"12 keer zoveel als Rusland en 4,5 keer zoveel als China": waarom vergelijken met NAVO-uitgaven moeilijk is     

Het debat over de NAVO-norm van 5 procent leidt onder andere op sociale media  tot heel wat vergelijkingen tussen NAVO-uitgaven en defensie-uitgaven van andere wereldspelers.  

Zo zouden volgens de Nederlandse politicus Jimmy Dijk "Europese NAVO-landen tot 6 keer zoveel aan defensie gaan uitgeven als Rusland als de NAVO-norm naar 3,5 procent verhoogd wordt." 

Ook in Vlaanderen wagen politici zich aan vergelijkingen. In zijn podcast 'Kantelpunt' (die onder andere op YouTube staat), zegt Peter Mertens, algemeen secretaris van de PVDA en federaal parlementslid, het volgende: 

"Vandaag geven de NAVO-landen al 12 keer zoveel uit als Rusland en 4,5 keer zoveel als China. Dat is de situatie dus vóór de verhoging naar de 5 procent", klinkt het. 

Maar kloppen die cijfers? 

Navraag bij de PVDA leert ons dat de bron voor deze uitspaak de brochure "Geen NAVO Oorlogstop" is van ‘Stop wapenhandel’, ‘VD amok’ en ‘De nieuwe vredesbeweging’. Die vredesorganisaties komen naar eigen zeggen "in actie rond de top".  

Over de NAVO-uitgaven zegt de brochure "dat die ruim twaalf keer zoveel als Rusland zijn, en vierenhalf keer zoveel als China." Volgens de PVDA baseert de brochure zich op cijfers die betrekking hebben op het jaar 2023. 

Volgens de partij blijft de verhouding min of meer gelijk voor 2024. "Wat Rusland betreft, zijn de verhoudingen in 2024 gelijklopend aan die van 2023: de militaire uitgaven van de NAVO waren 10 maal groter dan Rusland (tegenover 12 keer in 2023 red.)," antwoordt de woordvoerder ons per e-mail. "Voor China blijft de verhouding in 2024 quasi dezelfde. In 2024 gaf de NAVO 4,8 keer meer uit dan China.” (Tegenover dus 4,5 in 2023, red.)  

Puur wiskundig klopt de vergelijking min of meer, zeggen experten. 

De meest relevante cijfers over defensie-uitgaven vinden we terug bij het Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) of bij het International Institute for Strategic Studies (IISS) . Ook bij de NAVO zelf vinden we cijfers terug. In de tabel hieronder zien we de cijfers per bron (voor het SIPRI noteren we cijfers voor zowel 2024 als 2023; voor het IISS en de NAVO enkel die van 2024. Cijfers voor Rusland en China zijn schattingen, vandaar de vierkante haakjes).

Uit de cijfers van SIPRI voor 2023 blijkt dat de NAVO wiskundig gezien inderdaad grofweg 12 keer zoveel zou uitgegeven hebben als Rusland en 4,5 keer als China. 

Voor 2024 zou het gaan om respectievelijk 10 keer zoveel als Rusland en 4,8 keer zoveel als China, zoals de PVDA ook zei. 

Volgen we de cijfers van het IISS voor 2024, dan zou het gaan om 10 keer zoveel als Rusland en 6 keer zoveel als China. 

Wiskundig klopt de claim dus min of meer. Maar toch is de vergelijking volgens experten niet correct. Waarom niet? 

"Je kan de NAVO niet één op één vergelijken met Rusland of China", zegt politicoloog Yf Reykers (Maastricht University). "Met een dollar in de VS kan je meer of minder kopen dan in Europa of in Rusland of China."

Het is met andere woorden van belang om de cijfers te corrigeren naar koopkracht. 

Het IISS doet een poging . Voor Rusland zouden de cijfers voor 2024 en gecorrigeerd naar koopkrachtpariteit neerkomen op 461,6 miljard dollar (in plaats van 145,9 miljard dollar) en voor China op 476,7 miljard dollar (in plaats van 235 miljard dollar). 

Een vergelijking die rekening houdt met de koopkracht toont dus andere verhoudingen. Maar dan nog zouden de NAVO-landen in 2024 ongeveer 3 keer zoveel hebben uitgegeven als Rusland en ook 3 keer zoveel als China. 

Er zijn nog zaken die de vergelijking bemoeilijken, zegt Reykers. 

"Rusland en China zijn autoritaire regimes die zo goed als alle middelen kunnen oproepen zonder democratische verantwoording. Dat lukt niet in het geval van de NAVO-landen."

"Een bijkomende complexiteit is dat de 32 NAVO-lidstaten autonome staten zijn die hun budgetten individueel kunnen inzetten. Iedere actie hangt af van consensus en iedereen kan zelf beslissen over de middelen die ingezet worden. Dat kan je niet zomaar vergelijken met de middelen die Rusland of China inzetten."

Ook Wannes Verstraete, doctoraatsonderzoeker aan de VUB en verbonden aan het Egmont Instituut, vindt de vergelijking “te simplistisch”. 

"Deze budgetten 1 op 1 vergelijken is niet eerlijk omdat elk van deze spelers ook andere dreigingen heeft waarmee hij moet omgaan. De NAVO focust niet enkel op de dreiging komende van Rusland of China, en hetzelfde geldt voor deze spelers. Het zit veel complexer in elkaar."

"Bovendien gaat deze vergelijking ervan uit dat de VS zich blijft focussen op de Russische dreiging. Als ze dat niet meer zouden doen, en we kijken enkel naar de defensie-uitgaven van de Europese NAVO-landen, dan liggen de verhoudingen alweer helemaal anders."

De VS ziet bijvoorbeeld ook mogelijke bedreigingen in Azië, bijvoorbeeld bij China. Het is daarom niet evident dat alle Amerikaanse middelen per definitie beschikbaar zijn voor een Europees front.

Het aandeel van de VS in de defensie-uitgaven van de NAVO is inderdaad groot. Volgens SIPRI gaf de VS in 2024 zo’n 997 miljard dollar uit aan defensie, op een totaal van 1.506 miljard dollar door de NAVO.

In 2024 bedroegen de totale militaire uitgaven van enkel de Europese NAVO-leden  volgens SIPRI 454 miljard dollar (of volgens cijfers van de NAVO  ongeveer 476 miljard dollar ). Ter herinnering: Rusland gaf in 2024 naar schatting tussen de 145 en 149 miljard dollar aan defensie uit. Gecorrigeerd naar koopkracht zou dat overeenkomen met zo'n 461,6 miljard dollar, ongeveer evenveel als de Europese NAVO-leden.

Dit artikel kadert in een samenwerking tussen de Nederlandse media KRO NCRV Pointer, het Algemeen Dagblad, en Nieuwscheckers en de Belgische media RTBF, Knack en Factcheck.Vlaanderen en wordt ondersteund door BENEDMO. Samen bekijken we welke desinformatie er circuleert rond de NAVO-top op 24 en 25 juni in Den Haag in Nederland.