"Ze nemen ons een recht af" tot "het is een verslaving": zo denken jongeren over socialemediaverbod tot 16 jaar

Afgelopen dinsdag verscheen een open brief waarin 17 experten de Vlaamse regering opriepen om dringend een versnelling hoger te schakelen wat het beleid rond jongeren en smartphones. Ze vragen onder meer een verbod op sociale media voor iedereen onder de 16.

De oproep lokte de voorbije dagen heel wat reacties uit. Volgens cyberexperten is zo’n sociale mediaverbod technisch moeilijk te implementeren, volgens professoren is het beter kinderen correct om te leren gaan met sociale media, binnen de Vlaamse overheid is eensgezindheid ver zoek.

Wie denkt dat er onder jongeren wel unanimiteit klinkt – en dan vooral een luide “Neen!” , heeft het mis. Dat leren we wanneer we spreken met Benjamin Vanlede (14). “We swipen beter dan we praten en we kennen onze WiFi-code beter dan onze grootouders”, reageerde hij op ons jongerenkanaal NWS.NWS.NWS.

“Ik gebruik mijn smartphone alleen om contact te houden met vrienden en voor Instagram”, vertelt hij aan de telefoon. “Tot voor kort had ik Snapchat, maar dat heb ik verwijderd.” Snapchat is een app waarmee je foto’s en video's naar vrienden stuurt die maar heel even te zien zijn. “Ik moest deelnemen aan verschillende ‘streaks’ (uitdagingen, red.) waarbij ik binnen de 24 uur moest reageren. Deed ik dat niet, dan was de streak verbroken en was iedereen boos. Je kon dat herstellen door bijvoorbeeld 1 of 2 euro te betalen. Ik ben blij dat ik daar van af ben.”

Benjamin kreeg van jongs af aan regels van zijn ouders opgelegd. In het begin mocht hij een half uur per dag op zijn telefoon en werden bepaalde apps geblokkeerd. “Daar ben ik hen dankbaar voor”, vertelt hij. “Ik weet niet of ik zelf het karakter zou hebben gehad om eraf te blijven –  maar op een bepaald moment is het te laat en kan je niet meer zonder.”

Meteen de reden waarom hij voorstander is van een sociale mediaverbod tot 16 jaar. “Zelfs volwassenen hebben het moeilijk om zichzelf tegen sociale media te beschermen, hoe kan je dan verwachten dat het ons lukt? Het is zoals stoppen met roken: je kan nog zoveel waarschuwen als je wil, maar zonder een verbod zal er niet mee gestopt worden. Sociale media is ook een verslaving. Alleen de overheid kan hier echt bij ingrijpen.”

Wie zeker zou moeten wennen aan een sociale mediaverbod, is Lilia Holoporova (13). Zij brengt 4 tot 6 uur per dag op haar smartphone door. “Veel hé”, zegt ze zelf. 

De meeste tijd spendeert ze aan TikTok en Instagram, waar ze niet alleen actief op post, maar waarmee ze ook contact houdt met haar familie en vrienden in Oekraïne. Zelf woont Lilia intussen 3 jaar in ons land. “Ik voel me dankzij sociale media meer met hen verbonden.” Haar 2 vriendinnen knikken overtuigend op de achtergrond. Zij hebben familie in Turkije en Thailand. “Zo krijgen we van daaruit toch ook wat mee.”

Niet alleen daarom zijn sociale media-apps volgens Lilia nuttig. “Ik leer er ook van. Hoe ik correct Engels moet spreken, om maar 1 voorbeeld te noemen. Ik zoek vaak informatie op TikTok of Instagram op. Ik geef ook mijn mening over bepaalde zaken onder foto’s of video’s.”

Dat Lilia zoveel naar haar telefoonscherm kijkt, deert haar naar eigen zeggen niet. “Ik merk geen verschil in mijn concentratie, ofzo. Soms ben ik wel moe op school als ik ’s nachts te lang online ben geweest, maar er zijn ook momenten – bijvoorbeeld wanneer ik moet studeren of wanneer ik bij vriendinnen ben – dat ik mijn gsm zonder moeite wegleg.”

In plaats van sociale media te verbieden, heeft ze een ander voorstel. “Experten zouden op school meer uitleg moeten komen geven: hoe moeten we apps gebruiken, wat is gevaarlijk. Bepaalde websites kunnen ook geblokkeerd worden tot 16 jaar, hé. Ik zeg niet dat ik tot álles toegang nodig heb. Maar sociale media helemaal verbieden, daarmee nemen ze een recht van ons af.”

Stine Couttenier (14) zit net als Benjamin aan 1,5 uur gsm’en per dag – maar dat is niet uit eigen beweging. “Toen ze haar smartphone kreeg, hebben we een soort van contract opgesteld”, vertelt haar moeder, die meeluistert tijdens ons gesprek. De gsm mag niet mee naar het toilet of haar slaapkamer en valt uit na 1,5 uur schermtijd of na 21 uur ’s avonds. Stine krijgt voorlopig 2 sociale media-accounts: Instagram en Snapchat.

14 jaar vindt ze zelf een prima leeftijd om (beperkt) online te gaan. “Ik begrijp dat ze 13 te jong vinden. Dat extra jaartje maakt veel verschil.” Stine ziet ook liever de overheid zo’n grens opleggen, dan dat ouders dat moeten doen. “Nu wordt er vaak over geruzied.” Haar moeder springt haar bij. “En die discussies zijn heel vermoeiend. Ofwel moet je de strenge zijn, ofwel moet je tegen je zin toegeven.”

Of er ook daadwerkelijk naar zo’n verbod geluisterd zou worden, daar heeft Stine dan weer bedenkingen bij. “Er zouden sowieso mensen liegen over hun leeftijd”, meent ze. Dat denkt ook Lilia, en Marie-Lys Yawadio (13) gelooft evenmin dat alle jongeren zullen luisteren. “Maar goed, dat doen ze nu ook niet. Er zitten veel kinderen ver onder de 13 op sociale media.”

Zelf heeft Marie-Lys helemaal geen smartphone. “Die krijgen we van onze ouders pas op wat latere leeftijd, wanneer ze zien dat we goede punten halen en we verantwoordelijk met onze spullen omspringen.” Ze heeft wel een Instagram-account, maar dat kan ze enkel – en slechts een bepaald aantal uren per week – bekijken op haar laptop.

Soms is het vervelend dat ze geen volledige toegang tot sociale media heeft, geeft ze toe. “Dan heeft mijn hele klas een TikTok gezien, maar weet ik niet waar het over gaat. Voor de les mogen we op onze gsm, en zit ik er gewoon naast, niets te doen.” Anderzijds begrijpt ze niet dat sommige vriendinnen een schermtijd van 9 uur per dag halen. “Hoe dóe je dat zelfs?”

Ze treedt Stine bij dat een sociale mediaverbod tot 16 “wel heel oud is”, maar dat het nu best wat strenger mag. “Tot het 3e middelbaar is zo’n ‘baksteen-gsm’ volgens mij voldoende. Je kan er een simpel spelletje op spelen, je kan bellen en je kan berichten sturen. Meer heb je niet nodig.”

Voor Benjamin mag het nog een stapje verder gaan: weg met de gsm tout court. “Onze grootouders hadden vroeger geen smartphone, en zij hebben het overleefd”, zegt hij. “Ik denk zelfs dat vroegere generaties op vlak van sociaal contact veel gelukkiger waren dan wij vandaag. Of mijn ouders het niet erg zouden vinden dat ik dan helemaal onbereikbaar ben? Ontwikkel gewoon een noodknop die naar 112 belt bij problemen. Opgelost (lacht).”

Volgens Benjamin gaat door sociale media veel kostbare tijd verloren. “Ik vind het zo jammer dat ik over straat loop en naar iemand glimlach, maar dat die persoon niet eens opkijkt omdat een TikTok-filmpje afspeelt. Tijdens de middagspeeltijd eet iedereen zo snel als mogelijk zijn boterham op, om dan spelletjes tegen elkaar te spelen. Je maakt toch veel meer herinneringen als je echt met elkaar in interactie gaat?”

Verbied vandaag sociale media, en de kleinste kinderen nu weten binnen een aantal jaar niet meer wat ze missen, klinkt het. Al snapt Benjamin dat veel leeftijdsgenoten vandaag zouden moeten afkicken. “Als ik er zoveel mee bezig was, zou ik waarschijnlijk ook boos zijn. Maar dat doet niks af aan de nadelen”, besluit hij.