Nee, Oekraïne heeft de oorlog met Rusland niet zelf opgestart: waarom blijft Trump dat dan zeggen?

Wanneer de Amerikaanse president Donald Trump een staatshoofd op bezoek krijgt, volgt hij een voor journalisten ondertussen vertrouwde routine: de gast arriveert met de auto aan de West Wing Driveway, waar Trump hem opwacht. Na een handdruk, een schouderklopje en een brede glimlach naar de pers, lopen de 2 het Witte Huis binnen. Enkele ogenblikken later verschijnen de eerste beelden van de leiders in de gouden stoelen van het Oval Office.

Dat gebeurde ook gisteren, tijdens het bezoek van de president van El Salvador Nayib Bukele, die Trump al enkele maanden helpt om vermeende criminelen uit Amerika aan te nemen en op te sluiten. Vanuit de zeteltjes beantwoordt Trump ook altijd enkele vragen van journalisten in de ruimte. Zo kwam het gesprek al snel op Oekraïne en president Volodymyr Zelensky, die onlangs nog bij bondgenoten pleitte voor nieuwe Patriot-raketsystemen. 

Volgens Trump is Zelensky "altijd op zoek om raketten te kopen". Daarna zegt hij ook expliciet dat Zelensky de oorlog zelf heeft gekozen en opgestart. "Je moet geen oorlog beginnen tegen een tegenstander die 20 keer groter is en dan hopen dat anderen je raketten blijven geven", zei de Amerikaanse president. "Als je een oorlog begint, moet je er zeker van zijn dat je kan winnen."

"Miljoenen mensen zijn dood en dat is de schuld van 3 personen: op de eerste plaats Poetin, daarna ook Biden, die helemaal geen idee had van waar hij mee bezig was, en ook Zelensky." De dodelijke Russische raketaanval op de Oekraïense stad Soemy noemde Trump "verschrikkelijk", al gaf hij ook aan dat Rusland volgens hem "een vergissing" had gemaakt. Een veroordeling van de aanval kwam er niet.

Niet Oekraïne, maar wel Rusland begon een nieuwe oorlog op het Europese continent. Dat gebeurde op 24 februari 2022, toen Russische troepen de Oekraïense grenzen overstaken en vanuit het noorden, oosten en zuiden aan een invasie begonnen.

Vladimir Poetin sprak toen over een 'speciale militaire operatie', om de Russischsprekende bevolking in Oekraïne - die volgens de Russische president in gevaar was - te beschermen tegen "de fascistische regering in Kiev". Poetin wilde ook verhinderen dat Oekraïne zich zou aansluiten bij de NAVO en de Europese Unie.

Het conflict tussen de 2 landen gaat dan ook al verder terug, tot 2014. Ook toen zocht Oekraïne uitgesproken meer toenadering tot het Westen. Rusland annexeerde dat jaar het schiereiland de Krim en startte een gewapend conflict in de oostelijke Donbas-regio (Loehansk en Donetsk), dat jarenlang aan de oppervlakte sudderde.

Het is niet de eerste keer dat Trump hard uithaalt naar Zelensky. Eerder zei hij al dat "Oekraïne 3 jaar de tijd heeft gehad om de oorlog te beëindigen" en dat het land "er nooit aan had mogen beginnen".

In een bericht op Truth Social schreef Trump ook al dat de Oekraïense president een "dictator zonder verkiezingen" is, omdat de ambtstermijn van Zelensky officieel al verlopen is. De Oekraïense wet stelt echter dat er in geval van oorlog geen verkiezingen kunnen worden gehouden. Ook praktisch gezien is dat moeilijk, aangezien verschillende delen van Oekraïne door Rusland worden bezet en andere steden zware bombardementen doormaken.

De vraag dringt zich op: waarom blijft Trump Zelensky bekritiseren en de schuld voor de oorlog in zijn schoenen schuiven? "Eigenlijk zaait de president verwarring over de ethiek van de oorlog: hij vraagt openlijk wie de juiste partij is, wie rechtvaardig is in deze oorlog." Dat zegt Björn Soenens, Amerikakenner en voormalig VS-correspondent voor VRT NWS. "En dat doet hij om 2 verschillende redenen."

"Allereerst zien we het eigenbelang voor Trump. Hij is boos dat de oorlog blijft aanslepen, want de oorlog kost geld voor de westerse bondgenoten en de NAVO, die steun bieden en wapens blijven leveren. Trump zou liever hebben dat Zelensky inbindt, het oosten en de Krim aan Rusland geeft en 'zand erover' zegt."

Bovendien wil Trump Rusland uit zijn wereldwijd isolement halen. "Poetin is vragende partij om de sancties te doorbreken, want zijn economie draait scheef", stelt Soenens. "De rente en de inflatie in Rusland zijn torenhoog. Amerika kan helpen om dat economisch isolement ongedaan te maken, de relaties met Rusland verder te normaliseren en op die manier van Rusland opnieuw een handelspartner te maken."

Door te zeggen dat Oekraïne de oorlog heeft opgestart, gaat de Amerikaanse president in tegen wat ook binnen de Republikeinse partij lang de lijn was: Rusland is de agressor in dit conflict. Zelfs in het controversiële Project 2025 van The Heritage Foundation staat het zwart-op-wit: "Ongeacht de diverse standpunten zijn alle partijen het erover eens dat Poetins invasie in Oekraïne onrechtvaardig is en dat het Oekraïense volk het recht heeft zijn vaderland te verdedigen."

Na de raketaanval op Soemy zei de senator voor South Carolina Lindsey Graham dat "Poetin en vrede duidelijk niet in eenzelfde zin te noemen vallen". De vertegenwoordiger voor Texas Michael McCaul benadrukte op zijn beurt dat Oekraïne het voorstel voor een tijdelijk staakt-het-vuren wel al heeft aanvaard, "terwijl Poetin blijft tonen dat hij meer interesse heeft in bloedvergieten dan in vrede".

De grote steunbetuigingen zijn de laatste weken en maanden echter verstomd, stelt Soenens. "De Republikeinen tonen een brede steun voor wat de president zegt. Als ze iets anders denken, gaan ze het alvast niet aan het publiek zeggen. Wie dat wel en te luid doet, zal geen lange politieke carrière meer hebben."

Senator Graham is daarbij een goed voorbeeld. "Eerst vond Graham dat Biden harder moest optreden tegen Rusland en Oekraïne meer moest steunen. Na het bezoek van Zelensky aan het Witte Huis (waar een stevige woordenwisseling voor de camera's ontstond, red.) zei hij dat ze beter geen zaken meer konden doen met de Oekraïense president."