Het bericht dat Olena Zelenska, echtgenote van de Oekraïense president Zelensky, vorige maand in Parijs een peperdure sportwagen zou hebben gekocht, is verzonnen. Het maakt deel uit van een langlopende pro-Russische campagne met nepnieuwssites. Opvallend is dat Rusland hierbij nu ook gebruikt maakt van technologie op basis van artificiële intelligentie (AI).
Neen, vrouw van Zelenski kocht geen "Bugatti van 4 miljoen euro" in Parijs: nepnieuws uit Rusland, gemaakt met AI
Rien Emmery
Gepubliceerd:
In het kort:
Waarover gaat dit? Op sociale media, op een Franse website en in de Russische staatsmedia wordt beweerd dat Olena Zelenska, de echtgenote van Volodimir Zelenski, in Parijs een peperdure Bugatti Tourbillon kocht voor meer dan 4 miljoen euro.
Maar? De Franse website behoort tot een berucht pro-Russisch propagandanetwerk dat volop gebruik maakt van AI-toepassingen. Alle bewijsmateriaal, waaronder een videogetuigenis en een factuur, blijkt vervalst. Ook het betrokken Bugatti-filiaal in Parijs weerlegt het verhaal en dient klacht in.
Op sociale media vallen verontwaardigde reacties te lezen over een nieuwsbericht dat de voorbije dagen circuleerde: Olena Zelenska, de echtgenote van de Oekraïense president Volodomir Zelenski, zou op 7 juni in Parijs een Bugatti Tourbillon hebben gekocht. Die luxewagen is het nieuwste model dat de exclusieve automaker recent aankondigde. Er worden slechts 250 exemplaren van gemaakt, en de prijs draait rond de 4 miljoen euro.
Bij het verhaal hoort een filmpje. Daarin zien we een man die beweert in het Parijse filiaal van Bugatti te werken en die de aankoop door Zelenska bekendmaakt. Andere posts op sociale media bevatten een vermeende kopie van een Bugatti-bestelbon op naam van Zelenska.
"Daar gaat ons belastinggeld... en u maar denken dat er wapens voor gekocht worden", klinkt het in een van de commentaren van mensen die het verhaal geloven.
Na onderzoek blijkt het bericht over de opvallende aankoop echter volledig verzonnen.
(Lees verder onder de afbeelding.)
"Verborgen Waarheid"
Waar komt het verhaal precies vandaan? Het eerste artikel over de Bugatti-aankoop verscheen op een Franstalige website die Vérité Cachée heet ("Verborgen Waarheid"). Ondanks het ogenschijnlijk Franse internetadres zijn er heel wat verdachte aspecten aan deze site.
Vérité Cachée ziet eruit als een nieuwssite, maar werd pas geregistreerd op 22 juni 2024. Het medium heeft geen redactie of adres, en de auteur van het bewuste artikel over Zelenska staat vermeld met de verkeerd gespelde naam "Réné PIérre".
Het heeft er dan ook alles van weg dat "Vérité Cachée" behoort tot het zogenoemde "CopyCop "-netwerk. Dat is een cluster van tientallen internationale websites die grotendeels artikels van betrouwbare media kopiëren en er door AI-tekstgeneratoren nieuwe versies van laten maken, met een anti-westerse en pro-Russische politieke boodschap in vermengd.
Dergelijke nepnieuwssites, die zich voordoen als lokale media met namen als The Boston Times, The Austin Crier of The Chicago Chronicle, duiken in de Verenigde Staten al enkele maanden op. De artikels dragen de Russische visie uit op het conflict in Oekraïne of proberen pro-Oekraïense politici in het Westen te ondermijnen.
Deze sites zijn in het verleden ook al gebruikt om valse verhalen te verspreiden over luxeaankopen door Oekraïense regeringsleden. Die worden vervolgens gepusht op sociale media of overgenomen door Russische kranten en nieuwswebsites.
De WHOIS-fiche van Verité Cachée bevat contactgegevens die verbonden zijn aan een bepaalde website die restanten bevat van een vroegere nepnieuwssite uit het netwerk, The Austin Crier. Die site werd in mei 2024 nog gebruikt om een eveneens verzonnen verhaal te verspreiden over Olena Zelenska die Oekraïense kinderen zou verhandelen aan Britse pedofielen.
Verité Cachée is ook verbonden aan dezelfde webtracker die gebruikt werd door vele andere websites uit het CopyCop-netwerk. Ook hier namen Russische staatsmedia het "nieuws" over de Bugatti van Zelenska over, onder meer in een artikel van het persagentschap RIA Novosti .
Herschreven met AI
In mei 2024 waren al 167 websites in het CopyCop-netwerk ontdekt, en waren al bijna 20.000 artikels verschenen. Klinkt arbeidsintensief, maar de teksten worden niet meer, zoals vroeger, geschreven door mensen. Het netwerk maakt gebruik van tekstgeneratoren op basis van artificiële intelligentie (AI), zoals ChatGPT.
Op verschillende nepnieuwssites zijn door onderzoekers stukken tekst aangetroffen die restanten zijn van opdrachten aan AI-chatbots om bestaande artikels te vertalen, samen te vatten, of te herschrijven met een bepaalde ideologische inslag of voor een bepaald publiek. Deze instructies werden dan per ongeluk mee gepubliceerd met het resultaat, zoals in de laatste paragraaf van dit artikel .
De invloed van AI-chatbots is ook bij de Franstalige nepnieuwssite Vérité Cachée duidelijk . Zelfs in de titels van artikels zijn de makers van de website soms vergeten bepaalde stukken van de antwoorden die uit de AI-tekstgenerator komen gerold te wissen. "Hier is een korte titel voor het gevraagde artikel" staat er dan in de headline te lezen.
Vals profiel op Instagram
Verité Cachée gebruikte zelf als bron een video die werd geüpload op het Instagramprofiel van een zekere "Jacques Bertin". We zien op de beelden een man in pak en das die in zijn wagen tegen de camera spreekt. Hij beweert te werken in het Bugatti-filiaal in Parijs waar Zelenska zogenaamd een auto was komen kopen, en vertelt daar honderduit over.
Alleen: er werkt helemaal geen "Jacques Bertin" voor Bugatti in Parijs. Dat meldt het bewuste filiaal in een persbericht . Het vermoeden is dat de video een acteur is gebruikt en dat de beelden deels zijn bewerkt met AI-software.
(Lees verder onder de afbeelding.)
Ook hier waren er aan het profiel sowieso al enkele verdachte aspecten. "Jacques Bertin" had maar vier posts geplaatst op Instagram, maar pronkte toch met meer dan 5.000 volgers. De profielfoto was eigenlijk een zwart-wit screenshot uit de bewuste video. Het profiel werd, eenmaal het onder de aandacht kwam, eerst in private modus geplaatst en is in de namiddag van 2 juli uiteindelijk offline gehaald.
Nepfactuur
Naast de video van "Jacques Bertin" circuleerde ook een zogezegde factuur van de aankoop van de Bugatti. Daarop stond het logo van Bugatti, de naam van Zelenska en de prijs van de wagen, maar het document was vervalst.
De Italiaanse factchecker David Puente merkte op dat op de factuur een 3D-logo was gebruikt dat van de website van de Parijse Bugatti-winkel was geplukt.
Het adres op de factuur vermeldde de Parijse deelgemeente "Neuilly-sur-Seine ", waar de dealership inderdaad gevestigd is, maar spelde "Neuilly" verkeerd, met slechts één "l".
Allerlei details die bij wet verplicht zijn op een factuur ontbraken, zoals de munteenheid en btw-gegevens. Ook de bewuste concessiehouder die de Bugatti-winkel in Parijs beheert, reageerde al op sociale media dat het gaat om een fake document. De uitbater van de Bugatti-zaak verspreidde op 2 juli een persbericht om het fake news waarin het verwikkeld raakte aan te klagen. Het bedrijf kondigt ook aan klacht te hebben neergelegd.
(Lees verder onder de afbeelding.)
Belastinggeld
Het is lang niet de eerste keer dat nepverhalen verspreid worden over zogezegde luxe-aankopen door Zelenski, zijn omgeving, of andere Oekraïense hooggeplaatsten. Eerder verschenen al gelijkaardige valse beschuldigingen over aankopen van luxejachten , villa's in Florida en Egypte , dure Cartier-juwelen , of woningen van de Britse koning Charles en nazikopman Joseph Goebbels . Telkens bleek dat onzin.
De bedoeling van dergelijk nepnieuws is om in Europa en de Verenigde Staten twijfel te zaaien en onvrede aan te wakkeren over financiële steun aan Oekraïne, en te insinueren dat die in de zakken belandt van president Zelenski en zijn omgeving.
Conclusie
Op sociale media circuleren een videogetuigenis van een Bugatti-verkoper en een factuur van de aankoop van een exclusieve Bugatti Tourbillon voor meer dan 4 miljoen euro. De koper zou Olena Zelenska zijn, echtgenote van de Oekraïense president Zelenski, zo wordt beweerd.
De factuur blijkt vervalst, en het Bugatti-filiaal in Parijs ontkent dat de man in de video voor hen werkt. Ze weerleggen ook dat Zelenska er een wagen kocht. Het bedrijf diende klacht in wegens valsheid in geschrifte en identiteitsdiefstal.
Het verhaal is het zoveelste in een reeks verzonnen aantijgingen over luxeaankopen door hooggeplaatste Oekraïners. De verhalen worden verspreid worden door een netwerk van pro-Russische nepnieuwssites die gebruik maken van AI-toepassingen.
De claim dat Olena Zelenska vorige maand een Bugatti Tourbillon zou gekocht hebben in Parijs, beschouwen we dan ook als onwaar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
