Nee, er is geen genocide aan de gang tegen Afrikaners in Zuid-Afrika, zoals Amerikaans president Trump beweert

De discussie die de relatie tussen de VS en Zuid-Afrika sterk vertroebelt gaat over een minderheidsgroep in Zuid-Afrika, ook wel de Afrikaners genaamd. Een groep die vooral uit witte boeren bestaat. Zo'n 60 Afrikaners kregen eerder deze maand van Trump het vluchtelingenstatuut en zouden later ook het burgerstatuut kunnen krijgen.

Toen witte Europese kolonisten zich aan de Kaap vestigden, dwongen ze de zwarte bevolking om hun land te verlaten. In 1948 voerde de Zuid-Afrikaanse regering onder leiding van de Afrikaners de apartheid in, een politiek systeem van rassensegregatie. Onder de apartheid leefden witte en zwarte Zuid-Afrikanen strikt gescheiden. Zo mochten zwarten bijvoorbeeld niet op bepaalde stukken strand komen en waren ze ook niet welkom op plaatsen als cafés of bibliotheken. Ze moesten in townships wonen, woongebieden aan de rand van steden die specifiek voor niet-witte mensen bedoeld waren, en hadden geen recht op een degelijke opleiding. Ze werden ook van hun land beroofd, sindsdien is land een gevoelige politieke kwestie.

In 1994 werd de apartheid opgeheven en hadden de witte Afrikaners geen overmacht meer. De zwarte bevolking mocht voor het eerst stemmen. Nelson Mandela kwam toen met zijn ANC-partij aan de macht. 

Bij radicaal-rechtse groepen leeft al tientallen jaren de samenzweringstheorie dat er een genocide plaatsvindt van witte Afrikaners. Deze beweringen worden nu opgepikt door Trump en diens adviseur Elon Musk. 

Ze doen dat onder meer op basis van een landonteigeningswet die Zuid-Afrika heeft goedgekeurd. Die zou de overheid toelaten om grond te onteigenen, mogelijk zonder vergoeding. De wet is gericht op het rechttrekken van de landonteigening waar de zwarte bevolking tijdens de apartheid mee te maken kreeg.  Volgens de Zuid-Afrikaanse overheid werd deze wet nog niet toegepast. Maar Trump schrapte als reactie alle financiële hulp aan Zuid-Afrika en lanceerde het decreet om Afrikaners asiel te verlenen. Hij dreigt er ook mee om niet aan de G-20-top deel te nemen, die later dit jaar in Zuid-Afrika wordt georganiseerd. "Ik weet niet of ik in zo'n omgeving de top kan bijwonen", aldus Trump.

Ook Musk, die in Zuid-Afrika geboren is, verdedigt de beschuldigingen. Hij klaagt aan dat zijn satellietbedrijf Starlink niet in Zuid-Afrika mag opereren "enkel en alleen omdat ik niet zwart ben". Zuid-Afrika reageert dat hij welkom is, als hij voldoet aan de wetgeving. Zo moet 30 procent van het aandelenpakket van zijn bedrijf in handen zijn van historisch achtergestelde groepen. Musk vindt daarnaast dat de radicaal-linkse Economic Freedom Fighters-partij (EFF) met het controversiële 'Kill the Boer'-lied "genocide op een actieve manier promoot." 

"Shoot to kill! Kill the Boer, the farmer", zingt de Zuid-Afrikaanse leider van de EFF-partij, Julius Malema, tijdens politieke bijeenkomsten. Volgens de politicus is het een oud protestlied tegen het apartheidsregime. Het wordt gezongen om hun politieke agenda te promoten, namelijk het beëindigen van de onrechtvaardigheid rond landeigendom en de ongelijke economische situatie.

Belangengroepen voor de witte Zuid-Afrikaanse boeren probeerden het lied te verbieden. Maar volgens het laatste bekende vonnis vormt het lied geen directe oproep tot geweld en mag het worden gezongen. 

"De Trump-administratie heeft het over een witte genocide, de Afrikaners zouden het slachtoffer zijn van een georganiseerde volkenmoord en criminaliteit. Bovendien zouden ze worden onteigend zonder compensatie. Maar daar klopt niets van", duidt Yves T'Sjoen, hoogleraar aan de UGent en buitengewoon hoogleraar aan het Departement Afrikaans en Nederlands van de Universiteit Stellenbosch. "In feite heeft elk land ter wereld het recht om land te onteigenen, bijvoorbeeld voor infrastructuurprojecten. De Zuid-Afrikaanse onteigeningswet volgt strikt genomen eerdere internationale voorbeelden."

Ook een Zuid-Afrikaanse rechtbank deed de beweringen over een "witte genocide" in het land recent af als "duidelijk ingebeeld" en "niet echt". 

Trump verwijst met het geweld tegen Afrikaners ook naar de zogenoemde 'plaasmoorde', waarbij witte boeren het slachtoffer worden van soms zeer gewelddadige aanvallen ('plaas' is Afrikaans voor 'boerderij'). "Achter deze 'plaasmoorde' zitten criminele bendes. Zo werd vorig jaar tussen oktober en december 1 Afrikaner-Boer slachtoffer van zo'n moordaanslag ten opzichte van tientallen zwarte mensen", duidt T'Sjoen, op basis van cijfers van the South Africa Police Service (2025) . "Maar dat past niet in het verhaal van radicaal-rechts". 

Het is eerder de zwarte bevolking die gemiddeld een lagere levensstandaard heeft dan de witte gemeenschap. De apartheid werd meer dan 30 jaar geleden afgeschaft, maar de gevolgen zijn tot op vandaag merkbaar. 

"Het zijn vooral mensen van kleur die in schrijnende armoede leven. Miljoenen mensen leven in erbarmelijke omstandigheden in townships, ze lijden ook veel meer onder de criminaliteit. Maar dat wordt in het verhaal van Trump niet vermeld", voegt T'Sjoen toe. 

62,1 procent van de hogere managementfuncties wordt bekleed door witte mensen, terwijl ze slechts 7,7 procent van de economisch actieve bevolking uitmaken, blijkt uit cijfers van de Commissie voor werkgelegenheidsgelijkheid in Zuid-Afrika.  De werkloosheid bij zwarte Zuid-Afrikanen ligt op 46,1 procent, witte Zuid-Afrikanen zijn in 9,2 procent van de gevallen werkloos. Witte Zuid-Afrikanen bezitten gemiddeld 20 keer meer middelen dan zwarte Zuid-Afrikanen, blijkt uit onderzoek .

De overheid probeert hier verandering in te brengen door een meer positief actiebeleid te voeren, zoals Black Economic Empowerment (BEE). Dat zijn initiatieven die bedoeld zijn om historisch benadeelde bevolkingsgroepen, vooral zwarte Zuid-Afrikanen, economisch en sociaal te versterken. De regels werden door heel wat Zuid-Afrikanen omarmd, maar voor sommige (witte) Zuid-Afrikanen, zoals de Afrikaners, voelt dit als omgekeerde discriminatie. Voor hen maken die initiatieven het soms net moeilijker om werk te vinden. 

President Ramaphosa is erg boos op de regering-Trump. De term 'genocide' ligt erg gevoelig vanwege de geschiedenis van Zuid-Afrika. Bovendien startte Zuid-Afrika vorig jaar een rechtszaak tegen Israël en beschuldigde het van een genocide. Ramaphosa zei dat zijn land, "met zijn eigen geschiedenis van apartheid, niet anders kan dan slachtoffers van onderdrukking steunen." Dat zij nu op hun beurt beschuldigd worden van genocide door de VS, valt niet in goede aarde. 

De Zuid-Afrikaanse president heeft dan ook geen begrip voor de acties van Trump en benadrukt dat een vluchteling "iemand is die zijn land moet verlaten uit angst voor politieke of religieuze vervolging", en daar is volgens hem absoluut geen sprake van. Voorts noemde hij de Afrikaners die naar de VS trokken "laf".  Ramaphosa is vandaag in de VS om de kwestie te bespreken met Trump. Het valt af te wachten of de leiders de plooien kunnen gladstrijken.