"OCMW Anderlecht heeft fraude gepleegd": parlementaire werkgroep wil terugbetaling subsidies, na Pano-reportage

Het staat zwart op wit in de aanbevelingsnota van de werkgroep: in het OCMW van Anderlecht bestond een "systeem van fraude met federale subsidies". De problemen bij dat OCMW kwamen in november vorig jaar aan het licht na een reportage van ons onderzoeksmagazine Pano. Daaruit bleek dat het OCMW steun gaf aan mensen die daar geen recht op hebben.

Denis Ducarme (MR), voorzitter van de commissie Sociale Zaken, windt er geen doekjes om: "Er is in Anderlecht een fraudesysteem op poten gezet." Het gaat dan over frauduleus gebruik van referentieadressen, uitkeren van te hoge leeflonen of antedateren van documenten van Oekraïense steuntrekkers, met als doel meer federale subsidies binnen te halen.

Volgens Ducarme gaat het over "verscheidene honderden dossiers" van Oekraïners. "Het antedateren van dossiers, dat is geen vergissing", klinkt het ook bij commissielid Nahima Lanjri (CD&V). "Dat is niet één keer gebeurd, maar veel vaker. Wij hebben geen taboes: dit gaat om fraude."

De Kamercommissie Sociale Zaken organiseerde de voorbije maanden liefst 60 uur aan hoorzittingen, waarin talloze betrokkenen ondervraagd werden. Er vond ook een hoorzitting achter gesloten deuren plaats, waar verschillende OCMW-medewerkers anoniem getuigden.

Volgens verschillende commissieleden bleek daaruit dat sprake was van een cliëntelistisch systeem. De voorzitters van het OCMW eigenden zich te veel macht toe, met als doel electoraal gewin. "Alles wijst erop dat er een systeem achter zat: mensen iets geven in ruil voor een stem", zegt Wouter Raskin (N-VA). "Er werd niet voor niets gesproken over de "couloir du président"."

Op basis van die vaststellingen deed een werkgroep een reeks aanbevelingen. Die werden vandaag goedgekeurd in de commissie. Daarin vraagt de commissie onder meer dat de federale overheid zich burgerlijke partij stelt in gerechtelijke procedures rond het OCMW in Anderlecht.

Gezien de wantoestanden moet er ook een raming komen van federale gelden die onterecht uitgekeerd zouden zijn in Anderlecht. Die middelen moeten teruggevorderd worden. Om hoeveel geld het gaat, is niet bekend. Ook is niet duidelijk hoe het OCMW dat geld zou moeten terugbetalen.  

Voorts zijn er heel wat aanbevelingen om situaties zoals Anderlecht in de toekomst te vermijden. Zo wil de commissie de controles op de OCMW’s opschroeven door de overheidsdienst Maatschappelijke Integratie (POD MI) te versterken.

Inspecteurs van de POD MI moeten in de toekomst bijvoorbeeld grotere steekproeven kunnen nemen in de dossiers van OCMW's. Vandaag heeft ze daar te weinig middelen voor. In Anderlecht controleerde de POD MI in 2023 slechts 40 dossiers. 

“Het is duidelijk dat de POD MI vandaag te weinig slagkracht heeft. Die is vleugellam. We gaan hen sanctiebevoegdheid geven", zegt Raskin. Eerder al besliste de federale overheid dat er 300 extra werknemers zouden komen om fraude te bestrijden. Mogelijk gaat een deel daarvan naar de POD MI.

Verder bleek in Anderlecht dat de gigantische werklast van maatschappelijk assistenten een goede werking verhinderde. Die werklast moet naar beneden, onder meer door meer digitalisering, zegt de commissie.

In wat vage bewoordingen wordt ook gesteld dat de “non take-up” naar beneden moet. Begrijp: mensen die recht hebben op steun, moeten daar ook makkelijker toegang toe hebben. Hoe dat precies gerealiseerd moet worden, is niet duidelijk.

Opvallend: de commissie raakt niet aan de politisering van de OCMW’s. In de Pano-reportage bleek nochtans dat de maatschappelijk assistenten hun voorzitter – een politicus - cliëntelisme en inmenging verweten. De commissie spreekt zich niet uit over de rol van de voorzitter, maar doet wel een aanbeveling.  

Het aantal dossiers waarin het Bijzonder Comité van politici - dat beslist over steunvragen - het advies van de maatschappelijk assistent niet volgt, zou moeten aangegeven worden in het jaarverslag. Als dat boven een bepaalde drempel uitkomt, kan de POD MI gericht controleren op die OCMW’s.

Vandaag hoeft het Bijzonder Comité of zijn voorzitter niet te verantwoorden waarom het advies van de maatschappelijk assistent niet gevolgd wordt. Zo’n drempel invoeren, zou het werk van de maatschappelijk assistenten beter beschermen, aldus de commissie.

Volgens voorzitter Ducarme zijn de aanbevelingen alleszins een duidelijk signaal. Ze worden gesteund door de partijen van de meerderheid (N-VA, MR, Les Engagés, CD&V en Vooruit) en hij maakt zich sterk dat de federale overheid ze zal omzetten in de praktijk. "Het is een belangrijk kader om situaties zoals Anderlecht te vermijden in de toekomst", zegt ook Nahima Lanjri.

De oppositie is minder lovend. Commissielid Ellen Samyn (Vlaams Belang) spreekt over "een gemiste kans". "Het zijn maar aanbevelingen. Er zijn in de hoorzittingen ernstige tekortkomingen vastgesteld. Dat zou fundamenteler aangepakt moeten worden.”

Matti Vandemaele (Groen) juicht dan weer de bijkomende controlemechanismen toe, maar mist maatregelen om extra personeel aan te werven. “Een deel van de fraude was politiek aangestuurd, maar dit was ook mogelijk door het groot gebrek aan maatschappelijk assistenten. Daar lees ik niets over in de aanbevelingen. Waar halen we extra personeel?”

Open VLD, met commissielid Vincent Van Quickenborne, staat wel volledig achter de aanbevelingen van de werkgroep en stemde voor vanuit de oppositie. "Er is duidelijk sprake van fraude en cliëntelisme. Meerdere maatschappelijk werkers hebben ons tientallen dossiers toegelicht. En de procureur van Brussel heeft gezegd dat hij prioriteit geeft aan dit dossier. Dat is het belangrijkste. Dit verhaal is dus niet ten einde."