Jongeren ondervinden steeds vaker problemen door het gebruik van sociale media zoals TikTok en Instagram. Dat blijkt uit een groot internationaal onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie. Gemiddeld 11 procent van de jongeren ging in 2022 op een problematische manier om met sociale media. Dat is een stijging van 4 procent tegenover 4 jaar eerder. Belgische jongeren zitten met 9 procent onder dat gemiddelde.
Jongeren wereldwijd ondervinden steeds vaker problemen door gebruik van sociale media, België doet beter dan gemiddeld
Stien Schoofs
Gepubliceerd:
280.000 tieners van 11, 13 en 15 jaar uit 44 landen in Europa, Azië en Canada hebben vragen beantwoord voor een vierjaarlijkse studie van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) over mediagebruik. Resultaten van 2022 tonen aan dat het "problematische" gebruik van sociale media sterk gestegen is sinds 2018 van 7 naar 11 procent.
Problematisch gebruik van sociale media
Volgens de WHO hebben jongeren die op een problematische manier met sociale media omgaan moeite om hun impulsen op die platformen te beheersen. Ze zijn gefocust op sociale media als ze offline zijn en voelen zich gestrest als ze niet online kunnen zijn.
Er bestaat wel discussie over het exacte punt waarop het gebruik van sociale media problematisch wordt. Volgens Ben Carter, hoogleraar medische statistiek aan het Institute of Psychiatry, Psychology & Neuroscience, is de definitie die gehanteerd wordt in dit onderzoek wel een nuttig startpunt voor het meten van potentiële schade.
11 procent van de jongeren gaan op een problematische manier om met sociale media. Ruim 1 op de 10 jongeren vertoont symptomen van verslaving, trekt zich op zichzelf terug en geeft er andere activiteiten voor op. Dat kan leiden tot depressie, angsten en slechte schoolprestaties.
Ook leidt problematisch gebruik vaak tot discussies thuis over sociale media. De 11 procent jongeren durft ook liegen over hoeveel tijd ze online doorbrengen. Wanneer ze hun gebruik proberen te verminderen, lukt het vaak moeilijk om dat te controleren.
"Problematisch gebruik komt het meest voor bij 13-jarigen. Het bereikt een piek in de vroege adolescentie en meisjes rapporteren vaker problematisch gebruik van sociale media dan jongens", zegt dr. Jo Inchley, internationaal coördinator van het onderzoek van de Universiteit van Glasgow, bij BBC.
Belgische jongeren minder problematisch dan gemiddeld
De hoogste percentages van problematisch gebruik van sociale media waren in Europa in Roemenië (22 procent), Malta (18 procent) en Bulgarije (17 procent). België doet het in vergelijking met andere landen beter (9 procent), maar buurland Nederland is met voorsprong de beste leerling van de klas met 5 procent.
België staat op de 9e plaats (van de 44 landen). De cijfers van ons land volgen de wereldwijde tendensen. Zo ligt het problematisch gebruik bij 13-jarige meisjes 8 procent hoger dan bij 13-jarige jongens.
Niet alleen het verschil tussen jongens en meisjes is opmerkelijk, ook het verschil tussen Vlaanderen en Wallonië valt op. 20 procent van de 13-jarige Waalse meisjes vertoont namelijk problematisch gebruik van sociale media, terwijl het in Vlaanderen om 13 procent gaat. Dat verschil blijft aanwezig bij 15-jarige meisjes in België, maar daar ligt het problematisch gedrag wel iets lager (10 procent in Vlaanderen, 17 procent in Wallonië).
Dat de Vlaamse jongeren het vrij goed doen, ligt in lijn met 'Apestaartjaren', het tweejaarlijks onderzoek dat dit jaar nog aantoonde dat kinderen en jongeren best wel om kunnen met digitale stress. Daaruit bleek ook dat Vlaamse jongeren steeds later een account maken op sociale media.
Niet alleen negatief
Niet alle jongeren gebruiken sociale media op een ongezonde manier. Naast de 11 procent die het problematisch gebruikt, is er ook 32 procent die het intens gebruikt, 44 procent die een actieve gebruiker is en 12 procent die zelden online actief is.
De 32 procent die het intens gebruikt, gaf zelfs aan dat ze een sterkere steun van leeftijdgenoten voelden en meer sociale connecties konden maken. De 12 procent die zelden online actief is, gaf dan weer aan dat ze een slechter mentaal en sociaal welbevinden hebben dan adolescenten die actief gebruikmaken van sociale media.
Het is dus duidelijk zoeken naar een gulden middenweg. Het is ook belangrijk om te nuanceren: 11 procent is geen extreem cijfer, het is vooral de stijging die opvallend is. WHO-directeur Hans Kluge roept daarom op om het problematische gebruik in te dijken.
"Sociale media kunnen zowel positieve als negatieve gevolgen hebben. Het is daarom belangrijk om jongeren betere digitale vaardigheden aan te leren voor een beter evenwicht tussen het online en offline leven."
De onderzoekers stellen voor dat er strengere regels moeten komen zodat de toegang van jongeren tot sociale media beter gemonitord worden. Ze vinden dat bedrijven hun leeftijdsgrens, die vaak op 13 jaar staat, beter moeten handhaven.
Problematisch gamen bij jongens
Naast sociale media zoeken jongeren ook vaak online contact met elkaar op via games. 12 procent van de jongeren gebruikt het op een problematische manier. Terwijl meisjes sociale media meer op een ongezonde manier gebruiken, lopen jongens dan weer meer risico op problematisch gamen, al zijn die cijfers wel verbeterd sinds 2018.
Problematisch gamen
Volgens de WHO hebben jongeren die problematisch gamen meerdere symptomen van een gameverslaving. Die symptomen zijn onder andere het gevoel dat je geen controle hebt over de mate waarin je videogames gebruikt en wanneer gamen een impact heeft op relaties, werk of school.
Net als sociale media, kunnen videogames ook een positieve of negatieve impact hebben op de mentale gezondheid. Het is daar vooral kijken naar hoelang de console gebruikt wordt. Het is volgens onderzoekers vooral belangrijk om te bepalen wanneer gamen verandert van een tijdverdrijf dat de stemming verbetert, naar een verslaving.
