Een derde van de Vlaamse natuur blijkt nog gevoeliger te zijn voor stikstof dan tot nu toe werd aangenomen. Daardoor zouden sommige maatregelen van het stikstofakkoord onvoldoende kunnen zijn om die Vlaamse natuur te beschermen. Maar voorlopig moet de Vlaamse regering nog niet terug naar de tekentafel.
Een derde van Vlaamse natuur nog kwetsbaarder voor stikstof dan gedacht, blijkt uit nieuw rapport
Uit een advies van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO), dat er kwam op vraag van toenmalig minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) blijkt dat minstens 36.000 hectare Vlaamse natuur nog gevoeliger is voor stikstof dan werd aangenomen.
Het advies, dat in augustus bezorgd werd aan haar kabinet, is niet openbaar gemaakt, maar het online magazine Apache kon het inkijken. De conclusies uit het rapport die Apache beschrijft, werden door INBO bevestigd aan onze redactie.
Vooral natte bostypes (goed voor zo'n 30.000 hectare natuurgebied) en droge heide, landduinen en struwelen (6.800 hectare) blijken extra kwetsbaar. Voor die natuurtypes verlaagt het INBO de zogenaamde kritische depositiewaarde (KDW) het sterkst. De KDW is de hoeveelheid stikstof waar zo'n natuurgebied maximaal aan blootgesteld mag worden.
Momenteel hanteert de Vlaamse overheid een wetenschappelijk kader waarin de KDW's voor 75 verschillende habitattypes is vastgelegd. In het nieuwe advies verlaagt het INBO de KDW voor 42 van de 75 habitattypes.
De lat voor omliggende bedrijven en boeren van die 42 habitattypes komt daardoor hoger te liggen. Zij hebben in principe minder uitstootmarge.
Stikstofakkoord misschien terug naar de tekentafel
Dat betekent dat sommige maatregelen van het huidige stikstofkader, de zogenaamde PAS (of "Programmatische Aanpak Stikstof"), mogelijk niet voldoen om Vlaamse natuur te vrijwaren die vaak Europees beschermd is.
In november vorig jaar bereikte de Vlaamse regering een felbevochten akkoord over dat kader. Dat legde vast aan welke voorwaarden bedrijven en boeren die stikstof uitstoten, moeten voldoen. Zo wilde de regering vermijden dat er geen vergunningen meer uitgereikt zouden kunnen worden voor nieuwe projecten.
Maar het advies met de vernieuwde KDW's is niet bindend. De regering is dus niet verplicht er meteen een gevolg aan te geven, zegt professor Omgevingsrecht Aube Wirtgen (VUB). Het stikstofakkoord staat dus nog niet op de helling.
Dat zou evenwel kunnen veranderen als de regering terug naar de tekentafel gestuurd zou worden om een nieuw stikstofkader uit te tekenen.
En die kans bestaat. Er lopen momenteel immers verschillende procedures tegen de huidige PAS. De Boerenbond stapte naar het Grondwettelijk Hof omdat hij vond dat de landbouw benadeeld werd. Ook de natuurverenigingen deden dat, maar dan omdat het stikstofkader slecht onderbouwd zou zijn.
Het is nog niet duidelijk wanneer het Grondwettelijk Hof een uitspraak zal doen. Maar als het Hof oordeelt dat de PAS aangepast moet worden, zal de regering wél rekening moeten houden met de scherpgestelde stikstofwaarden in het nieuwe advies van het INBO.
Overigens is de huidige PAS wellicht een aflopend verhaal. Het Vlaams regeerakkoord zet de deur open voor een nieuwe versie vanaf 2031. Die zou niet meer uitgaan van de natuurgebieden en de stikstofneerslag die die te verwerken krijgen, en dus van de KDW's die bepalen waar de stikstofgrens ligt.
Er zou een nieuwe benadering in de plaats komen op basis van de stikstofhoeveelheden die verschillende (landbouw)bedrijven effectief uitstoten. Die koerswijziging komt er in de eerste plaats op vraag van de landbouw.
Maar de huidige PAS geldt dus nog zeker 6 jaar. Dat is het resultaat van een felbevochten compromis tussen (vooral) N-VA en CD&V. Het stortte de vorige Vlaamse regering in verschillende crisissen en leidde onder andere tot grootschalige boerenprotesten. Binnen de nieuwe Vlaamse regering kijkt niemand ernaar uit om aan het huidige akkoord te morrelen.
