Olivia, Diana en Naskah, 3 vrouwen vermoord in amper week tijd: waarom krijgen we zo weinig grip op intrafamiliaal geweld?

Exacte cijfers hoeveel vrouwen er in ons land jaarlijks vermoord worden door hun (ex)-partner zijn er niet. Maar het gevoel is dat het er veel zijn, en steeds meer worden. Criminologe Anne Groenen noemt het "verontrustend". Haar schatting is dat er zeker 2 vrouwen per maand zo om leven komen.

"Als we kijken naar de afgelopen weken en maanden in België en Nederland, dat er bijna wekelijks een vrouw wordt vermoord, is dat een verontrustende situatie. En daar bovenop komt dan nog de gruwelijkheid waarmee die moorden worden gepleegd."

"Er blijven ook heel wat zaken verdoken. Wat soms als een zelfdoding of brand lijkt, kan uiteindelijk toch partnerdoding zijn."

De realiteit lijkt die inschatting helaas te staven. In amper één week tijd werden in ons land zeker 3 vrouwen gedood, en in de 3 gevallen kijken de speurders in de richting van de partner. 

Op maandag 19 mei werd een vrouw van 36 dood aangetroffen in haar appartement in Etterbeek. De verdachte? Haar partner van 42. Een dag later werd in Eeklo een vrouw van 39 doodgestoken op een parking. De verdachte? Haar partner. En in de nacht van vrijdag op zaterdag werd er bij een brand in Bonheiden het lichaam van een vrouw van 41 teruggevonden. De verdachte? Haar partner van 55.

En het stopt niet bij deze 3 zaken. Gaan we nog enkele dagen terug in de tijd was er bijvoorbeeld nog het overlijden van een vrouw van 39 in Tielt. Ook in dat dossier zit de partner momenteel vast. 

Nog een constante in al deze dossiers: er was eerder al sprake van intrafamiliaal geweld. In Bonheiden was er in 2024 bijvoorbeeld nog een tijdelijk huisverbod opgelegd, in Eeklo was de politie al verschillende keren moeten passeren (tot vlak voor het overlijden nog).

Dat verwondert Groenen allesbehalve. Er zijn vaak patronen in dit soort geweld te ontwaren, vertelt ze. "Bijna alle situaties kennen eenzelfde opbouw. Het begint met kleine vernederingen die opbouwen naar psychisch, fysiek en vaak ook seksueel geweld. Het einddoel is een volledige, dwangmatige controle." 

"Een plotse woede-uitbarsting (die dan leidt tot de dood van de partner) komt voor, maar is uitzonderlijk. Bijna alle zaken die resulteren in dodelijk geweld kennen een lange voorgeschiedenis."

In bijna alle gevallen gaat het om een mannelijke dader, en een vrouwelijk slachtoffer, al kan het uiteraard ook omgekeerd. 

Dat brengt ons naadloos bij dé grote vraag: hoe kunnen we die cijfers terugdringen? "Vanaf de eerste triggers zouden we moeten kunnen ingrijpen, om de dader en het slachtoffer te begeleiden."

Om de problematiek beter in kaart te brengen en om de begeleiding beter samen te brengen, is er ook een nieuwe wet - de zogenoemde "femicide-wet". "De magistraten en politieagenten krijgen meer opleiding." Dat blijkt ook nodig, want zoals Valerie Swennen van Veilig Huis zondag nog zei: "Je kan geen veiligheid creëren als je het gevaar niet herkent."

Dat beaamt Groenen helemaal: "Vaak doet iemand aangifte, en ebt de aandacht daarna weg bij politie. Terwijl het belangrijk is om te weten dat dat in golven gaat, en dat je hen dan moet vastpakken en begeleiden. De maanden erna moet dat prioritaire aandacht krijgen."

Daarom is er ook een checklist opgesteld, waar agenten een oog op kunnen houden: is er al een voorgeschiedenis rond geweld of stalking? Is er sprake van dwangmatige controle op fysiek of financieel vlak? Is er seksueel geweld? 

"Bij een interventie is er niet altijd een mogelijkheid om dat te bevragen of zit de kennis niet altijd alert in het hoofd. Maar men kan zo wel drama's voorkomen." 

"Het is moeilijk om in te schatten", geeft Groenen toe. "Het is vaak een vaag en onduidelijk verhaal. Maar elk signaal is belangrijk genoeg om te onderzoeken. We mogen nooit twijfelen om actie te ondernemen. Dit is een van de belangrijkste maatschappelijke doodsoorzaken, we mogen er niet ongevoelig voor zijn."

Ze gooit er nog een onthutsend cijfer bij: slechts 1 op de 5 cijfers van intrafamiliaal geweld stapt effectief naar de politie. Er blijft dus een ongelooflijk groot dark number. Als we de statistieken van de politie erbij nemen en lezen dat er in 2023 om en bij de 50.000 aangiftes geweest zijn, kunnen we zo een inschatting maken van de werkelijke grootteorde van het probleem. "Als men de stap dan zet, moeten we dat altijd ernstig nemen."

Er zijn wel wat dingen die politie en parket kunnen ondernemen. 

Een tijdelijk huisverbod bijvoorbeeld. Dan moet de gewelddadige partner verplicht het huis verlaten, in eerste instantie voor 14 dagen (maar die maatregel kan verlengd worden met maximaal 3 maanden). Bij zo'n tijdelijk huisverbod geldt er sowieso ook een contactverbod. 

Maar ook op het slachtofferalarm wordt groot ingezet. Bij zo'n alarm worden dader en slachtoffer gemonitord via gps. Wanneer de dader dan in de buurt van zijn slachtoffer komt, gaat er een alarm af en wordt de politie verwittigd. Er is ook nog heel wat marge: op dit moment worden zes slachtoffers zo beschermd, maar Vlaams minister van Justitie wil dat snel uitbreiden. 

En dan zijn er nog de Veilige Huizen, waar politie, justitie en hulpverleners samenwerken om intrafamiliaal geweld op te lossen. Die gezinnen worden dan intensief begeleid. Maar, ook hier botst justitie op limieten. Zo liet het parket van Halle-Vilvoorde enkele weken geleden weten dat de samenwerking tijdelijk stopgezet werd door een acuut personeelstekort. Een wrange boodschap, in deze hele problematiek. Al is er intussen wel budget vrijgemaakt om het probleem op te lossen. 

Groenen heeft nog één boodschap: "Het is dringend tijd dat we als maatschappij de ogen openen voor de gevolgen van partnergeweld. We verliezen miljoenen door bijvoorbeeld werknemers die niet goed kunnen presteren op hun werk door een moeilijke thuissituatie. Elke euro die we in preventie of sensibilisering steken, krijgen we 20 keer terug. We investeren toch ook in gezondheid, dit is daar ook een deel van. We moeten in deze moeilijke, complexe samenleving een antwoord kunnen bieden als het moeilijk gaat."