke procedure doorlopen om in Europa te mogen verblijven en werken.
In Polen is aan die Europese wet ook een nationale wet gekoppeld, die die speciale bescherming nog meer in detail heeft uitgewerkt. Het gaat dan over de regels over werken, toegang tot de gezondheidszorg en onderwijs, en andere sociale voordelen.
De verlenging van de geldigheid van die wet, houdt de Poolse president nu tegen.
Tegelijk heeft hij een eigen wetsvoorstel ingediend, dat de toegang tot sociale voordelen voor Oekraïners zou verstrengen.
Nawrocki wil onder meer dat alleen werkende Oekraïners in Polen kindergeld krijgen. Het gaat om een pakket van 800 zloty per maand, dat is zo'n 190 euro.
Cijfers versus slogans
Het idee om het recht op kindergeld voor Oekraïners te beperken, werd gelanceerd tijdens de campagne voor de presidentsverkiezingen.
Maar ook toen al was duidelijk dat het vooral een populistische campagneslogan was, want de overgrote meerderheid van de Oekraïners in Polen is aan het werk.
Volgens cijfers van de Poolse Nationale Bank was in 2024 zo'n 76 procent van alle Oekraïners in Polen actief op de arbeidsmarkt. Een onderzoek van de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties berekende voor datzelfde jaar dat zonder de Oekraïners het BBP van Polen bijna 3 procent lager zou hebben gelegen.
Experten stellen zich dus de vraag of het wel de moeite loont om het kindergeld af te pakken van een relatief kleine groep. Volgens het Poolse ministerie van Binnenlandse Zaken kunnen de kosten voor de Poolse overheid oplopen tot 8 miljard zloty, zo'n 1,9 miljard euro. Bovendien is er een groter risico dat Oekraïners in het zwart zouden werken, en de Poolse staat zo inkomsten uit belastingen zou mislopen.
Daarnaast klinkt er veel bezorgdheid uit de zakenwereld. Oekraïners zijn een essentieel onderdeel van de beroepsbevolking in Polen. Ze maken zo'n 5 procent uit van alle werkkrachten. Vooral in de industrie, bouw, handel, horeca en logistieke sector werken er veel. Met het lot van zo'n grote groep spelen, is gevaarlijk voor de economie, klinkt het.
Mogelijke gevolgen
Als de wet over de regulering van de speciale bescherming van Oekraïners in Polen binnen een maand zou vervallen, is het niet zo dat alle 1,5 miljoen Oekraïners in Polen meteen zouden moeten vertrekken. Ze zijn immers beschermd door de bepalingen over speciale bescherming op Europees niveau.
Het grootste probleem is, volgens experten in Poolse media, de rechtsonzekerheid die zal volgen. Als honderdduizenden Oekraïners niet meer binnen het bestaande kader zouden kunnen werken in Polen, zou dat grote administratieve problemen kunnen opleveren voor hun tewerkstelling.
De Oekraïners die al voor de oorlog in Polen waren, staan er het slechtst voor. Een groot deel van hen heeft verblijfsvergunningen kunnen verlengen onder de regels van de speciale bescherming. Maar als die niet verlengd zouden worden, zouden ze maar een maand hebben om die op een andere manier te verkrijgen.
En dat is zo goed als onmogelijk. Daarom zouden zo'n 600.000 tot 700.000 Oekraïners mogelijk Polen binnenkort moeten verlaten.
Hardere houding tegenover Oekraïense vluchtelingen
De vraag is dus of chaos kan worden vermeden. De regering van premier Donald Tusk zegt dat ze nu werkt aan een nieuw wetsvoorstel, waarover gestemd zal worden in het parlement begin september.
Enkele regeringsleden waren scherp voor de president toen die zijn veto aankondigde. "We kunnen geen onschuldige kinderen straffen, omdat hun ouders hun job verliezen", schreef de minister van Werk verontwaardigd op X.
Maar president Nawrocki heeft gezegd dat hij over de inperking van het kindergeld niet van gedachten zal veranderen.
De hele kwestie is tekenend voor de veranderde houding van Polen tegenover Oekraïne. Veel Polen zijn de oorlog in hun buurland beu, en zijn ook minder bereid om te helpen, blijkt uit cijfers.
Dat dat sentiment zich nu ook vertaalt in politieke beslissingen, is dus geen verrassing. Al blijft het onduidelijk wat precies de impact zal zijn - en wie de dupe.
