Karol Nawrocki is de nieuwe president van Polen. Hij volgt Andrzej Duda op die na 2 ambtstermijnen niet langer herkiesbaar was. Wat betekent de komst van Nawrocki, zowel op binnenlands als buitenlands vlak? De kersvers president staat kritisch tegenover de Europese Unie en is tegen NAVO-lidmaatschap voor Oekraïne. Premier Donald Tusk kondigt in elk geval aan dat hij het vertrouwen van het parlement zal vragen.
Wat betekent de overwinning van Nawrocki voor Polen en Europa? "Premier Tusk zal met de handrem op blijven besturen"
De president van Polen heeft niet zo veel macht, die ligt bij de regering en de premier. De president beschikt wel over vetorecht. Hij kan wetten blokkeren. President Duda zat in het kamp van de oppositie waardoor premier Donald Tusk en zijn pro-Europese regering (met 3 partijen) de grote beloftes niet helemaal kon waarmaken. Tot ongenoegen van heel wat Polen. "Met de liberaal Rafal Trzaskwoski had er een doorstart kunnen komen. Die komt er niet. Premier Tusk had de overwinning hard nodig. De situatie blijft nu hetzelfde", legt VRT NWS-buitenlandjournalist Paulien Lambert in De Ochtend (Radio 1) uit.
Wat met de nationale politiek?
Wat betekent de komst van Nawrocki concreet? Een groot deel van de hervormingen zullen uitblijven, voorspellen experts. Lambert: "Het gaat onder meer over rechtspraak. Polen had onder de vorige regeringen problemen gekregen met de EU, omdat de rechtspraak niet meer onafhankelijk was met de benoeming van rechters." Ander dossier is het abortusdossier. "Polen kent een van de strengste abortuswetten van Europa. Tusk wilde die wetten versoepelen." Dat zit er allicht niet meer in.
Wat met de internationale politiek?
Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen heeft Nawrocki gefeliciteerd op X. "Ik heb er vertrouwen in dat de EU de goede samenwerking met Polen zal voortzetten. We zijn allen sterker in onze gemeenschap van vrede, democratie en waarden", schrijft ze.
Maar is dat zo? Hendrik Vos, professor Europese politiek (UGent), vreest "geen onmiddellijke catastrofe". "De partij van Nawrocki, Recht en Rechtvaardigheid (PiS), levert momenteel ook de president."
Nationalistische figuren zijn stoorzenders in Europa
professor Hendrik Vos
Vos stelt dat de president de controle heeft en dat premier Tusk "met de handrem" zal regeren. Als reactie op de verkiezing van Nawrocki zegt Tusk dat hij zo snel mogelijk het vertrouwen van het parlement zal vragen. "Er was de hoop dat het hele Poolse politieke systeem in het centrum zou komen te zitten. Dat zou Polen meer macht geven in Europa. Het had ook makkelijker geweest om op een aantal dossiers door te werken, zowel in Polen zelf als in Europa." Die kans is nu verkeken. Nawrocki heeft de stempel van euroscepticus. "Hij is een nationalistisch figuur. Dat zijn geen mensen die uit de EU willen stappen, kijk naar Viktor Orbán (Hongarije)", verduidelijkt Vos. "Maar het zijn ook geen mensen die geneigd zijn tot compromissen. Het zijn stoorzenders in Europa die te pas en te onpas dreigen met veto's. Dat is hinderlijk voor Europa."
Vos denkt dat er ook kritischer zal gekeken worden naar de oorlog in Oekraïne. "Er was een grote eensgezindheid om Oekraïne te steunen, ook de rechtse partijen zaten op dezelfde lijn. Maar in de kiescampagne zag je dat er barsten zijn. Er is moeheid opgetreden. De voortrekkersrol van Polen binnen Europa voor Oekraïne zou moeilijker kunnen beginnen te liggen."
