Geen wapenstilstand in zicht in Oekraïne, maar toch wel Amerikaanse 'veiligheidsgaranties' en mogelijk zelfs een gesprek met Poetin: bekijk je het internationale topoverleg in het Witte Huis door een roze bril, dan lijkt het eindelijk iets te hebben opgeleverd. Maar doorgewinterde experten trekken toch eens een wenkbrauw op: "Rusland zit hier niet op te wachten."
Is einde oorlog in Oekraïne wat dichterbij gekomen na topontmoeting in Witte Huis? "Nee, dit was politiek theater"
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
In het kort:
De topontmoeting in het Witte Huis heeft geen doorbraak opgeleverd voor een einde aan de oorlog in Oekraïne; er is geen wapenstilstand afgesproken.
Amerika-kenner Björn Soenens noemt het overleg "politiek theater" en stel dat "Trump vooral heeft genoten van de aandacht die hij kreeg van de Europese leiders."
Veiligheidsgaranties voor Oekraïne blijven vaag en Rusland toont geen bereidheid tot onderhandelingen; volgens experten is het optimisme over vrede niet gerechtvaardigd.
Oké, een nieuwe catastrofe, zoals de openlijke ruzie tussen Zelensky en Trump in februari in het Witte Huis, heeft zich niet voorgedaan en dat lijkt voor velen al een enorme overwinning. Maar of het einde van de oorlog in Oekraïne nu een stap dichterbij gekomen is, daarover is Amerika-kenner bij VRT NWS Björn Soenens stellig: "Nee. Dit was politiek theater. Trump heeft vooral genoten van de aandacht die hij kreeg van de Europese leiders."
Soenens wijst naar de resultaten - of het gebrek daaraan - van dit topoverleg. "De Europese leiders wilden Trump op de Europese lijn krijgen. Met name dat er eerst een wapenstilstand moet komen voor er onderhandeld wordt over vrede. Dat is niet gelukt. Op dat vlak zit Trump volledig op Poetins lijn. De Russen kunnen dus gewoon blijven doorvechten."
"Ook die veiligheidsgaranties, die deel zouden uitmaken van een vredesakkoord, zijn vaag", merkt Soenens op. "Poetin heeft gisteren nog gezegd dat hij geen NAVO-troepen zou dulden in Oekraïne. Ja, wie moet dan die veiligheidsgaranties bieden? De Afrikaanse Unie?"
Stuk slechter
Ook Laurien Crump, buitenlandexpert aan het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis, verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen, waarschuwt op dat vlak voor overdreven optimisme.
"Die veiligheidsgaranties worden natuurlijk door president Zelensky in dank aanvaard. Hij is al heel blij dat Trump zijn handen niet volledig meer van Oekraïne af trekt, wat hij in het verleden wel leek te doen. Een paar maanden geleden werd de militaire steun aan Oekraïne nog volledig stopgezet."
Dat Poetin nog steeds meer gebied wil - meer dan hij al veroverd heeft - en dat Trump daarin mee lijkt te gaan: dat ziet er nog behoorlijk slecht uit
Laurien Crump, buitenlandexpert aan het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis, Radboud Universiteit Nijmegen
"Maar een aantal maanden geleden werd nog over een Amerikaanse 'backstop' gepraat, een soort veiligheidsvangnet. Inmiddels gaat het over een 'coördinerende rol', dat is toch weer een tandje minder. Wat we met Trump steeds zien is dat we allemaal zo schrikken van wat hij roept, doet en zegt. Als hij dan een heel klein beetje gas terugneemt, halen we allemaal heel opgelucht adem. Maar als je dit vergelijkt met wat we een half jaar geleden hadden gehoopt, ziet het er een stuk slechter uit voor Oekraïne."
"Nog altijd ligt het ruilen van gebied van Oekraïne op tafel. Het gekke is zelfs dat door Trump wordt verondersteld dat het gebied dat Poetin veroverd heeft al van Rusland is en dat er dan nog gebied wordt geruild dat nog niet van Rusland is. Dat Poetin nog steeds meer gebied wil - meer dan hij al veroverd heeft - en dat Trump daarin mee lijkt te gaan: dat ziet er nog behoorlijk slecht uit."
Geen weken, maar jaren
Met enig optimisme kan je nochtans stellen: de lijnen worden tenminste open gehouden en dat is diplomatiek erg belangrijk om tot het einde van de oorlog te komen. Soenens: "Echte onderhandelingen, dát zou een grote doorbraak zijn. Maar Rusland zit daar niet op te wachten. Dus we moeten eerder sceptisch zijn. Dit is louter diplomatie voor de camera's."
Laurien Crump knikt. "Poetin heeft er in dat telefoongesprek van gisteren met Trump niet meteen negatief op gereageerd. Maar hij zal ook hebben beseft dat Trump daar met de Europese leiders zat, dus die druk was hoog."
"Maar Poetin is natuurlijk niet van gisteren. Hij kan weer allerlei voorwaarden gaan stellen om het überhaupt over zo'n gesprek te hebben. Een top met Zelensky en Poetin ligt dichterbij dan ooit, maar of dat binnen 2 weken zal gebeuren, betwijfel ik ten zeerste."
"Op zondag zei de Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio nog dat we nog niet aan het begin van een vredesakkoord zitten. Dat is wel andere taal dan Trump die zei dat we het 'gisteren hadden kunnen beslechten'. Een gesprek tussen die leiders is wel een noodzakelijke stap, maar zo'n diplomatiek proces kan zeker nog maanden duren."
Nobelprijs
"Het rare is", zo merkt Soenens nog op, "dat Europa en de NAVO wel achter Oekraïne staan in dit conflict, maar de VS zich lijkt op te werpen als een soort Zwitserland, als een bemiddelaar. Nochtans is er in dit conflict toch een duidelijke agressor."
We onderschatten dat hier in Europa: Trump is écht uit op die Nobelprijs voor de Vrede
Björn Soenens, Amerika-kenner bij VRT NWS
"Het einde van dit conflict kan Trump dan ook iets opleveren: de VS moet minder steun en aandacht geven aan Oekraïne. Het leidt bovendien de aandacht af van de zaak-Epstein, waarin Trump de laatste tijd weer genoemd werd."
"In plaats daarvan kan Trump zich opwerpen als 'redder van de wereld', de 'peacemaker-in-chief'. Gisteren nog suggereerde hij dat hij al 6 internationale conflicten heeft opgelost. Want we onderschatten dat hier in Europa: Trump is écht uit op die Nobelprijs voor de Vrede. Hij wil de indruk wekken dat hij de man is die conflicten oplost en die vrede kan bewerkstelligen."
