Illegale vapes op middelbare scholen getest: "Evenveel nicotine als in 300 sigaretten"

"De vape is ooit in de markt gezet om volwassenen te helpen om te stoppen met roken", vertelt kankerexpert en professor Filip Lardon. "Maar er bestaat geen gezonde vape. Dat blijft een cocktail van vreemde chemische elementen die je op een chronische manier gaat inademen in zeer fragiele longen." 

Vapes (of e-sigaretten) bevatten geen tabak, maar meestal wel nicotine. Daardoor zijn ze ook verslavend. Professor Lardon vreest dan ook dat veel jongeren die nu beginnen met vapen, uiteindelijk toch nog de overstap zullen maken naar de klassieke sigaret. 

Over het verband tussen roken en vapen blijft nog veel onduidelijkheid. Maar uit een onderzoek dat Kom Op Tegen Kanker vorig jaar deed bij meer dan 6.000 jongeren, bleek alvast dat 51 procent van de jongeren tussen 12 en 26 die vapen én tabak roken, begon bij vapen. 

Hoe dan ook: experten zoals Filip Lardon maken zich al langer zorgen om de gezondheidseffecten van vapen op kinderen en jongeren.

Om te weten te komen wat er precies in de vapes zit die onze jongeren gebruiken, gaat de redactie van Pano vapes ophalen bij verschillende scholen in Vlaanderen en Brussel. De scholen hebben de vapes het afgelopen jaar in beslag genomen bij hun leerlingen. De redactie verzamelt in totaal 194 vapes uit 23 scholen. 

Opvallend: de overgrote meerderheid van de ingezamelde vapes zijn wegwerpvapes. Dat zijn vapes waar de vloeistof al in zit, en die je weggooit als de vloeistof op is. Wegwerpvapes zijn sinds begin dit jaar nochtans verboden in België. Toch verzamelt de redactie 169 illegale wegwerpvapes, tegenover 25 hervulbare vapes. 

10 wegwerpvapes die vaak voorkomen in de scholen worden overgebracht naar het Inter Scientific labo in Liverpool, in het Verenigd Koninkrijk. Daar worden niet alleen de vloeistoffen uit de vapes getest, maar ook de dampen. 

Volgens Europese regels mag een wegwerpvape maximaal 2 ml vloeistof bevatten. Al bij de eerste test valt op dat 9 van de 10 vapes die maximumgrens ruimschoots overschrijden. 8 vapes zijn gevuld met meer dan 10 ml vloeistof, 5 keer meer dan het toegelaten maximum. In 1 vape vindt het labo zelfs 14 ml vloeistof terug. 

Ook de hoeveelheid nicotine in de vapes is verontrustend. Een wegwerpvape mag volgens Europese regels maximaal 40 mg nicotine bevatten. Ter vergelijking: een tabakssigaret bevat maximaal 1 mg nicotine.

Maar omdat de vapes zoveel vloeistof bevatten, zit er in bijna alle vapes te veel nicotine. 8 van de 10 vapes bevatten meer nicotine dan wettelijk toegelaten. In 3 van de vapes is bovendien ook de nicotineconcentratie veel te hoog: dat is de hoeveelheid nicotine die je als gebruiker binnenkrijgt bij elk trekje.

1 vape bevat zelfs meer dan 10 keer meer nicotine dan wettelijk toegelaten, zo'n 467 mg. "Als je dit op een week opneemt, wil dat zeggen dat je op die ene week het equivalent van 300 tot 400 sigaretten inhaleert aan nicotine", reageert Filip Lardon wanneer hij de resultaten analyseert. Dat is evenveel als 15 tot 20 pakjes sigaretten, maar dan in 1 vape. 

En dat is nog niet alles: het labo vindt bij de helft van de vapes ook kleine hoeveelheden zware metalen terug in de dampen, zoals nikkel, koper, zink en lood. "Mogelijk is dat door het metalen verhittingselementje dat de vapevloeistof opwarmt", reageert professor Lardon. 

Een wegwerpvape die bij de start van de test al bijna leeg is, toont de hoogste concentraties zware metalen. Dat zou erop kunnen wijzen dat bij het herhaaldelijk verhitten van dat verhittingselementje, meer en meer zware metalen vrijkomen.

Nikkel en lood worden enkel in zeer kleine hoeveelheden teruggevonden. Voor zink en koper liggen de concentraties wel een eind boven de drempelwaarden. Vooral 2 van de 10 vapes baren het labo zorgen: daarvan bevatten de dampen meer dan 3 types zware metalen.

Wel opvallend: bij 4 van de vapes waarin zware metalen werden teruggevonden, moesten de testmachines aan een hogere kracht zuigen om aan de resultaten te komen. Die machines staan normaal gezien ingesteld op de gemiddelde zuigkracht van een normale vaper.

Vapes mogen dan wel geen tabak bevatten, toch zijn de e-sigaretten niet gezond, zeggen experts. Zeker bij kinderen en jongeren kan vapen voor heel wat problemen zorgen, omdat hun organen nog in volle ontwikkeling zijn. 

"We weten nu al dat er op korte termijn schade is op het gebied van de longen en de luchtwegen, ook bij jongeren", legt longarts Eva Van Braeckel (UZ Gent) uit. "Er is meer astma vastgesteld bij jongeren die blootgesteld worden aan vapen."

"We weten ook dat er schade optreedt op het gebied van het hart en bloedvaten, en we weten dat er schade optreedt bij de hersenen en de ontwikkeling van de hersenen door de nicotine en het ontstaan van een verslaving." 

Wat de gevolgen kunnen zijn op lange termijn weten we nog niet, omdat we die pas kunnen zien na 10 of 20 jaar. "Maar de vraag is: moeten we daarop wachten?" 

De vapes die getest werden door het labo hadden allemaal felle kleurtjes, met cartoons en discolichtjes, of zelfs met een schermpje en apps. De veelal Chinese producenten van deze illegale wegwerpvapes richten zich duidelijk naar een steeds jonger publiek.

"En dus zijn we eigenlijk bij extreem jonge kinderen potentieel schadelijke stoffen aan het introduceren, waarvan we toch wel mogen vrezen dat dat voor de rest van hun leven onherstelbare schade gaat bewerkstelligen", aldus professor Van Braeckel.