Enkele dagen nadat de controversiële hashtag '#skinnytok' is verwijderd op TikTok, is er weinig veranderd. Ook zonder die hashtag blijven er op de app video's circuleren die extreem dun zijn promoten. "Het echte probleem is het algoritme, dat kwetsbaarheid uitbuit", reageren jongeren met een eetstoornis. "De politiek moet daar dringend strenger tegen optreden."
Ondanks ban op #skinnytok blijven schadelijke video's circuleren op TikTok: "Algoritme buit kwetsbaarheid uit"
Dorien Vanmeldert
Gepubliceerd:
In april bleek uit onderzoek van onze checkredactie dat kinderen en jongeren binnen het uur video's kunnen tegenkomen op TikTok en Instagram die extreem dun zijn promoten. Op TikTok werden veel van die berichten verspreid met de hashtag '#skinnytok'. Na druk van verschillende Europese lidstaten, waaronder ook ons land, verwijderde TikTok afgelopen woensdag de controversiële hashtag.
Als je de hashtag nu ingeeft in de zoekbalk, krijg je geen video's meer te zien. In plaats daarvan staat er een melding die je doorverwijst naar een lijst van hulporganisaties van 24 landen zoals de Verenigde Staten en Nederland. Maar er staat geen enkele Belgische organisatie bij.
Bovendien blijkt ook de ban op de hashtag allesbehalve effectief. Via andere zoektermen kom je meteen op dezelfde problematische video's uit. Dat melden ook enkele jongeren aan onze redactie. (Lees verder onder de afbeelding.)
Makkelijk te omzeilen
Het omzeilen van de hashtag is kinderspel. Onze redactie deed de test door de hashtag licht aan te passen, bijvoorbeeld door een klinker in het woord weg te laten. Meteen kregen we honderden video's met beelden van magere modellen of tips om snel en "simpel" af te vallen.
"You need a treat? Wtf are you? a dog? Exactly", klinkt het in andere video's. Met dergelijke slagzinnen proberen TikTokkers elkaar op een harde manier aan te moedigen in hun afvalproces. Ook via andere zoektermen, zoals gewoon het woord "skinny", kom je nog altijd op deze video's uit.
"Pleister op open wonde"
Ook Ashley Hanssens (24), verpleegkundige en ervaringsdeskundige anorexia, merkt nauwelijks verschil op TikTok. "Ik zie nog elke dag video's die schadelijke inhoud bevatten. Ik zoek nochtans niets op dat het algoritme kan triggeren om me die video's te tonen. De ban is een maar kleine overwinning in de strijd tegen de online eetstoorniscultuur. Die schadelijke content is er nog steeds, gewoon anders verpakt."
Mirthe Oorts (22), student journalistiek, kampt sinds de middelbare school met anorexia nervosa. Zij heeft eveneens bedenkingen bij de oplossing van TikTok. "Ik vind het goed dat die hashtag is verdwenen, want het creëert meer bewustzijn over de problematiek. Toch is het vooral een symbolische daad. TikTok heeft al vaker hashtags verwijderd, maar telkens is al gebleken dat het niets uithaalt."
In 2020 verwijderde TikTok bijvoorbeeld al hashtags als 'thinspo'. Dat is een afkorting voor 'thinspiration', video's en berichten over dunne lichamen die als motivatie zouden dienen.
In april getuigden Hanssens en Oorts al bij VRT NWS over hoe sociale media hun eetstoornis versterkten.
Nood aan politieke actie
Volgens beide vrouwen moeten sociale-mediaplatformen strenger aangepakt worden door beleidsmakers. "Er zijn verregaande regels over hoe die platformen met onze privacy moeten omgaan. Waarom zijn we niet even streng voor het effect dat de algoritmes op onze mentale en fysieke gezondheid kunnen hebben?", benadrukt Oorts.
"Het algoritme buit kwetsbaarheid uit", vult Hanssens aan. "Vaak begint het onschuldig met een sportivideo, maar eindig je in een tunnel van video's die onrealistische idealen promoten. Ik snap niet dat politici zo positief waren over het verdwijnen van de hashtag. Er is nood aan transparantie over hoe die algoritmes werken, en strengere wetgeving die de socialemediabedrijven op hun verantwoordelijkheid wijst. Hun invloed op onze gezondheid is net zo reëel."
Klacht Europese Commissie
Minister van Digitalisering, Vanessa Matz, diende in april klacht in tegen TikTok bij de Europese Commissie. Ze vindt dat er onderzocht moet worden of TikTok de DSA-wetgeving overtreedt met de skinnytokvideo's. Die Europese wet legt socialemediabedrijven op de mentale gezondheid van gebruikers te beschermen.
"We zijn volop bezig met het actieplan Mediawijs dat we deze zomer zullen afronden", laat ook het kabinet van Vlaams Minister van Media, Cieltje Van Achter, weten aan onze redactie. "Met dit plan wordt er ingezet op educatie, bewustmaking en betrokkenheid van jongeren, ouders, scholen en lokale partners. Ook de sociale mediaplatformen zullen een plaats krijgen in dit actieplan. Onder druk van Europese en nationale regelgeving moeten deze platformen bepaalde acties ondernemen om jongeren te beschermen."
In dit artikel vind je tips om je sociale media veiliger te maken.
