Er worden meer en meer drones ingezet boven zee in het kader van spionage. Dat zeggen onze veiligheidsdiensten. Twee recente incidenten met schepen met Russische bemanning tonen aan hoe die drones mogelijk boven Europees grondgebied worden gebruikt. Het fenomeen tegengaan is vaak erg moeilijk, blijkt uit onderzoek van onder meer VRT NWS en De Tijd.
Russische drones bespioneren mogelijk schepen en militaire zones op Noordzee, veiligheidsdiensten waarschuwen
In het kort:
Europese veiligheidsdiensten zien een toename van drones boven zee, mogelijk ingezet voor spionage, vooral rond kritieke infrastructuur en militaire gebieden.
Inspecties op verdachte schepen met Russische bemanning leverden geen bewijs op van dronetechnologie, maar de schepen worden nauwlettend gevolgd.
"De dreiging van spionage met behulp van drones is reëel en wordt nauwlettend opgevolgd," zegt het Belgisch Ministerie van Defensie.
17 mei 2025, kort na middernacht. Het Duitse patrouilleschip BP 81 Potsdam houdt een Russisch vrachtschip ten noorden van het Duitse eiland Borkum in het oog. Het vrachtschip Lauga is op weg naar België.
Op het eerste gezicht een routineopdracht. Ware het niet dat de federale politie van Duitsland op dat moment in de lucht maar liefst 7 drones telt die zowel het vrachtschip als het patrouilleschip bijna 3 uur lang zullen vergezellen.
Of de drones opgestegen zijn vanop het Russische vrachtschip kunnen de agenten niet vaststellen. En omdat het nacht is, kunnen ze evenmin goede opnames maken, of het type drone herkennen.
Dat kwam het Duitse magazine Der Spiegel naar eigen zeggen te weten op basis van een vertrouwelijk rapport van de veiligheidsautoriteiten. Volgens het tijdschrift contacteert de politie niet veel later de Belgische autoriteiten met de vraag het schip te inspecteren wanneer het aankomt.
Volgens Der Spiegel vindt de Belgische douane tijdens een inspectie geen bewijs van dronetechnologie aan boord. Ook een controle van de 11 Russische bemanningsleden verloopt naar verluidt zonder problemen.
Bij onze Cel Maritieme Beveiliging kunnen ze dat verhaal bevestigen noch ontkrachten: “In het kader van dergelijke beveiligingsissues geven wij geen commentaar op geruchten over specifieke cases.", klinkt het.
Dreiging van spionage met drones is reëel
“Vermoedelijk hebben Russische drones het Duitse patrouilleschip op de Noordzee bespioneerd”, schrijft Der Spiegel ook.
Hard bewijs is er niet. Maar drones worden wel meer en meer ingezet op zee, bevestigt Thomas De Spiegelaere, woordvoerder van de Cel Maritieme Beveiliging, aan VRT NWS. “Mogelijk dus ook in het kader van spionage, wij zijn op de hoogte van het fenomeen.”
Ook het Belgisch Ministerie van Defensie bevestigt: “De dreiging van spionage met behulp van drones is reëel en wordt nauwlettend opgevolgd. Drones kunnen worden ingezet voor het heimelijk verzamelen van informatie, wat in bepaalde situaties een risico vormt voor de nationale veiligheid.”
Nog een ander incident
Het voorbeeld van de Lauga is geen alleenstaand geval.
Op donderdagochtend 15 mei – amper 2 dagen vóór het incident ten noorden van Borkum - vaart de HAV Dolphin de Volkeraksluizen, nabij de Nederlandse stad Willemstad, binnen. De HAV Dolphin is een vrachtschip dat onder de vlag van het Caribische eiland Antigua en Barbuda vaart.
Het schip is op dat moment onderweg naar de haven van Dintelmond in Noord-Brabant. Maar voordat het daar arriveert, wordt het plots tegengehouden. Dat komen we te weten via betrouwbare bronnen. Een inspectieteam van de Nederlandse Douane, de Koninklijke Marechaussee en de politie doorzoekt het schip.
Dat deden ze op vraag van de Duitse politie. Het schip heeft niet enkel een volledig Russische bemanning, maar werd begin mei gedurende een 8-tal dagen verdacht dicht bij de kust van Kiel gespot. In die periode worden drones gesignaleerd nabij militaire infrastructuur.
Om te handhaven heb je voldoende bewijs van een inbreuk nodig en het is vaak erg moeilijk om te bewijzen waarvoor een drone precies gebruikt wordt
Inlichtingenexpert Kenneth Lasoen
Officiële instanties houden hun lippen stijf op elkaar over het incident. Volgens meerdere betrouwbare bronnen zou er wel een controle zijn geweest. Die leverde niets op.
Het schip zou naar eigen zeggen op een lading hebben liggen wachten en ontkent iets met de drones te maken te hebben.
Ook de Lauga zou geïnspecteerd zijn geweest, maar ook daar werden geen drones aangetroffen. Toch worden beide schepen nauwlettend in de gaten gehouden.
Dit onderzoek gebeurde in samenwerking met Follow the Money, Pointer (Nederland), NDR, Süddeutsche Zeitung (Duitsland), De Tijd (België). Dossier Center heeft data aangeleverd.
Nooit 100 procent zeker
Daar is reden toe. Drones worden steeds vaker gezien boven kritieke infrastructuur en militaire gebieden.
Tussen augustus 2024 en februari 2025 heeft het internationale onderzoeksinitiatief ACLED (Armed Conflict Location & Event Data Project) ongeveer 20 waarnemingen geregistreerd van drones die boven militaire bases of oorlogsschepen in of nabij Duitsland en het Verenigd Koninkrijk zweefden.
Volgens het Duitse tijdschrift Der Spiegel vlogen er tussen 27 februari en 7 maart bijna dagelijks drones boven marinebases, havens en chemieparken in Noord- en Oost-Duitsland. Dit zou blijken uit vertrouwelijke documenten die het tijdschrift verkreeg.
Nichita Gurcov, onderzoeker bij ACLED, zegt dat er nooit 100 procent zekerheid is dat de drones Russisch zijn. “Er bestaat altijd de mogelijkheid dat ze door gewone burgers worden bestuurd", zegt Gurcov. "Maar als je meerdere meldingen in dezelfde maand ziet, over een specifieke regio en tijdsperiode, is dat waarschijnlijk geen toeval."
Hoe bewijzen?
Bovendien is het niet makkelijk om het fenomeen tegen te gaan.
“Drones worden bijvoorbeeld ook gebruikt door commerciële schepen”, zegt De Spiegelaere. “Het aan boord hebben van een drone is ook niet verboden, net zoals het vliegen ermee zolang dit gebeurt binnen de lokale regelgeving.”
Het gebruik van drones is strikt geregeld . Er zijn zones waar men kan vliegen onder bepaalde voorwaarden en zones waar men niet kan vliegen. “Luchtverkeersleider Skeyes houdt toezicht en zal de politie verwittigen als het inbreuken vaststelt”, aldus De Spiegelaere.
Maar het probleem zit vooral bij de handhaving, denkt inlichtingenexpert Kenneth Lasoen (Kenniscentrum Security Intelligence & UAntwerpen).
“We hebben een spionagewet en ook het gebruik van drones is gereguleerd. Maar om te handhaven heb je voldoende bewijs van een inbreuk nodig en het is vaak erg moeilijk om te bewijzen waarvoor een drone bijvoorbeeld precies gebruikt wordt."
Bij Defensie houden ze de vinger aan de pols. “Om deze risico’s te beheersen, wordt de Belgische kustlijn permanent gemonitord door het Maritiem Informatie Kruispunt (MIK). Dit samenwerkingsplatform tussen Defensie en andere nationale diensten speelt een cruciale rol in het detecteren en analyseren van verdachte activiteiten in het maritieme domein.”
“In het licht van de huidige geopolitieke spanningen kan Defensie geen verdere informatie verschaffen over operationele inzet, capaciteiten of procedures. Dit om de effectiviteit van de middelen en acties te waarborgen.”
Hier leggen we uit hoe spionage vanop zee gebeurt:
