Een lijst met zogenaamde instructies over hoe fotografen Zelensky in beeld moeten brengen: het is een van de meer recente nepberichten die door pro-Russische kanalen over de Oekraïense president worden verspreid. De berichten spotten met Zelensky die zogezegd onzeker zou zijn over zijn lengte. De pro-Russische accounts zijn niet aan hun proefstuk toe: via systematische spot proberen ze de legitimiteit van de Oekraïense president te ondermijnen.
Pro-Russische kanalen spotten met Zelensky door valse "fotorichtlijnen" te verspreiden
In het kort
Wat? In een van de meer recente nepberichten over Zelensky wordt beweerd dat er officiële instructies zijn verspreid onder mediabedrijven om de Oekraïense president tijdens zijn bezoek aan Istanbul in mei 2025 "juist" te fotograferen. Zo wordt het zogezegd verboden om hem vanuit een lage invalshoek te fotograferen omdat die positie zijn “kleine gestalte” zou benadrukken.
Maar? Er is geen enkel bewijs dat deze instructies echt zijn. De nepberichten zijn initieel verspreid door pro-Russische kanalen op Telegram. Na beschuldigingen van drugsgebruik of extreme rijkdom trachten de accounts de Oekraïense president ook op deze manier in diskrediet te brengen. Een doelwit proberen ondermijnen via spot is geen nieuwe techniek en staat bekend onder de term "hahaganda".
Een foto van de lijst met instructies verscheen midden mei 2025 voor het eerst online (zoals hier op X of ook hier op hetzelfde platform ), toen president Zelensky de Russische president Poetin wilde ontmoeten voor onderhandelingen in Istanboel. Sommige berichten werden meer dan 170.000 keer bekeken.
Op het document is “Istanbul, 15.05.2025” te lezen. Het document wordt voorgesteld alsof het is uitgedeeld in de marge van onderhandelingen tussen Rusland en Oekraïne die in mei plaatsvonden in Turkije. Poetin daagde uiteindelijk niet op en Zelensky praatte op de 15e mei met de Turkse president Erdogan in Ankara . Dus niet in Istanboel, zoals op het papier te lezen staat.
Op de lijst met zogenaamde richtlijnen staat onder andere dat “Zelensky fotograferen vanuit een lage hoek verboden is omdat dat zijn kleine gestalte zou benadrukken”, of dat hij niet zomaar mag gefotografeerd worden naast mensen groter dan hij.
Tegenstrijdige instructies en één enkele foto
Er is geen enkel bewijs dat de lijst echt is en verspreid werd onder journalisten. Het document zelf bevat geen enkel officieel logo, en is alleen ondertekend met “The Press Service”. Welke persdienst dat juist moet zijn, is niet duidelijk.
Er is van het document ook maar één foto te vinden die online rondgaat. Dat er geen andere foto’s van zijn, is vreemd. Zeker omdat het om een document zou gaan dat zogezegd werd uitgedeeld onder persfotografen. Je zou denken dat persfotografen graag zaken fotograferen.
De instructies zijn ook helemaal niet geschikt om de "kleine gestalte" van Zelensky op foto te verdoezelen. Het zou volgens de richtlijnen verboden zijn om hem vanuit een lage hoek te fotograferen. Maar dat perspectief zou hem net groter doen lijken.
Bovendien zijn er voldoende officiële foto’s van Zelensky te vinden die zich niet aan de regels van de lijst houden. Zelfs op zijn eigen X-account zijn dergelijke foto’s te vinden, waar hij bijvoorbeeld omringd wordt door mensen die groter zijn dan hijzelf.
Aan de Amerikaanse factcheckers van Lead Stories vertelde een woordvoerder van de Oekraïense ambassade in de VS dat “de richtlijnen nep zijn”.
Pro-Russische oorsprong
Vanwaar komt het bericht oorspronkelijk? Het vroegste bericht met de foto van de lijst die factcheckers van het Franse TF1 konden vinden, komt van het Telegramkanaal Другая Украина (Een Ander Oekraïne) .
Dat kan volgens Viginum , een Frans agentschap dat instaat voor de bestrijding van buitenlandse digitale aanvallen, gelinkt worden aan de Oekraïense oligarch en Poetin-bondgenoot Viktor Medvedtsjoek, die in Oekraïne wordt beschuldigd van hoogverraad.
Nadien zien we hoe het bericht door andere pro-Russische accounts wordt verspreid.
Een document dat iedereen kan maken
Het hele verhaal draait rond een foto van een papier waarop zogezegd instructies aan de pers staan afgedrukt. Het gaat om een heel summier document, zonder handtekening of logo, dat op enkele minuten in elkaar kan zijn gebokst. Het document bevat ook geen duidelijke afzender.
Helaas toont ook dit verhaal aan dat het makkelijker is om nepnieuws de wereld in te sturen dan het telkens opnieuw te ontkrachten.
Een voorbeeld van “Hahaganda”
Dergelijke verhalen mogen dan wel triviaal lijken, maar pro-Russische kanalen die humor gebruiken om een (westerse) leider te ondermijnen, is wel degelijk een beproefde techniek”, zei de NAVO al in 2017 .
Er bestaat zelfs een naam voor: “hahaganda”. Volgens experten van de European External Action Service (EEAS) is het doel niet om het publiek te overtuigen van de waarheid van een bepaalde grap. Wel willen ze de geloofwaardigheid en betrouwbaarheid van een bepaald doelwit ondermijnen via voortdurende spot en vernedering.
Dat is wat ook in dit geval gebeurt. Door de figuur van Zelensky belachelijk te maken – met de nepberichten willen ze hem tegelijkertijd klein en ijdel laten overkomen – proberen ze zijn gezag te delegitimeren.
Het is overigens niet de eerste keer dat de Oekraïense president het onderwerp wordt van pro-Russische spot. Zo werd een aantal jaren geleden misleidend en spottend beweerd dat “Zelensky militair advies kreeg van zijn 9-jarige zoon”.
Het internet staat natuurlijk vol met grappen. Meer nog, satire en humor zijn belangrijke elementen van het publieke debat. Het recht om politici belachelijk te maken of grappen te maken over machtshebbers is belangrijk voor elke democratie.
Dat maakt het meteen ook moeilijk om je te verdedigen tegen vormen van “hahaganda” . “Het is een grap! Hebben jullie geen humor?” is al snel de repliek. Dat neemt niet weg dat er wel degelijk een systematiek zit achter dit soort spot. De Russische propagandamachine zet ook deze techniek in om de legitimiteit van Zelensky en de westerse steun aan Oekraïne te ondermijnen.
Conclusie
Online wordt een spottende lijst met fotorichtlijnen voor de Oekraïense president Zelensky verspreid. Zo zou hij “niet te klein mogen lijken op beeld”.
Er is geen bewijs dat die lijst echt bestaat. Het beeld wordt in eerste instantie vooral door pro-Russische accounts verspreid.
Gebruikmaken van spottende desinformatie is een beproefde techniek van het Kremlin die ook bekendstaat als “hahaganda”.
Dit artikel kadert in een samenwerking tussen de Nederlandse media KRO NCRV Pointer, het Algemeen Dagblad, en Nieuwscheckers en de Belgische media RTBF, Knack en Factcheck.Vlaanderen en wordt ondersteund door BENEDMO. Samen bekijken we welke desinformatie er circuleert rond de NAVO-top op 24 en 25 juni in Den Haag in Nederland.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
