Vandaag wordt een uitzonderlijk korte dag: waarom de aarde iets sneller rond haar as draait dan normaal

Vandaag draait de aarde net iets sneller om haar as dan normaal. Niet zo snel dat je er misselijk van wordt, maar wel genoeg om de dag met zo'n 1,25 milliseconden in te korten. Die 'tussensprints' zijn op zich geen reden tot paniek, weet Katrien Kolenberg, professor astrofysica aan UA en VUB.

"Net als een schaatser zijn armen intrekt om sneller te draaien, kan de aarde versnellen of vertragen", aldus Kolenberg. "De dag zal ongeveer 1,25 milliseconden minder lang duren dan normaal." In plaats van de gebruikelijke 86.400 seconden zal de aarde er dus 86.399,99875 seconden over doen. "Een verschil korter dan een knipoog."

De reden voor die kortere dag is dat er een paar zaken op hetzelfde moment gebeuren, die te maken hebben met de massaverdeling op aarde en externe krachten de maan. "Eerst en vooral staat de maan momenteel een beetje verder weg van de evenaar dan gewoonlijk. Daardoor komen de getijdenbergen, net zoals de armen van die ballerina, dichter bij de aarde en zal die sneller draaien."

"Tegelijkertijd beïnvloeden weerpatronen en luchtdruksystemen de atmosfeer van onze planeet. We merken ook dat de kern van de aarde trager draait en om het evenwicht te behouden, zal de buitenkant daardoor sneller draaien."

Wat wel opvalt, is dat die versnelling ondertussen al de derde is deze zomer (-1,36 milliseconden op 10 juli en -1,34 milliseconden op 22 juli) en dat dit tegen de trend in gaat. Sinds onze aarde 4,5 miljard jaar geleden ontstond, duren onze dagen steeds langer. In het begin duurde die 10 uur en 1,5 miljard jaar geleden 20 uur.

Dat is in hoofdzaak omdat de afstand tussen de aarde en de maan stelselmatig groter wordt. Hoe verder de maan van ons verwijderd is, hoe zwakker zijn aantrekkingskracht op de lange termijn en hoe trager de aarde draait. Daarom is er sinds 1972 al 27 keer een schrikkelseconde aan een jaar toegevoegd om zo wat tijd in te halen.

Maar als de versnellingen vaker voorkomen, zullen we het tegenoverstelde moeten doen en een negatieve schrikkelseconde invoeren. Daarbij wordt dus één seconde van het jaar afgetrokken. 

Op zich zijn die verschuivingen geen reden tot paniek, stelt prof. Kolenberg gerust. "Wij zullen er niets van merken, maar voor hoogtechnologische systemen is het wel belangrijk."

Satellieten die deel uitmaken van GPS-systemen vliegen aan hoge snelheid rond onze aarde en moeten hun positie heel nauwkeurig kunnen bepalen.

Het is ook niet duidelijk hoe ze op een eventuele invoering van een negatieve schrikkelseconde zullen reageren. Net als bij de overgang naar een nieuw millennium zijn veel systemen daar niet op voorhand op aangepast.